Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Alerxia ao sol

Reaccións a certos medicamentos, plantas e perfumes provocan a fotoalergia
Por nuria 16 de Setembro de 2003

Co verán aparecen problemas cutáneos derivados dos baños de sol. Ás típicas queimaduras hai que engadir a denominada ‘alerxia ao sol’, una afección moito menos común do que se cre. En realidade, os especialistas coinciden en que as manchas, picores e pequenas bochas que a cultura popular achaca á alerxia ao sol están provocadas por reaccións fotosensibles bastante sinxelas de evitar se se seguen unhas normas preventivas básicas.

En que consiste

Segundo a Sociedade Española de Alergología e Inmunología Clínica (SEAIC), “a denominada alerxia ao sol en realidade corresponde a diferentes procesos cuxas manifestacións son variables, xa que poden aparecer de forma inmediata (urticaria solar), ou tras un período máis longo de exposición (como a erupción polimorfo lumínica). Tamén se pode ser sensible a diversas lonxitudes de onda dos raios lumínicos”. Segundo a SEAIC, “o mellor tratamento consiste en evitar a exposición ao sol mediante as medidas físicas habituais (parasois, vestimenta adecuada, gorros con visera, etc.) e con cremas solares de alta protección paira raios Ultravioleta UV-B e A”.

Os casos nos que se diagnostica alerxia ao sol son moi escasos e, xeralmente, son consecuencia do uso de certos medicamentos que van sensibilizando ao paciente de maneira gradual, polo que se trata dunha doenza moi atípica.

Como sinala o doutor Feliciano Gozalo, especialista en alergología e ex presidente da Asociación Castelán-Leonesa de Alerxia, “trátase dunha doenza que paira un especialista practicamente non existe, porque una alerxia é por definición una reacción inmunológica, mentres que o que atopamos neste caso son reaccións de intolerancia”. “Os casos nos que realmente se trata de alerxia, asevera, son tan excepcionais que case non os vemos nin os especialistas”.

O doutor Jorge L. Espelt, que dirixe a clínica dermatológica do mesmo nome en Granada, confirma estas palabras: “A denominada alerxia ao sol engloba una serie de distintas patoloxías, polo que é máis apropiado falar de fotodermatosis”. Na maioría dos casos, o que sucede é que o contacto da pel co sol agrava certas doenzas. Deste xeito, si que existen afeccións fotosensibles máis ou menos graves, pero en moi rara ocasión veñen provocadas por unha reacción alérxica á luz.

As sustancias que poden desencadear estas reaccións ‘alérxicas’ son:

  • Medicamentos como antibióticos e antiinflamatorios.
  • Cosméticos e perfumes.
  • Algúns produtos contra a acne.
  • Plantas ao contacto coa pel ou as vías nasais.

Paira diagnosticar a alerxia ao sol ou as características fotosensibilizantes dun produto, este aplícase en dúas zonas da pel do paciente. Una delas irrádiase con luz, e dependendo da reacción, o especialista pode coñecer por que se produce a patoloxía. Trátase dunha proba individualizada, dado que o mesmo produto non ten por que causar o mesmo efecto en diferentes persoas, xa que é o propio organismo o que o interpreta como una agresión.

Perfil do afectado

Como sinala o doutor Xullo Delgado, do servizo de Alergología do Hospital Virxe da Mar de Sevilla, “existen tan poucos casos que non se pode establecer un perfil dos afectados pola alerxia ao sol”.

Si que se pode definir no caso das afeccións relacionadas cos baños solares, que afectan con máis frecuencia a mulleres novas ou que aínda non entraron na madurez. Esta circunstancia débese a que o costume de broncearse é fundamentalmente feminina e a que as mulleres consumen estatisticamente una maior cantidade de medicamentos. De feito, nalgunhas peles femininas obsérvase una certa intolerancia ao sol que se detecta nos primeiros días de exposición, una intolerancia que desaparece cando a pel consegue una pigmentación suficiente paira protexerse da radicación.

Ademais, as persoas coa pel máis pálida están moito máis expostas a sufrir problemas ao contacto co sol. Con todo, nos escasísimos casos nos que se diagnostica alerxia ao sol, o afectado non responde a un perfil en concreto, e en xeral vén provocada pola intervención dunha serie de factores externos, dado que tampouco se trata dunha enfermidade hereditaria, segundo os expertos consultados.

En xeral, os efectos que se atribúen á alerxia ao sol -erupciones, ronchas na zona afectada, pequenas bochas, picores, queimaduras- adoitan estar causados por varias afeccións, reaccións ou estímulos externos, talles como:

  • Reaccións fototóxicas. Son efectos secundarios de antibióticos ou antiinflamatorios que provocan reaccións fotosensibles. Non son en ningún caso de natureza alérxica. Aparecen nun bo número de persoas e débense a que certos produtos, ao contacto co sol, aumentan a súa toxicidade. Os seus efectos déixanse ver con rapidez e tamén desaparecen rapidamente por norma xeral.
  • Reaccións fotoalérgicas provocadas por diversas cremas, perfumes ou outro tipo de produtos de uso tópico. Aparecen pasados algúns días do comezo do uso do produto e tardan máis en desaparecer, porque se trata dunha reacción inmunológica do organismo.
  • Erupción polimorfa lumínica. Lesións que producen picor nas zonas da pel expostas ao sol durante a primavera e o verán.
  • Urticaria solar. Aparición de ronchas vermellas sobre a pel e picor tras a exposición prolongada ao sol. O doutor Delgado defíneas como “lesións puntiformes na pel que se desencadean en ambientes calorosos, ao contacto coa auga quente e mesmo en situacións de tensións”.

Prevención e tratamento

O doutor Gozalo apunta una serie de consellos mediante os cales se reduce sensiblemente o risco de sufrir reaccións fotosensibles:

  • Tomar o sol con precaución e paulatinamente. Especialmente no caso das persoas máis sensibles, convén comezar con sesións breves, de modo que a pel poida pigmentarse gradualmente, antes de exporse ao sol durante varias horas consecutivas. De feito, resulta conveniente comezar os baños de sol na primavera, de modo que a pel estea xa preparada paira o período vacacional, e en sesións non demasiado intensas.
  • Utilizar sempre crema protectora non perfumada ou cunha proporción de perfume mínima.
  • No caso de que se estean tomando antibióticos ou antiinflamatorios por vía oral, consultar o prospecto paira coñecer as posibles reaccións de fotosensibilidad, frecuentes nalgúns medicamentos, e, en caso de dúbida, consultar co farmacéutico. As precaucións son as mesmas cando se está seguindo un tratamento contra os fungos.
  • Ter precaución coa vexetación, en especial se o baño de sol está a tomarse non na praia, senón nunha pradaría. En moitas ocasións as reaccións que o afectado achaca á alerxia ao sol están, en realidade, producidas por plantas coas que se entrou en contacto.
  • Non tomar o sol con perfumes, posto que moitos deles son fotosensibilizadores. Os perfumes, en especial a de menos calidade, poden producir queimaduras e inflamacións cutáneas.

A estas recomendacións hai que unir as propias de calquera baño de sol, como a utilización dunha crema solar cun alto grao de protección, o uso de gorros e pezas que protexan dos raios solares, evitar no posible a exposición nas horas máis calorosas do día (entre as 12.00 e 16.00 horas) e manter hidratado o corpo tanto mediante a inxesta de auga como empregando produtos hidratantes sobre a pel -sempre que non teñan efectos fotosensibles-.

En caso de clara alerxia ao sol, recoméndase o uso de protectores, sempre con gran precaución dado que, como xa se indicou, estes poden ser fotosensibilizantes, e evitar a exposición directa.

En canto ao tratamento, é imprescindible acudir ao especialista, dado que se debe coñecer a que se deben as reaccións supostamente alérxicas paira aplicar un tratamento específico. Trátase de patoloxías moi individualizadas, de modo que o tratamento tamén debe selo. De todos os xeitos, si existen algunhas prácticas elementais como evitar a exposición ao sol ou utilizar fotoproctectores.

Ademais, o doutor Espelt lembra que “si ocorre una vez pode repetirse, polo que é necesario, se se sufriu con anterioridade, acudir ao especialista cada ano antes de verán, que é a época máis perigosa”.

Outras doenzas relacionadas

A alerxia ao sol tamén se confunde en ocasións con outra serie de afeccións estacionales, como se lembra desde a Sociedade Andaluza de Alergología e Inmunología Clínica (SAAIC), talles como a alerxia á humidade.

No caso de persoas que viaxen ao estranxeiro, a SAAIC alerta tamén sobre a alerxia ás plantas, posto que as condicións climáticas dalgúns países producen no verán as mesmas afeccións alérxicas que se rexistran en España na primavera, dado que conforme avánzase cara ao norte, a polinización é máis tardía.

Tamén deben tomar precaucións os alérxicos aos ácaros cando se trasladen a unha segunda vivenda que permaneceu pechada e ventilarla canto antes, paira evitar una posible reacción alérxica, en especial nas zonas costeiras, nas que os ácaros son máis abundantes.

Por último, o doutor Delgado advirte doutra patoloxía propia do verán, a urticaria física por frío. Vén provocada polo cambio brusco de temperatura que se produce ao tomar contacto coa auga tras un baño de sol, e que é o que comunmente se confunde cun corte de dixestión. Aínda que produce ronchas na pel, o seu verdadeiro perigo está en que pode chegar a provocar una gran dilatación dos vasos sanguíneos, coa consecuente hipotensión e síncope, que en caso de non saír da auga pode significar un gran risco de ahogamiento. Paira evitala abonda con que a inmersión sexa paulatina e, como medida de seguridade, bañarse acompañado doutra persoa.