Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

A síndrome do coidador

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 04 de Marzo de 2002

Á beira do enfermo de Alzheimer ou do ancián con esclerose múltiple case sempre hai unha filla, un irmán, un familiar directo ocupándose do seu coidado. Fano por agarimo ou por sentido da obrigación, de bo grado ou de mala gana, pero o caso é que se trata de persoas absorbidas pola enfermidade do atendido. Quizá tiveron que abandonar o seu traballo, ou ben modificar os seus hábitos e a organización da súa propia vida, pois hai enfermidades tan crúas co enfermo como tiránicas con quen lles rodean.

O noso tempo está a empezar a ver cumprido o soño da lonxevidade, pero feito moitas veces pesadelo debido a que á conquista de cantidade de vida non lle acompaña a calidade de vida. Gran parte dos anciáns son seres cuasivegetativos, dependentes e tristemente convertidos en cargas para quen lles asisten. E non basta con apelar a códigos morais ou argumentos afectivos para dar por liquidado o problema. Certamente é deber dos familiares atender a eses seres incapaces de valerse por si mesmos.

Sociólogos, psicólogos, gerontólogos e asociacións relacionadas co tratamento de enfermidades dexenerativas levan tempo estudando o que empeza a coñecerse como a “síndrome do coidador”. O coidador é un enfermo oculto, teoricamente san, sobre quen recae tal impacto de responsabilidades e tarefas que ve alterado o seu equilibrio, ás veces con consecuencias estendidas ao carácter, as relacións ou a propia familia. Máis aló do tradicional “báculo da vellez” do maior, asume papeis asistenciais de todo tipo que lle ocasionan a miúdo un forte desgaste. Ao sufrimento propio de quen observa o declive do ser querido engádenselle a ansiedade da vixilancia constante, o temor ao fracaso, a sensación de culpa ou incumprimento, frecuentemente acompañadas de irritabilidad, tensión e impaciencia. Son efectos psicolóxicos de desgaste que, no entanto, o coidador descoida por certo escrúpulo de conciencia: como vai preocuparse de si mesmo tendo diante a un ser tan desvalido?

A atención familiar aos enfermos maiores é tan absorbente que pode chegar a distorsionar tamén o papel social do coidador. Non é infrecuente que a dedicación intensiva ao ancián repercuta nunha sorte de autosecuestro segundo o cal o seu coidador acaba sendo refén do enfermo. Ás veces os sentimentos de amor filial reproducen erroneamente esquemas de relación pais-fillos pertencentes a etapas pasadas, coma se con iso tentásese recompensar ao proxenitor polos esforzos que fixo no seu día. Entón o fillo ou a filla consenten recibir ordes do pai ou a nai, séguenlle a corrente, permítenlle caprichos alleos ás súas necesidades reais de atención sen reparar en que as cousas non son como outrora. A madurez do coidador empeza así a cambalearse nunha certa crise de identidade: ao envorcarse en demasía no enfermo rebaixa o seu propia estima. Regresa a aquela época de inseguridade en que, sendo neno, buscaba mediante a súa conduta a aprobación do adulto. Investimento de papeis: a persoa madura se infantiliza, o ancián domínao. Non son poucos os casos nos que o coidador acaba cedendo a chantaxes emocionais e esixencias desmedidas que lle levan a deixar en segundo plano a súa función de pai, nai, esposo ou esposa, con nefastas consecuencias na parella ou a orde familiar.

Segundo algúns estudos, o perfil medio do coidador dun enfermo crónico correspóndese a unha muller de entre 45 e 60 anos. Son idades en que moitas mulleres afrontan novas etapas da vida que levan posibilidades de desenvolvemento persoal. Crecidos os fillos, empezaron a adquirir unha relativa autonomía que lles permite exporse proxectos, cultivar afeccións, emprender estudos, etc. Todo isto, con todo, queda bloqueado ao asumir o labor coidador. A renuncia forzosa a novos horizontes procrea frustración e abatemento. En moitos casos, a muller desaténdese a si mesma, non se relaciona coas amizades ou renuncia a actividades de lecer. O seu dereito a levar unha vida propia queda aprazado sen data. Por grande que sexa a recompensa sentimental da súa decisión, é evidente o elevado do prezo en termos psicolóxicos e vitais.

Describíronse moitos síntomas da “síndrome do coidador”. Ademais dos xa sinalados, están a impaciencia fronte ao enfermo (“pero non che dixen que non fagas isto?”), as reaccións irascibles inesperadas (“xa estou farto / farta”), as tensións con outros familiares, a dificultade de concentración, a actitude de desgana cara a tarefas cotiás, a autocompasión, o illamento, o sentimento de derrota, a fatiga física e a aparición de alteracións psicosomáticas diversas que van do insomnio aos problemas dixestivos. Son trastornos merecedores de tanta atención como a prestada ao enfermo atendido, pero que permanecen acazapados coma se ocuparse deles fose un signo de egoísmo.

Todo o contrario. O bo coidador só cumprirá ben a súa tarefa se mantén a súa plenitude persoal e a súa saúde física e psíquica. Non é, por tanto, ningunha traizón ao enfermo maior o recurso a asistentes profesionais en quen delegar parte da atención, como tampouco o é a procura dun espazo persoal que permita regalarse tempo, manter un réxime de vida normalizado, enfrontarse ás situacións con máis frialdade e non deixarse devorar pola dependencia. O exceso de dedicación a un enfermo pode acabar creando dous enfermos.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións