Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Alfredo Ramos, presidente da Sociedade Española de Oncoloxía Radioterápica (SEOR)

Ata un 70% dos pacientes con cancro reciben tratamento de radioterapia ao longo da enfermidade
Por Clara Bassi 16 de Outubro de 2012
Img alfredo ramos entrevista
Imagen: CONSUMER EROSKI

A radioterapia é unha técnica segura que se aplica a en torno o 60 e o 70% dos pacientes con cancro nalgún momento da historia da súa enfermidade. Despois da cirurxía, é o segundo tratamento para o cancro que máis cura, só ou combinado con outras terapias. Entre o 30% e o 35% dos enfermos de cancro logran a sanación grazas á radioterapia, que cada vez é máis segura, precisa e de maior calidade, asegura nesta entrevista Alfredo Ramos, xefe do Servizo de Radioterapia Oncolóxica do Hospital Ramón e Cajal, de Madrid, e presidente da Sociedade Española de Cirurxía Radioterápica (SEOR), con motivo da recente publicación do ‘Libro Branco da Radioterapia en España’. Este documento evidenciou que faltan máis equipos de radioterapia e especialistas na súa aplicación en España, cunha maior formación e máis investigación.

Que porcentaxe de pacientes trátanse algunha vez con radioterapia?

Os datos estiman que, ao longo da enfermidade, entre o 60% e o 70% dos pacientes con cancro reciben un tratamento de radioterapia.

Só coa radioterapia conséguense curar moitos tumores?

“O tratamento que máis cura o cancro é a cirurxía e, despois, a radioterapia”
Indubidablemente. A radioterapia forma parte dos tratamentos para o cancro e soa ou combinada contribúe á súa curación. O tratamento que máis cura o cancro é a cirurxía. Despois, a radioterapia soa ou en combinación sa ao 30% dos pacientes oncolóxicos. De todos os casos que se curan, a metade sería pola cirurxía e do 30% ás 35% grazas ao tratamento de radioterapia, ben soa ou en combinación con outros tratamentos como a quimioterapia ou farmacolóxicos (como os fármacos biolóxicos) ou outros. De feito, a radioterapia mellora o efecto destes tratamentos. Os tecidos sans quedan protexidos, pero aumenta o efecto radiológico sobre os tumores.

O termo “radio” aínda infunde temor, por que? É segura a radioterapia?

Creo que é debido a un descoñecemento xeral do que é a radioterapia, que se tendeu a relacionar coa radioactividade, as centrais nucleares ou os efectos das nucleares. Pero isto é un problema de educación sanitaria da poboación. A radioterapia é absolutamente segura. Está sometida a controis de calidade, tanto para protexer as máquinas, como as doses que se administran con estas, os equipos de simulación e planificación. Co sistema de planificación decídese o tratamento, as doses que reciben o tumor e os tecidos sans, que tamén están sometidos a controis. Deste xeito, garántese a calidade de forma exhaustiva. Ademais, todos os equipos deben superar controis de calidade.

Ata agora citou as bondades deste tratamento, pero que efectos secundarios ten a radioterapia?

“A radioterapia soa ou en combinación cura ao 30% dos pacientes oncolóxicos”
Ten efectos inmediatos e agudos e outros a máis longo prazo. Os agudos poden xurdir nos primeiros días de tratamento ou os primeiros meses: irritación da pel, efectos sobre a vejiga cando se irradia sobre ela, sensación ou ganas de defecar. Máis a longo prazo (a partir de seis meses) poden aparecer efectos crónicos, sobre a pel atrófica, que queda máis delgada e con perda de coloración ou a aparición de telangiectasias (dilataciones de capilares pequenos e dos vasos superficiais, que se mostran dunha cor vermella brillante).

Como evolucionou a radioterapia?

Nos últimos anos produciuse un cambio radical, porque se desenvolveron novos equipos de intensidade modulada e con imaxe guiada, que permiten irradiar a dose estritamente necesaria sobre os tecidos, para que teña uns mínimos efectos secundarios. Desta forma, unha escasa proporción de pacientes teñen efectos adversos. A radioterapia é un tratamento que se administra con moita calidade: cunha dose moi alta, conséguese aumentar a curación ou un control suficiente do cancro, con poucos efectos secundarios e unha calidade de vida do paciente moi elevada.

Vostede avoga por considerar a radioterapia como un fármaco máis. Por que?

“A radioterapia é absolutamente segura e está sometida a controis de calidade”
É certo que para aplicar un tratamento de radioterapia pode facer falta un acelerador, que supón un desembolso inicial moi caro. Parece un tratamento caro pero, desde a perspectiva da radioterapia, non é así. Hai que ter en conta que un acelerador dura dez anos e que, ao longo dese tempo, pode tratar a 400 pacientes cada ano. Isto significa que con ese equipo chégase a tratar a uns 4.000 pacientes de media, dos cales a metade se cura. Por tanto, supón un desembolso moito menor que se un paciente non se cura.

Si, pero, cal é a razón que esgrime para consideralo como un medicamento?

Porque ten a mesma acción biolóxica que un medicamento. A radioterapia exerce como un fármaco porque os seus fotóns (a enerxía que emite) teñen efectos dentro das células tumorales similares aos dos fármacos, xa que intervén sobre as súas membranas, receptores, vías de sinalización e dianas biolóxicas. Por tanto, actúa como un verdadeiro fármaco. Tamén pola forma de administralo en dose: a radioterapia prescríbese en dose, do mesmo xeito que un antibiótico ou un tratamento doutro tipo. Por iso, a Administración debería considerar os equipos para xestionar a radioterapia como un gasto corrente, coma se fose un medicamento, e non como un desembolso ao comezo. Debería establecer concertos coas empresas que fabrican as máquinas e expor un sistema de renting ou de leasing cada mes ou cada ano, coma se fosen un fármaco.

Por que?

“A radioterapia actúa como un verdadeiro fármaco”
Porque así non se tería que facer un gran desembolso inicial xornal e poderíanse ter actualizados os equipos. Este renting tería dúas vantaxes: o pago aprazado e a posibilidade de ir actualizando as máquinas para estar sempre á última.

E nese “estar á última”, os pacientes sairían gañando, non é así?

Os pacientes sempre terían ao seu alcance os recursos cos mellores tratamentos e mellores actualizacións diarias. Calquera mellora nas máquinas poderiámola incorporar de forma inmediata e periódica.

Cal é a situación actual da radioterapia en España?

“Deuse un envorco á calidade do tratamento da radioterapia”
Ata agora mesmo, en España, a pesar de que faltan equipos de radioterapia, todos os pacientes con cancro teñen acceso ao seu tratamento. Pero, a curto e medio prazo, as máquinas que hai no país débense substituír e renovar e debemos facer unha planificación a longo tempo. Non hai que improvisar. Deberiamos implicar e colaborar coas casas comerciais, as sociedades científicas e a Administración para realizar un plan de xestión de recursos e planificación a curto prazo (dúas, tres anos) para que non haxa pacientes que se atopen cun período no que non poidan recibir o tratamento adecuado. É importante poder ofrecer aos pacientes os mellores tratamentos dispoñibles en cada momento.

É certo que nos últimos anos producíronse importantes avances?

Si, por suposto. Deuse un envorco á calidade do tratamento da radioterapia, de forma substancial, coa incorporación, no últimos oito anos, da imaxe guiada. Este é un avance moi importante porque, durante o mesmo tratamento, pódense ver os tecidos que se irradian, modificar, se é preciso, e mellorar así a calidade. Dito dunha forma máis clara, podemos apuntar mellor ao tumor e deixar fose os tecidos sans. Tamén se desenvolveron técnicas que permiten modular as doses, equipos de braquiterapia para tratar as zonas intersticiales e as melloras dos planificadores e na administración das doses. Todo iso, en conxunto, constitúe un progreso substancial e un incremento da calidade. Pero isto require máis persoal, con máis estudos e maior formación pola súa banda.

O Libro Branco da Radioterapia en España

A Sociedade Española de Radioterapia Oncolóxica (SEOR) acaba de completar a elaboración do ‘Libro Branco da Radioterapia en España’ sobre a situación actual da aplicación deste tratamento no noso país, unha publicación que evidenciou a existencia de catro déficits importantes ou retos que deben mellorar nos próximos anos.

Segundo este documento e como sintetiza Alfredo Ramos, en primeiro lugar, requírese un incremento dos recursos tecnolóxicos e, neste sentido, a instalación de 40 novos equipos de radioterapia en distintos lugares, para poder renovar as máquinas antigos. En segundo lugar, débese incrementar o número de especialistas en radioterapia, xa que o cociente adecuada que se calcula para atender ben á poboación é de 19/20 especialistas por millón de habitantes, mentres que en España hai 10/12 especialistas por millón de habitantes, dependendo da comunidade autónoma. En terceiro lugar, hai que mellorar e alongar o período de formación do devanditos especialistas, que é de catro anos e que, a xuízo da SEOR, debería ser de cinco. E, en cuarto lugar, habería que , aumentar a investigación nos servizos de Oncoloxía Radioterápica.

Este Libro Branco presentarase agora a todas as consellerías de Sanidade das comunidades autónomas, a fin de mellorar a situación desta especialidade médica, para que redunde en beneficio dos pacientes.