Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Aceptar ás madrastras e padrastos

Moitos nenos néganse a aceptar esta figura ante o sentimento de traizón aos pais biolóxicos
Por EROSKI Consumer 8 de Marzo de 2006

A imaxe dos padrastos e, sobre todo, das madrastras, adoita estar unida a connotacións negativas e, a miúdo, estereotipadas. Con frecuencia os menores venlles como usurpadores do posto que ocupan o seu pai ou nai biolóxicos e relacionan a esta nova figura cunha fonte de problemas e competencia. Son moitos os pequenos que se negan a querelos porque senten que ao mostrarlles afecto traizoan aos seus proxenitores. Ademais, a aceptación complícase cando a chegada desa figura prodúcese tras a morte do pai ou da nai. A clave, aseguran os psicólogos, é ser pacientes e conceder aos nenos o tempo que necesiten paira descubrir que esta nova persoa non é un novo pai ou nai, senón un membro máis da familia que axudará a reconstruíla e formar un fogar.

Como afrontar a súa chegada

A chegada á familia do padrasto ou madrastra case nunca é fácil. O primeiro impulso dos nenos adoita ser de rexeitamento a esta nova figura e o problema agrávase cando o padrasto ou madrastra aparece tras a perda do pai ou nai biolóxicos. Ao longo da historia os contos presentaron a esta figura como un ser malo, teimudo en afastar aos nenos ao lado do seu pai e sen ningún sentimento de amor, una imaxe que parece calar nos máis pequenos xeración tras xeración. Asegura a psicóloga Sara Raquel Veigas que paira un padrasto ou madrastra é difícil facerse querer. “Máis aínda -afirma- cando o neno ten ao redor de cinco anos e uso de razón, porque entón a chegada non a adoitan aceptar de ningunha maneira”.

“Canto maiores sexan os fillastros, máis difícil resultaralles a adaptación ao padrasto-madrastra”, explica Álvaro Cabo Rivas, psicólogo clínico do Gabinete Psicolóxico GOP. “En primeiro lugar, porque levan máis tempo cun modelo anterior e, en segundo lugar, porque cando se trata de adolescentes que están tentado independizarse da familia, cústalles aceptar que a nova parella estea a tentar reconstruíla”. Neste último caso, pode ocorrer que moitos pais e padrastos sen información confundan esta actitude de independencia do adolescente coa sabotaxe deste á nova parella. “Máis que polo desexo de non querer ver aos seus pais, aos adolescentes desgústalles vivir en dúas casas porque normalmente impídelles manter a relación cos seus amigos. Esta actitude adoita ser entendida polos proxenitores como una mostra que non lles importan ou que están enfadados con eles, en lugar de entender que a esta idade o grupo de amigos ten moita importancia. Ademais, é importante aclarar que moitos dos problemas que expón o adolescente na nova familia exporíaos igualmente na familia primaria”, precisa Álvaro Cabo.

Como afrontar a súa chegada

Concretamente, aos pequenos e pequenas cústalles entender aínda máis a necesidade dos seus pais por refacer a súa vida tras unha separación, un divorcio ou una perda, pero tampouco é fácil paira os proxenitores xa que, segundo explica Carlos Gayoso, psicólogo da Asociación galega de Pais e Nais separados, “o pai ou a nai biolóxicos pódense sentir inseguros e con medo a perder o protagonismo”. O especialista considera que nestas situacións o ideal é que “os dous pais biolóxicos estean de acordo na nova relación e que logo lla expliquen ao neno conxuntamente”. O fundamental é facer entender aos fillos, e aos propios pais e nais, que una das partes ou ambas refixeron a súa vida sentimental, pero que esa situación non afectará “para nada”, recalca Gayoso, á relación entre uns e outros. “O que si hai que entender -subliña Cabo-, é que una vez que os nenos entran nunha familia onde se atopa a un padrasto-madrastra esta xa é, polo menos, a súa terceira estrutura familiar: a primeira foi a dos seus proxenitores e a segunda é a que viviron cos seus pais separados”.

O psicólogo considera que a facilidade ou dificultade coa que o neno acepta a nova figura do padrasto-madrastra é directamente proporcional ao modo en que esta figura foi introducida na súa vida. Os nenos tenden máis a actuar que a explicar como senten e necesitan saber que van recibir a atención do pai ou a nai a pesar de que este teña una nova parella. “Os cambios adoitan xerar inseguridade e desconcerto”,

Os cambios adoitan xerar inseguridade e desconcerto

por iso deben introducirse o máis gradualmente posible. Paira un neno ter dous fogares é como ter dúas nacionalidades: resulta vantaxoso salvo que os países entren en guerra”, advirte.

Con todo, en toda esta situación quen sempre xogan un papel principal son o padrasto e a madrastra. A actitude que teñan ante o neno será vital para que este acéptelles ou rexeite con máis afán. Non é sinxelo saber como comportarse porque cada neno é un mundo e reacciona dunha maneira, pero os expertos aconsellan que padrasto e madrastra débense comportar de acordo á súa personalidade e a súa forma de ser: una nova figura adulta no fogar e na vida dos nenos. Paira o doutor Cabo, iso exclúe ser un amigo e ser un pai (os fillos xa teñen un pai). “O padrasto non comparte co resto dos membros da familia moitas tradicións, costumes, nin os recordos dunha historia en común, e debe esperar o transcorrer do tempo e vivencias compartidas paira poder xeralas e sentirse un “membro de pleno dereito”. Mesmo no caso dun pai ou una nai que nunca ve aos seus fillos ou que mesmo faleza, sempre formará parte do pasado dos fillos e estes necesitan que se lles permita ter un vínculo ou recordos del ou ela”, engade.

Quen debe exercer a autoridade?

Outro aspecto a ter en conta á hora de formar a nova familia é o da autoridade. Canto maiores sexan os fillos, mais afeitos estarán a recibir ordes dos seus pais e nais e máis estraño resultaralles identificar á nova parella como figura de autoridade.

Canto maiores sexan os fillos, mais afeitos estarán a recibir ordes dos seus pais e nais e máis estraño resultaralles identificar á nova parella como figura de autoridade

Explica o psicólogo Carlos Gayoso que a autoridade das decisións con relación aos fillos debe recaer sempre nos pais biolóxicos, sen desterrar a posibilidade de que nun momento dado o padrasto poida exercela, sobre todo, cando conta co apoio do pai biolóxico. “O recomendable é que teña sempre o respaldo do pai biolóxico paira exercer autoridade e que a exerza en momentos puntuais. Especialmente ao principio, hai que ter moita precaución e dar tempo aos nenos, primeiro, para que se habitúen á súa presenza, e, segundo, paira saber que tamén poden recibir ordes deles e, mesmo, pódenlles impor castigos. Chega un momento en que a nova persoa está tan integrada que actúa cos nenos dunha forma natural, aínda que non sexa o pai ou a nai biolóxicos”, detalla.

Paira Álvaro Cabo, o padrasto ou a madrastra “poden e deben mostrar autoridade ante os nenos” porque, ao seu xuízo, o grao de cohesión da nova familia é directamente proporcional ao grao de cohesión da parella. Isto significa que o pai ou a nai que formou una nova parella debe admitir “e esixir” que esta participe na educación dos fillos, xa que pola contra converteríase nunha figura de adulto estraña no fogar e na vida afectiva do neno. Por iso, o psicólogo considera que cando o segundo matrimonio falla case sempre está causado por discusións sobre os fillos, porque a autoridade de padrastos e madrastras non é aceptada xeralmente polos nenos ata que se establece una relación amigable entre eles, que adoita tardar entre un e dous anos.

Neste percorrido é moi importante que os membros da nova parella apóiense mutuamente e que o pai ou nai biolóxicos cedan aos poucos terreo ao padrasto-madrastra en casa cos menores. É fundamental que conte co respaldo do pai e da nai paira exercer esa autoridade e que os fillos reciban a mensaxe de que, na súa ausencia (dos pais biolóxicos), deben cumprir esas ordes. Só así o padrasto ou a madrastra poderán exercer máis adiante a autoridade aínda que o proxenitor áchese en casa, porque coñecen o respaldo dos pais a esta actuación.

“Para que o padrasto e a madrastra poidan exercer eficazmente a autoridade cos fillastros hai que ter en primeiro lugar empatía e comprensión e compartir o seu tempo con eles. Deberán definir os seus límites con claridade, dar instrucións claras, directas e precisas, estar preparados paira discutir, manter até o final o que queren e procurar mostrar a súa autoridade desde o primeiro momento. Os maiores problemas adoitan manifestarse cos fillastros adolescentes. No entanto, ser fillastro ou fillastra será menos complexo si os pais biolóxicos e os padrastos son coherentes na disciplina e están unidos á hora de establecer límites e respecto”, reflexiona Álvaro Cabo.

Sentimento de traizón

A principal preocupación dos fillos e fillas ante a presenza do padrasto ou madrastra é a maneira en que esta nova situación afectará á relación co pai ou a nai biolóxica, polo que é fundamental normalizar a presenza do padrasto en casa e insistir aos fillos que en ningún momento substituirá á figura biolóxica. Este tema hai que tratalo especialmente con gran delicadeza cando algún dos pais biolóxicos ha falecido, “porque entón os nenos lembran lémbranlles máis e teñen medo a esquecerlles ou traizoarlles se demostran o seu agarimo á outra persoa”, sinala Sara Raquel Veigas. “No caso de falecemento do pai ou nai biolóxico o neno necesitará un tempo paira a elaboración do duelo, proceso no que a figura paterna ou materna viva xogará un papel fundamental”, matiza Álvaro Cabo. Ao seu entender, “a nova familia convive coa presenza real ou virtual dun ex marido ou una ex muller, e esta figura adoita comportar una carga emocional diferente tras o falecemento”.

“Pola contra, cando os proxenitores biolóxicos viven, é importante aclarar que o seu papel vai seguir sendo o mesmo e que a relación non vai cambiar entre pais e fillos, coa excepción de que agora hai outra persoa que tamén pode dar afecto ao menor e interesarse por el”, explica Carlos Ganoso. O mesmo que lembra que cando se produce un conflito como consecuencia do divorcio, hai que extremar o tacto cos pequenos paira non xerar maiores conflitos

Cando se produce un conflito como consecuencia do divorcio ou separación, é necesario extremar o tacto cos pequenos paira non xerar maiores conflitos

na constitución dunha nova familia aínda que o proceso de constitución de vínculos afectivos entre aqueles que forman a familia reconstituida adoita ser sempre lento, posto que pais, nais, padrastos, madrastras e fillastros necesitan tempo paira adaptarse ás posibles perdas e os cambios.

Neste proceso, segundo Cabo, “os nenos poden mostrar sentimentos contraditorios e ambivalencia afectiva entre os seus pais biolóxicos e padrastos, cando os pais e padrastos non delimitan claramente as súas relacións con eles, non aceptan adecuadamente a historia anterior ou a nova estrutura familiar, ou ben cando utilizan ao neno como mensaxeiro ou intermediario”. As relacións entre o pai ou nai biolóxica e o fillo ou filla preceden ás relacións co seu padrasto-madrastra e esta situación crea no menor una serie de conflitos emocionais e de lealdades que deberá resolver con axuda dos adultos. “Os asuntos inconclusos da organización familiar anterior recaen sobre a actual e pertúrbana no seu funcionamento”, asevera Cabo. “Necesítase tempo paira saír do pasado, a intensidade dos vínculos afectivos non debe forzarse e calquera sentimento require tempo paira desenvolverse. Hai que desterrar os mitos irreais. O agarimo non xorde por obrigación, nin dun día paira outro e, aínda que non exista, pode ser substituído por respecto e tolerancia”, engade.