Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A pandemia pasa factura psicolóxica: como podemos afrontala?

Antes de ver como reaxustamos as relacións familiares, sociais e laborais, os expertos insisten en que debemos empezar por mirarnos a nós mesmos, identificando o que nos sucede

tristeza coronavirus Imaxe: Engin_Akyurt

Da noite para a mañá, por culpa do coronavirus, sufrimos unha sobredose de malas noticias e vímonos abocados a unha convivencia intensa. Todo o día confinados nos nosos fogares, sós, coa parella e fillos, teletrabajando, facendo de profesores, sen poder despedir aos seres queridos que faleceron…. A pegada psicolóxica da pandemia é longa e profunda. Agora que o final está máis preto, dúas expertas axúdannos a volver a un escenario que nunca será igual. Pero hai que tentalo.

Nestes días nos que tanto se fala da pegada económica que deixará a crise do coronavirus, tamén é importante ocuparse da pegada psicolóxica que puido producir en nós e que podería afectarnos durante as próximas semanas, poida que tamén meses. Se nos inicios do con?namiento, segundo unha enquisa realizada por EAE Business School, as emocións dos españois eran bastante positivas –só un 5 % dicía ter moito temor, un 17,5 % sentirse realmente triste e un 73 % atoparse seguro–, agora é o momento de comprobar de que maneira o tempo transcorrido ha favorecido sentimentos de medo, tristeza ou inseguridade.

Neste sentido, unha revisión recente, publicada na revista The Lancet o pasado 26 de febreiro, analizou o impacto psicolóxico que tivo a corentena en distintas crises sanitarias, como a do SARS, a gripe A (H1N1) ou o ébola. E das súas conclusións podemos extraer que o illamento provoca nos cidadáns sentimentos de confusión e ira, así como síntomas de tensión postraumática que son tanto máis severos e persistentes canto maior foi a duración do con?namiento. “Esta revisión –explican os autores– suxire que a corentena a miúdo asóciase cun efecto psicolóxico negativo, algo que non é sorprendente durante o período de illamento. Con todo, existe a evidencia de que este efecto aínda se pode detectar meses ou anos máis tarde”.

Como prepararnos para superar emocionalmente a pegada que puido deixar en nós a experiencia vivida ao longo das últimas semanas? Para axudarnos a lidar cos sentimentos e as emocións negativas que poden dei?cultar nosa readaptación á vida cotiá, falamos coa doutora en Psicoloxía e experta en psicoloxía educativa Silvia Áraba e a neuropsicóloga e profesora da facultade de Ciencias Sociais da Universidade Europea de Madrid Elisabet Mariña Sanz. Ambas recoméndannos, antes de penetrarnos en ver como reaxustamos as relacións familiares, sociais e laborais, empezar por mirar cara a dentro, cara a nós mesmos, identi?cando aquilo que nos sucede.

Emocións: presta atención a estes sinais

O alivio por ver que a situación mellora pode ir acompañado dun baixón emocional. En plena situación traumática aguantamos, tiramos… pero, cando empezamos a ver a saída, é frecuente que nos permitamos caer. “É entón cando debemos atender a síntomas como tensións, ansiedade, baixo estado de ánimo; poden ser un indicador de tensión postraumática”, explica Silvia Áraba.

  • Que podemos facer. Reaccionar coma se nada pasase pode facer que os problemas aparezan máis adiante. Por iso, agora convén tentar facer un exercicio de introspección, mirar cara a dentro de nós e tratar de identi?car nosas emocións para, a partir de aí, poder aceptalas. É útil verbalizar os pensamentos, é dicir, polos en palabras: podemos facelo por escrito, se sentimos máis cómodos, ou compartíndoos con outros.

depresion coronavirus
Imaxe: mitjaudochkin

Coidar o descanso, fundamental

Tras meses alerta e de cambiar as rutinas horarias, non é fácil baixar a garda. Un dos signos da tensión postraumática é deina ?cultad para conciliar o soño. Pero é un círculo vicioso: se temos ansiedade non durmimos ben, e se non durmimos ben nos aumenta a ansiedade (unha das funcións do descanso é reducir esta ansiedade). Segundo un estudo do Observatorio Global do Soño, “o insomnio afecta en España a entre o 20 e o 30 % da poboación. E unha das principais razóns para non durmir ben son as preocupacións que nos xorden durante a noite e a excesiva actividade mental: o ‘pensar demasiado’. Isto impide que o organismo abandone o estado de alerta e fai difícil conciliar o soño”.

  • Que podemos facer. Aínda que nos custe, debemos tentar non alterar o ritmo soño-vixilia. Para iso, procuraremos deitarnos e levantarnos á hora habitual. Para lograr liberar a mente de pensamentos obsesivos, poden servirnos exercicios de relaxación, pero unha técnica útil cando nos angustian as preocupacións é a de citar e repasar os nosos problemas. Trátase de apuntar nun papel todo aquilo que nos preocupa e que non podemos resolver neste momento, entendendo que é o que depende de min. É moi importante delimitalo, para pór enerxía exclusivamente naquilo que si podemos resolver.

Como manexar o duelo

Se o falecemento dunha persoa querida é sempre difícil, máis o é aínda non poderse despedir dela para previr o contaxio. Poden xurdir sentimentos de culpa por non haberlle devandito o que sentiamos, o que lle queriamos, así como sensacións de impotencia e de frustración.

  • Que podemos facer. Unha vez que a situación pasou, suxire Silvia Áraba, pode ser o momento de celebrar un acto ou unha cerimonia para recordar a esa persoa que xa non está, e pedir aos nosos familiares e amigos que nos acompañen. Aínda que aprazada no tempo, é unha ocasión para superar entre todos o duelo.

Asumir outras perdas

Aínda cando non perdésemos a un ser querido, hai outros duelos que imos ter que atravesar. Todos perdemos algo nesta crise: pode ser o emprego, pero tamén a renuncia a algún proxecto (vital ou profesional), a frustración de ter que empezar de cero ou o baleiro que deixou en nós estar semanas sen poder estar con persoas ás que queremos e necesitamos.

  • Que podemos facer. Ante este tipo de situacións traumáticas, é completamente normal sentirnos tristes, frustrados e con rabia. Cada un de nós necesitará un tempo de adaptación para integrar o trauma na súa vida e poder construír a partir del. A seguinte fase é aproveitar a enerxía e ver de que maneira poderemos, cando a situación estea ben, reconverternos. Hai que asumir e aceptar a nova situación e dedicar enerxía a novos proxectos.

Combater a desconfianza

A palabra resentimento se re?ere a “volver sentir”. Por iso, se nos deixamos levar por este resentimento revivimos o rancor: aos políticos, as autoridades, ao bicho invasor, ás noticias tóxicas, á mala xestión e á realidade. Todo isto lévanos á descon?anza. Movernos no receo e na sospeita acrecenta a incerteza e non nos permite avanzar. Mentres quedemos aí, non recuperaremos a con?anza.

  • Que podemos facer. Unha cousa é estar atento e ter unha postura crítica e outra, moverse na suspicacia e a aprensión. É posible que sintamos enganados, pero tamén convén identi?car aquilo que se fixo ben, e de corazón. “Traballar desde o perdón é liberador –explica Silvia Áraba–. Non ten que ver coa fe, senón con non ir buscando as malas intencións dos demais. Un bo exercicio é cambiar o rancor polo agradecemento”. Trátase de transformar esa procura dos culpables nunha procura de toda a xente á que temos algo que agradecer. Desde agricultores a reponedores, de sanitarios a transportistas, de limpadoras a voluntarios.

coronavirus llorar familia
Imaxe: StockSnap

Facer fronte ao medo

“O medo é unha emoción funcional, que nos axuda a enfrontarnos a situacións nas que estamos en perigo”, explica Elisabet Mariña. Ese medo foinos útil –a nenos e a maiores– para entender que tiñamos un inimigo (o virus) e protexernos del, así como para identificar os heroes que nos axudaron. Con todo, durante as últimas semanas vímonos máis vulnerables.

Caemos na conta de que podemos estar en risco, e esa percepción tamén a viviron os nosos fillos. O estudo de 2013 ‘Trastorno de tensión postraumática en pais e nenos despois de desastres relacionados coa saúde’, da Universidade de Cambridge (Reino Unido), revela que os nenos que sufriron unha corentena tiveron catro veces máis tensión postraumática que os que non a viviron.

Outro estudo, leste achega do impacto psicolóxico da experiencia de corentena do SARS, conclúe que o 54 % das persoas que foran postas en corentena evitaba á xente que tosía ou estornudaba, o 26 % eludía os lugares pechados e o 21 % rehuía todo espazo público nas semanas posteriores ao período de corentena. Por outra banda, hai que ter especial coidado coas persoas maiores, que probablemente sentirían con maior intensidade o medo a morrer pola infección; ese medo fíxolles enfrontarse á súa vulnerabilidade, especialmente polas mensaxes tan repetidas de que son o colectivo de risco.

  • Que podemos facer. Superada a crise, o noso cerebro vai buscar estratexias para facer que ese medo sexa adaptativo, transitorio. Buscará argumentos e explicacións para tranquilizarse. Iremos en busca do racional. Nos nenos será máis sinxelo, teñen unha maior capacidade de adaptación, pero a nosa actitude será decisiva para lograr que superen os seus medos: debemos transmitirlles calma e ofrecerlles seguridade. Procuremos non falar dos nosos medos e angustias na súa presenza: aínda que pareza que non se están decatando, teñen unha gran capacidade para percibir as emocións. Tamén é importante axudarlles a que expresen como senten, escoitalos e non quitar importancia ás súas emocións. Nos maiores, o mellor camiño será o do afecto e o de ofrecerlles novas ilusións (unha escapada en familia, unha celebración) e formas de sentirse aínda útiles e activos (axudar con algunha receita, algo de bricolaxe ou de costura, unha consulta sobre o traballo…).

Superar a tiranía do TOC

Segundo a Sociedade Española de Psiquiatría, ao redor do 2,5 % da poboación española sofre algún tipo de trastorno obsesivo compulsivo (TOC). O máis frecuente de todos é o de limpeza, que leva a crer a quen o sofre que está en risco de contaminarse, o que lle impulsa a levar a cabo procesos de limpeza repetidos, prolongados e innecesarios. É habitual que os pacientes se laven unha e outra vez as mans, que utilicen produtos desinfectantes, que rehúyan o contacto físico coas persoas… Sóanos, verdade? É o comportamento habitual contra o virus, moi similar á rutina diaria que seguen as persoas con este TOC. E isto, advirten os especialistas, pódelles crear unha crise aínda maior de ansiedade: dalgunha maneira, todo aquilo que lles dixeron que era unha obsesión, vólvese realidade. E cuantos rodéanlles buscan tan desesperadamente como eles un xel desinfectante ou unha máscara. Tamén quen non sofren este TOC poden, tras esta crise sanitaria, incorporar estas recomendacións á súa vida aínda cando chegue un momento no que xa non son necesarias. Que se debe, entón, facer?

  • Elixir unha fonte fiable de información sanitaria e cinguirse ás súas recomendacións.
  • Lembrar que se trata dunha alerta que, aínda sendo real, é transitoria.
  • Diferenciar entre precaución e obsesión: se as autoridades alertan de que aínda existe risco de contaxio, deberei continuar sendo precavido; se se levantan as restricións de distancia social e indícallenos que é posible facer vida normal, proseguir con continuas medidas de hixiene pode terminar converténdose nunha obsesión.

Cando pedir axuda profesional

Como o medo, a tristeza ou a ira son emocións funcionais que puideron xurdir nunha crise como a da COVID-19. A tristeza fainos reflexivos e axúdanos a valorar a vida; a ira ou o en fado tamén aparecen porque en moitas ocasións necesitamos o desafogo de non entender. Como indica Elisabet Mariña, todas as emocións teñen unha función e nos predisponen á supervivencia. O problema xorde cando son de tal intensidade que nos paralizan e limítannos en calquera función do día a día. • Que podemos facer. Unha apatía xeneralizada pode ser síntoma de que necesitamos axuda profesional. Cando a introspección non sexa reflexiva, senón de encerramiento, cando só queiramos estar connosco mesmos e desde sentimentos disruptivos (soidade, abandono, frustración…), cando entramos nun vórtice de emocións negativas nas que non temos ferramentas para atopar un alento, un consolo. O médico de cabeceira pode orientarnos neste camiño, pero, se sentimos incapaces de buscar un profesional, podemos confiarnos ás nosas persoas máis achegadas para que nos axuden a atopar recursos cos que poder mellorar a nosa situación emocional.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

coronavirus

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións