Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Abuso de antibióticos e enfermidades reemergentes

Enfermidades aparentemente controladas aumentan en número e virulencia como consecuencia do uso irracional de antibióticos
Por Jordi Montaner 29 de Novembro de 2007

Con datos na man, a maioría das axencias internacionais de Saúde, incluída a Organización Mundial da Saúde (OMS) apuntan á resistencia que as bacterias adquiriron á acción dos antibióticos como un tema prioritario de saúde e a principal causa da aparición de enfermidades reemergentes.

As emerxentes son aquelas enfermidades de orixe infecciosa cuxa incidencia en humanos incrementouse nas dúas últimas décadas ou ameaza con aumentar nos próximos anos, mentres que as reemergentes son patoloxías cuxa incidencia estaba a diminuír nas últimas décadas e críanse controladas, durmidas ou en retroceso, pero que, por diversas circunstancias, tanto a súa frecuencia como morbimortalidad están a aumentar en forma de brotes.

O mal uso dos antibióticos, a crecente circulación internacional de viaxeiros, as migracións e unha mala planificación das actividades preventivas han provocado que nos últimos anos tanto en España como noutros países occidentais detectouse un aumento neste tipo de patoloxías.

Morrer de fama

«Os antimicrobianos van morrer de fama», denuncia Manuel Gómez García (Madrid), coordinador do grupo de traballo de Enfermidades Infecciosas da Sociedade Española de Medicamento de Familia e Comunitaria, semFYC, tendo en conta de que a metade da poboación española consome antibióticos en patoloxías nas que non están indicadas, baixo a falsa crenza de que se trata de fármacos bos, caros e polivalentes. O uso indiscriminado ou erróneo dun antibiótico, concreta Gómez García, provoca que as bacterias ‘aprendan a lección’ e adquiran defensas xenéticas fronte a futuros encontros, un fenómeno coñecido como resistencia antibiótica.

O uso erróneo de antibióticos provoca que as bacterias ‘aprendan a lección’ e adquiran defensas xenéticas fronte a futuros encontros

«A pesar dos calendarios vacunales existentes, as novas realidades sociais obrigan a exporse estratexias distintas para combater as enfermidades reemergentes», advirte o especialista. Algunhas vacinas deixaron de ser barreira infranqueable para a propagación de determinadas enfermidades. Nos últimos tempos revelouse a aparición de enfermidades provocadas, de forma directa ou indirecta, por diversas especies de bacterias que adquiriron resistencias a diversas familias enteiras de antibióticos, coincidindo cunha elevada prevalencia e maior gravidade dos cadros.

Recoñece Gómez García que o 85% dos antibióticos utilizados no ámbito extrahospitalario se malemplean ‘’ para tratar infeccións respiratorias, que nun 75% resultan de etiología vírica. «As infeccións respiratorias, meninxites, infeccións urinarias, enfermidades de transmisión sexual, diarreas infecciosas ou infeccións nosocomiales son as patoloxías máis frecuentes nas que se fai un uso erróneo do antibiótico», explica.

Tuberculose

Unha das enfermidades reemergentes que máis preocupa aos expertos en saúde pública é a tuberculose. Con todo, datos dunha investigación sobre tuberculose levada a cabo recentemente en Barcelona pon de relevo unha caída paralela de casos de tuberculoses e SIDA como consecuencia de planificar ben a prevención a escala local. Xa no período de 1991 a 1997 os epidemiólogos denunciaron un exceso de máis de 2.000 casos de tuberculoses nesta cidade en relación ao previsto, e advertiron que a maioría dos casos eran atribuíbles a unha co-infección con VIH.

Entre 2000 e 2003, o exceso detectado de tuberculose baixou a 600 casos, a maioría imputables ao fluxo migratorio. Gómez asegura que os médicos de familia, desde o ámbito de atención primaria, poden traballar de forma eficaz na detección precoz de casos, tendo en conta de que moitos pacientes poden ter contacto co patógeno ‘Mycobacterium tuberculose’ sen sabelo.

«Resulta esencial unha notificación inmediata de posibles casos aos servizos de saúde pública, así como fortalecer a educación sanitaria dos pacientes; tanto eles como as súas parellas ou contactos deben entender a importancia das revisións e do cumprimento dos tratamentos asignados». Gómez García tamén cualificou como fundamental a intervención de axentes de saúde para que «actúen como mediadores culturais e como tradutores coa poboación inmigrante, e que sexan capaces de transmitir esta información».

EE.UU. TOMA MEDIDAS

Img pollos1En EE.UU., a proliferación de resistencias antimicrobianas como consecuencia do emprego indiscriminado destes fármacos no ámbito da saúde animal ha levado á Axencia Federal da Alimentación e os Medicamentos (FDA) a prohibir o uso de dous antibióticos moi empregados polos gandeiros en aves de curral. A Axencia sostén que polo menos un 70% de todo o arsenal antibiótico dispoñible para a clínica humana está a empregarse ‘sen xeito nin dereito’ na gandaría, e non precisamente para tratar infeccións, senón baixo a inxenua pretensión de previr que os animais enfermen.

O risco de resistencias antibióticas dispárase entón precisamente entre os xermes que pasan dos animais ao home, como a salmonela. A FDA tomou a súa decisión á vista dun estudo clínico que evidenciou como un 17,6% dos pacientes humanos tratados cos antibióticos proscritos nas aves fracasaran co tratamento en 1999, mentres que só cinco anos antes a taxa de fracaso non superaba o 1%.

VIXILANCIA EPIDEMIOLÓXICA

A vixilancia epidemiolóxica que leva a cabo en España permitiu identificar tamén un brote de rubéola (enfermidade vírica) na Comunidade de Madrid. Destacan así mesmo os brotes de sarampión detectados en Almería, a Rioxa, Madrid, Cataluña, Canarias e a Comunidade Valenciana, o incremento de parotiditis en de todo o país e a proliferación de casos de meninxites C en adultos (maiores de 20 anos), ou o aumento de casos de hepatites A en adolescentes e viaxeiros, así como un alarmante repunte das enfermidades de transmisión sexual e outras patoloxías importadas (notificáronse 433 casos de paludismo en España durante o 2005).