Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Aprender a nadar na idade adulta

O temor ao medio acuático é unha das barreiras que dificulta a aprendizaxe da natación

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Xoves, 03 de Agosto de 2006
img_piesagua_portada

Practicar entre dúas e tres sesións de natación por semana converteuse para moitas persoas maiores en prescrición facultativa. Estímase que, polo menos, unha de cada cen persoas no mundo padece algún tipo de artrite, e o exercicio acuático regular axúdalles a manter móbiles as articulacións e a reducir a dor. A crecente concienciación sobre os beneficios que reporta a natación na saúde é unha das razóns para aprender a nadar na idade adulta. Pero existe unha porcentaxe que se enfronta ao problema do temor á auga, tan acentuado nalgúns casos que alcanza o grao de fobia. É case imposible determinar en cifras a incidencia desta fobia, xa que a maioría padécea pensando que non merece a pena ser tratado. Non é unha afección sen solución; a terapia psicolóxica cognitivo-conductual e a axuda dos profesionais da natación poden lograr a superar o medo.

A crecente concienciación sobre os beneficios que reporta a natación na saúde e no estado físico é unha das razóns polas que os adultos que non saben nadar deciden aprender este exercicio. Francisco Bernal, monitor titulado pola Real Federación Española de Natación e Coordinador do Colexio de Natación Delfín de Madrid distingue dous tipos de motivación, «sendo o principal os médicos: problemas de costas ou de xeonllo, lesións articulares e artroses». Bernal sinala que os motivos persoais inflúen moito: pais que acompañan aos seus fillos á piscina e desexan compartir a experiencia, o afán de superación, o desexo de gozar como todo o mundo da praia e o mar.

As razóns polas que algúns adultos non saben nadar hai que buscalas en determinadas circunstancias. A máis común é que ata hai unhas décadas non se lle daba importancia a esta práctica. Hoxe, en cambio, a súa aprendizaxe incorporouse aos plans de estudo nos colexios. Ademais, antes poucas persoas tiñan acceso a piscinas. Bernal engade que «antigamente só sabía nadar quen vivía na costa ou preto dun río». E outra das causas polas que moita xente maior non sabe nadar áchase no medo á auga. Parte deles, normalmente os máis maiores, teñen temor polo descoñecemento do medio e da inmersión, pero unha vez que se meten na auga e adóitanse ás sensacións que provoca mergullarse superan todas as súas reticencias. Aínda así existe unha porcentaxe de persoas, «os máis novos, con menos de 50 anos», continúa o experto, cuxo temor á auga é moi forte, sobre todo por experiencias traumáticas. Con eles o proceso de aprendizaxe é máis complicado.

Este medo exacerbado á auga está catalogado como unha fobia específica, de tipo situacional, e recibe o nome de hidrofobia . Unha das características desta afección é que limita á persoa que o sofre, posto que o feito de achegarse a grandes cantidades de auga inmobilízaa e desencadea diversas reaccións fisiológicas e psicolóxicas. Nalgúns casos o problema pode alcanzar graos tan extremos que ata imposibilita ao suxeito a meterse na ducha.

Causas da hidrofobia

A fobia específica é o medo irracional, esaxerado e continuo a un obxecto, a un ser vivo ou a unha situación particular (lugares pechados, viaxar en avión ou atravesar túneles, entre outras), aínda que non supoña un perigo real. Como explica José Héctor Lozano Bleda, psicólogo especialista en terapia de conduta, «quen padece a fobia recoñece que o seu medo é excesivo e irracional. Con todo e a pesar diso, a persoa, ou ben evita as situacións ou as soporta cun intenso malestar, o que chega a interferir na súa rutina habitual ou nas súas relacións».

Concretamente, a hidrofobia é unha fobia situacional das clasificadas como de tipo ambiental. «Estas adoitan comezar na infancia e son máis frecuentes en mulleres que en homes», sinala Lozano. Así mesmo, para os estudiosos a hidrofobia é froito dunha conduta aprendida. Segundo Mª Jesús Andrés Pérez, psicóloga clínica e directora do Gabinete Psicomáster, un centro privado de atención psicolóxica «ter unha ou varias experiencias desagradables na auga, ser testemuñas de experiencias aversivas noutras persoas ou que se nos transmitiron temores ou preocupacións excesivas, ben de forma xeral ou especificamente cara á auga, son factores capaces de orixinar o problema».

A fobia específica é o medo irracional, esaxerado e continuo a un obxecto, a un ser vivo ou a unha situación particular

Un dos defensores desta teoría é o francés Gérard Calamia, que leva ao redor de 30 anos estudando a relación dos individuos co medio acuático. Calamia, nun traballo publicado en 1993 sinala que o punto de partida do temor á auga atópase na infancia, cando non se posúen experiencias acuáticas. Os adultos adoitan proxectar os seus propios medos sobre os nenos, que «o integran no seu sistema de funcionamento». O resultado desta educación é que o suxeito «desenvolve uns pensamentos irracionais e de ansiedade en relación ao medio acuático».

Os traumas tamén posúen unha influencia determinante. Unha incorrecta metodoloxía no ensino da natación, sobre todo na forma de afrontar o primeiro contacto do alumno coa auga, as inmersións provocadas ou as malas experiencias dentro do medio acuático (inicio de afogamento, aguadillas, ser cuberto por unha onda ou arrastrado pola corrente ou estar atrapado nun recinto pechado sendo a única escapatoria a través da auga, por exemplo) poden ocasionar unha forte aversión ao medio. Desta maneira, a soa idea de entrar en contacto con el pode desencadear unha serie de efectos, tanto fisiológicos como subxectivos, que impidan aprender a nadar, gozar do mar ou a piscina.

A experiencia mostrou aos profesionais da natación que existen máis casos de fobia de orixe educativa que de tipo traumático. Este último caso, ademais, é máis frecuente entre os adultos.

Efectos dunha fobia

A síndrome fóbico consta de tres compoñentes, explica a experta, «o medo central, a ansiedade anticipatoria e a conduta de evitación». O medo central desenvólvese ao exporse o suxeito ao estímulo temido, en leste caso a auga. Espértanse, así, unha serie de reaccións fisiológicas que varían dependendo da persoa, como incremento da frecuencia cardíaca, da presión arterial, sudoración, inhibición da salivación, náuseas, diarrea ou contraccións estomacais, entre outras.

O temor á auga tamén provoca respostas subxectivas. Lozano sinala que o suxeito fóbico «desenvolve todo tipo de crenzas acerca da situación temida e da súa incapacidade para afrontala». Ademais, adoita interpretar de maneira subxectiva as reaccións fisiológicas que sofre e estes pensamentos adoitan traducirse en autoverbalizaciones ‘’ como «non poderei afrontalo» ou imaxes que anticipan as consecuencias negativas de entrar en contacto coa auga. A expectativa de perigo dá lugar a unha resposta de evitación, na que o suxeito escapa e abandona a situación temida canto antes.

Terapias psicolóxicas

Segundo a psicóloga, «a hidrofobia presenta un bo prognóstico», pode superarse; a mellor forma de logralo é a exposición directa á mesma, afrontala ata que o temor desapareza. En canto ao mellor tratamento para axudar a vencer unha fobia, os estudos sinalan como o máis eficaz o psicolóxico de orientación cognitivo-conductual, baseado nunha orientación terapéutica que traballa pensamentos, condutas e emocións.

Para a hidrofobia, indica a directora do Gabinete Psicomaster, recoméndanse técnicas de exposición nas que se «expón gradualmente ao suxeito á situación temida, dotándolle previamente de estratexias de resistencia tales como adestramento en relaxación, respiración lenta, autoinstrucciones, entre outras». Á vez, empréganse técnicas de reestruturación cognitiva, «traballando as crenzas, expectativas, atribucións, automanifestaciones erróneas ou distorsionadas». Así mesmo, dado que o mecanismo que mantén o problema na hidrofobia é principalmente a evitación, «debe traballarse cortocircuitando así o círculo vicioso auga-ansiedade-evitación».

Tamén existen outros tipos de terapias psicolóxicas para afrontar estes temores, como a desensibilización sistemática, técnica diferenciada das dous anteriores en que non se enfronta ao paciente á súa fobia de forma directa, senón que se realiza de maneira imaxinaria.

NA auga

O primeiro que fan notar os monitores de natación é que os adultos con temor á auga tardan moito máis tempo en aprender a nadar que os nenos. Dentro da auga manifestan unha excesiva tensión muscular que lles impide moverse correctamente, teñen a sensación de que se van a afundir, aceléraselles a respiración e, despois, aparece a impresión de afogo. Para poder axudar aos adultos a superar este medo é moi importante que sintan plena confianza no seu monitor. Así, cando se lles indique que se mergullen na auga, farano con seguridade. Ademais hai que transmitir a certeza de que a inmersión pode ser agradable e ata divertida. Tamén é conveniente, sinala Bernal, «non marcar prazos estritos de tempo para lograr vencer os temores e acabar nadando. Se están decididos a aprender, superarán o medo. Pero é necesario constancia e un seguimento».

As primeiras clases danse en piscinas con pouca profundidade, para que o alumno poida facer pé (achega seguridade). Inicialmente ensínaselles a andar na auga, primeiro agarrados ao bordo e despois, ás mans do monitor. O obxectivo é que o suxeito se familiarice coa auga, «que vexa a resistencia que exerce a auga sobre o seu corpo, como se moven as mans dentro do medio acuático, agarrar a auga para ver a textura que ten». Para Bernal esta primeira etapa de familiarización é fundamental e é a que hai que cubrir sobradamente.

Os primeiros exercicios han de ser sinxelos e graduais. Nesta etapa inicial a persoa debe manter a cara fose da auga, pois é a zona «máis sensible nos individuos con temor ao elemento líquido», indica Bernal. Nesta fase de familiarización, o individuo logra mergullarse ata o pescozo, e despois, váiselle salpicando ao rostro aos poucos, aumentando a cantidade gradualmente ata que perde o temor e logra mergullarse. Cando a persoa perdeu o medo, ensínaselle a respirar baixa a auga. A técnica máis utilizada é a de situar ao alumno de pé e agarrado ao bordo da piscina, indicándoselle a continuación que tome aire pola boca e flexione as pernas para meter a cabeza baixo a auga, onde expulsa o aire pola boca e o nariz, sacando, acto seguido, de novo a cabeza ao exterior. A seguinte etapa é a flotación, que ha de ensinarse en zonas onde a auga cubra pouco. E unha vez que para flotar non ofreza xa impedimento algún, nada impedirá que unha persoa adulta aprenda a nadar.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións