Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Afrontar a xubilación

En 2050 España terá 13 millóns de maiores, preto dun 32% da poboación
Por miren 10 de Xuño de 2004

Facer fronte á xubilación non sempre é tarefa fácil. Chegar aos 65 anos ou someterse a unha prexubilación a partir dos 55 pode supor un difícil momento que en moitas ocasións produce depresión e tensión. O xubilado, din os expertos, experimenta ao principio momentos de euforia, pero despois pode caer en estados depresivos que se acentúan en función das circunstancias persoais. Aínda así, o panorama paira un pensionista non ten por que ser frustrante. Como elementos positivos algúns geriatras sinalan a dispoñibilidade dun tempo precioso paira realizar actividades que antes eran impensables.

Cambio vital considerable

Paira Eduardo Rodríguez Rovira, o presidente da Confederación Española de Organizacións de Maiores, CEOMA, a xubilación é una das crises vitais máis importantes ás que se enfrontan os individuos. No espectro da vellez, explica Rodríguez, hai moitas clases de maiores: os que se toman este momento como una liberación e os que caen en terribles decepcións que mesmo chegan a provocarlles a morte. Existen, engade, outras persoas maiores que polas súas circunstancias laborais (artistas, intelectuais) non se xubilan nunca e mantéñense activos case até o final dos seus días.

Segundo Valentín Martínez-Otero, doutor en psicoloxía e psicopedagoxía, adscrito ao Colexio de Psicólogos de Madrid, pode dicirse que, en xeral, a xubilación supón “un cambio vital considerable”. Trátase dunha situación de crise que, na súa opinión, pode ter una vertente positiva e outra negativa. Máis tempo libre, oportunidade paira descansar e dedicarse a actividades pracenteiras aparecen no apartado de elementos positivos. Alén da balanza áchanse a perda de relacións sociais, de recoñecemento e a diminución do salario, entre outros.

“En materia de saúde baixan até as defensas. Pero non lle ocorre a todos. O que ten diñeiro xoga ao golf e pásallo estupendamente. Pero se te xubilas con poucos ingresos económicos, viúvo e sen fillos ou con eles fóra da cidade empézasche a enfrontar á soidade”, opina Eduardo Rodríguez Rovira.

O período de xubilación, segundo o psicólogo Martínez-Otero, coincide a miúdo cunha etapa da vida na que o individuo pode estar máis debilitado. Iso leva situacións predepresivas ou depresivas que poden requirir atención profesional. A tensión na maioría dos casos obedece á precaria situación económica á que ven abocados moitos xubilados que requiren axuda da administración.

A psicóloga Almudena López, profesora axudante da facultade de ciencias da saúde da Universidade Rei Juan Carlos de Madrid, explica que no proceso psicolóxico que leva una xubilación aparece una perda do rol profesional. E cando este supón máis do 75% do tempo do individuo, e súmase á diminución de ingresos económicos, atopámonos ante consecuencias negativas que repercutirán no estado de ánimo do xubilado. Iso non quere dicir necesariamente, aclara López, que os pensionistas se enfronten sempre a situacións pouco agradables. Ás veces pódense asumir outros roles que reforcen a personalidade e a autoestima, por exemplo o papel de avós.

Mitos sobre os maiores

“Eu creo que cada persoa se xubila como viviu. É absurdo que una persoa como eu, que nunca fixo ximnasia váiaa a facer agora ás alancadas. É absurdo facer cousas ás que non estou afeita. O terrible, en cambio, é deixar de facer cousas que antes podía, por exemplo ler. Pero a vellez é lei de vida e hai que aceptala co mellor humor posible”, comenta Marisa Viñes, presidenta da asociación Avós en Marcha (Abumar), con sede en Madrid.

Viñes cre, como os psicólogos Martínez-Otero e López, que a xubilación non é fácil de asumir pero que depende en boa medida das circunstancias da persoa. Uno dos aspectos positivos que Viñes atopa á xubilación é a posibilidade de asociarse en organizacións deseñadas paira maiores que axudan en certa forma a mitigar o baleiro que pode deixar o converterse en pensionista. “Antes era difícil asociarse, agora non. Xa non necesitamos permiso paira facelo e é una boa opción”, engade a presidenta de Abumar.

Nese sentido Almudena López sinala a importancia de deixar atrás o mito tan estendido de que todas as persoas maiores queren o mesmo. Polo xeral, di, deséñanse actividades moi uniformes, sen ter en conta que neste segmento da poboación hai una gran heteroxeneidade. “Que os programas paira xubilados consten dos mesmos puntos é un erro. A uns pódelles encantar facer unha viaxe co Imserso e a outros lles pode parecer un horror”, di a psicóloga López.

No entanto, entre os profesionais trátase de cambiar esa mentalidade e por iso son cada vez máis diversas as ofertas paira os xubilados. “Hai que acabar coa idea de que os maiores non poden aprender ou que non lles gusta a tecnoloxía. Agora xa hai aulas de internet paira maiores”, sinala López. “Hai que procurar que os anciáns participen e teñan actividade corporal e mental suficiente. Non deben ser considerados como nenos, senón como persoas de gran experiencia e sabedoría. Débense respectar as afeccións dos anciáns, animarlles a que organicen o seu tempo e brindarlles oportunidades de relación e goce. O labor de psicólogos, psicopedagogos e educadores pode ser moi positiva nesta etapa da vida”, engade Valentín Martínez-Otero.

A presidenta de Abumar recomenda manterse activo e procurar, da maneira que mellor lle favoreza ao individuo, integrarse na sociedade. “E creo que se debe contemplar a posibilidade de ir ao psicólogo, sobre todo a partir dos 50 anos. A min paréceme que a esa idade é cando chega a verdadeira crise”, engade.

Paira enfrontarse á xubilación, din os expertos, o mellor é tratar de separar esta etapa da vida da perda de autoestima. Pero niso non só xoga un papel importante a actitude do xubilado senón das persoas que lle rodean. “Canto máis apoio social teñen estas persoas máis positiva será a xubilación. Ou polo menos diminúen as consecuencias negativas. Non é o mesmo o que se xubila sen redes sociais de apoio emocional -familiares e amigos-, que o que o fai rodeado destes estímulos”, opina a psicóloga López.

Segundo Isidoro Ruipérez, presidente da Sociedade Española de Xeriatría e Gerontología, hai xubilados de certas capas sociais, por exemplo nas zonas rurais, que están pouco informados o panorama que lles espera. “Creo que se dá moi pouca información sobre a vellez e é importante, sobre todo neses ámbitos, que a xente aprenda a envellecer”, sinala Ruipérez. Paira este especialista, o parámetro establecido a partir do cal se empeza a falar de vellez son os 65 anos, pero os cambios importantes no individuo danse a partir dos 80.

Crise no matrimonio

Uno dos aspectos nos que máis se nota a xubilación é no matrimonio. Este vese afectado o cambio de rol dun dos seus membros no momento de deixar a súa vida laboral activa. Polo xeral, o que ocorre é que a parella se ve obrigada a compartir un tempo que antes non tiña. Se a muller estaba en casa permanentemente e de súpeto o seu marido tamén o está, as cousas poden complicarse. Pero iso depende da actitude que asuman ambos. “Todo trascurre en función de como se organicen. As persoas autónomas organízanse creativamente e atópanse ben. As persoas moi dependentes e que viven o traballo como única fonte de satisfacción son os que peor se adaptan cunha posible incidencia negativa na parella: discusións, celos, etc.”, opina o psicólogo Martínez-Otero.

Una persoa que antes dedicaba a maior parte do seu tempo ao traballo vese, da noite para a mañá con demasiado tempo libre e non sabe que facer. De alí xérase una situación de tensión que fai máis vulnerable ao individuo. Entón, costumes, actividades? que antes non supuñan un problema agora comezan a selo. “Por iso a recomendación no caso das parellas pasa por buscar unhas fontes de reforzo. A outra persoa ten que establecer patróns de comportamento novos, porque agora terá que relacionarse máis tempo coa súa parella. O ideal é que os dous atopen obxectivos comúns, que lle dean un significado á súa nova relación e que satisfaga aos dous”, sinala a psicóloga Almudena López.

“Si durante o matrimonio a parella estivo unida é bastante probable que as cousas marchen. Cando o marido queda en casa moitas veces onde máis se producen desencontros é na cociña, pero sempre hai que tentar manterse ocupado”, sinala Viñes.

No camiño cara á xubilación, di a psicóloga López, debe existir un proceso individual de aceptación do novo rol. “O negativo sempre é a sensación de perder un papel social, de converterse en invisible; pero leste é un risco que hai que asumir con naturalidade. É importante tentar coidarse máis porque pola contra poden aparecer problemas de saúde”, engade o presidente da Sociedade Española de Xeriatría e Gerontología.