Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Arturo Soriano, presidente da Asociación Española de Cirurxiáns (AEC)

A mortalidade en cirurxía de alto risco diminuíu dun 12,5% a un 1,5%

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 18deDecembrode2012

A cirurxía laparoscópica, que se realiza a través de varios orificios (portos) practicados no abdome, constituíu un dos principais avances cirúrxicos dos últimos anos. A diferenza doutras intervencións, como a robótica e a que se realiza por orificios naturais (como a boca ou o ano), que aínda se achan en fase experimental, a laparoscópica consolidouse. Con esta cirurxía, hoxe é posible operar enfermidades graves, como o cancro, e distintas partes do corpo de difícil acceso (esófago, estómago e colon, entre outro) e mesmo se extirpa o fígado a un doante vivo para trasplantárselo a un receptor. As vantaxes que ofrece son moitas: menor agresión cirúrxica, cicatrices moi pequenas, menor dor postoperatoria, menor tempo de hospitalización e un retorno máis rápido ás súas actividades diarias e ao seu traballo. Outro dato destacable é que a mortalidade por unha cirurxía de alto risco diminuíu de maneira notable nos últimos anos, como o explica nesta entrevista Arturo Soriano, recentemente nomeado presidente da Asociación Española de Cirurxiáns (AEC), catedrático de cirurxía, xefe do Servizo de Cirurxía do Hospital Universitario Nosa Señora da Candelaria (Tenerife) e coordinador do Programa de Transplante Hepático da Comunidade Autónoma Canaria.

Cal é o nivel da cirurxía en España?

A situación da cirurxía en España é excelente e está apoiada por datos obxectivos: o impacto que ten no mundo científico, a existencia de especialistas españois que ocupan cargos relevantes nas sociedades científicas e de cirurxía, a relevancia das publicacións nas que participan cirurxiáns do noso país cun importante carácter internacional e os datos científicos dos profesionais da cirurxía, que están avalados pola AEC. No último Congreso Nacional de Cirurxía, celebrado en Madrid, presentáronse 2.500 comunicacións científicas das cales se seleccionaron o 45%, todas elas dunha calidade enorme e, entre elas, elixíronse o dez mellores, dun nivel científico moi alto. Este ano o congreso contou cunha participación que superou con fartura a de anteriores edicións, con 1.250 especialistas inscritos dunha asociación que ten máis de 4.500 afiliados. Nos hospitais españois realízase unha cirurxía de moi alto nivel, igual á dos países máis avanzados do mundo.

E ese nivel verase ameazado pola crise?

Contra a ameaza sempre hai mecanismos de defensa. Pero non creo que a crise terá un impacto negativo no noso nivel científico e profesional, senón que podemos liquidar malas situacións ás que os cirurxiáns estamos adoitados. No hospital onde traballo, de terceiro grao e con 800 camas, como en calquera hospital español de alta tecnoloxía, non afectará en absoluto á calidade dos procedementos, a menos que a ameaza veña por outros condicionantes que máis que científicos, sexan laborais. Pero isto non debería afectar á a altura científica dos profesionais.

Cales son os avances máis destacables que se produciron en cirurxía nos últimos anos?

“Nos hospitais españois realízase unha cirurxía de moi alto nivel, igual á dos países máis avanzados do mundo”Fai 20 ou 22 anos atrás, non imaxinabamos que poderiamos levar a cabo a cirurxía laparoscópica ou a robótica. A consolidación dalgunhas técnicas é difícil porque non todas poden suplir o papel do cirurxián. O máximo expoñente disto é a cirurxía robótica, que está a custar moito difundir: é unha técnica moi avanzada, que require un nivel de tecnoloxía enorme, é carísima e non é a panacea. Ao final, a intervención cirúrxica debe ter o obxectivo de evitar complicacións, e se a robótica fose unha arma eficaz para ter cero inconvenientes, xa se impuxo. Ademais, os avances tecnolóxicos deben ser reproducibles por todos os cirurxiáns, e a cirurxía robótica non cumpre estes obxectivos de difusión, diseminación e consolidación. O mesmo sucede coa cirurxía a través dos orificios naturais.

A cirurxía a través de orificios naturais aínda é experimental?

Si. Ademais é complicada, fixérona moi poucos especialistas e non cumpre os principios de diseminación e reprodución, é dicir, de que outros sexan capaces de realizala.

Pero a cirurxía laparoscópica si que constitúe un verdadeiro avance.

Porque se ha diseminado. Custou moito pero impúxose. No congreso houbo grupos selectos que presentaron técnicas difíciles de realizar pero que si son reproducibles. Onde vemos a consolidación, diseminación e aplicabilidade da cirurxía laparoscópica é en casos concretos nos que antes parecía moi improbable aplicala.

Podería pór un exemplo?

“O cirurxián debe ter sempre como lema previr as complicacións”Extirpar a cabeza do páncreas. Xa se pode realizar por vía laparoscópica, aínda que é moi difícil e fano moi poucos especialistas no mundo. Pero cada vez lévao a cabo máis e, por iso, prevemos que avanzará nos próximos anos, consolidarase a través de intervencións que ata agora eran problemáticas.

A cirurxía laparoscópica tamén constituíu un avance no transplante hepático?

Si, pero só aplícase cando hai que resecar a metade dun fígado dun doante vivo para porllo a un receptor. A parte da operación da doazón faise por vía laparoscópica.

Que porcentaxe de casos de transplante hepático realízanse hoxe en día a partir dun transplante de doante vivo?

En EE.UU., entre os anos 2000 e 2010, para unha poboación duns 300 millóns de habitantes, realizáronse ao redor de 12.500 transplantes hepáticos de doante vivo. Pero todas as técnicas, e tamén esta de o doante vivo aínda que sexa por cirurxía laparoscópica, entrañan un risco, a pesar de que sexa mínimo. De cando en vez sucede que algún doante que cede a metade do seu fígado a un familiar falece a consecuencia da operación. En EE.UU., en 2002, morreu un doante vivo.

Que sucedeu en España?

“Nos próximos anos consolidarase a cirurxía laparoscópica e realizaranse intervencións que ata agora eran problemáticas”En España, de momento non faleceu ninguén. Con todo, este feito provocou que as indicacións do transplante de fígado de doante vivo sexan máis selectivas e que descendesen ao longo dos anos. En España, non se realizan máis de 15 ou 20 casos ao ano. Pensouse que ía ser un “boom”, pero non foi así. Outra situación moi distinta é a de Xapón, Corea e Turquía onde, por crenzas relixiosas e culturais, o transplante a partir de doante vivo faise nun número extraordinario. En cambio, en Europa e os países occidentais, non alcanzou as expectativas que se tiñan ao comezo. Tampouco hai que esquecer que ten unha mortalidade do 0,05%.

Cales son as novas aplicacións ás que se estendeu a cirurxía laparoscópica?

No últimos dez anos, onde máis impactou o seu uso foi nos órganos de difícil acceso, como o esófago, que realizan grupos en hospitais españois e de todo o mundo. E tamén se aplica a patoloxías como o cancro, que esixe como obxectivo o seu extirpación radical de maneira que non quede nada do tumor. Cando un tumor alcanza tamaños que son inviables de operar por laparoscópica -porque se tería que levar a cabo o manexo dunha masa moi grande e resultaría imposible-, realízase un tratamento con radioterapia , quimioterapia ou radioquimioterapia, de forma que os grandes tumores chegan ao quirófano cun volume moi reducido. Así, pódense intervir o cancro de colon, recto, esófago, estómago e outros tumores de difícil manexo. Resulta beneficiosa porque se poden extirpar os tumores na súa totalidade sen deixar enfermidade residual. No cancro de colon, a cirurxía laparoscópica aplícase desde fai quince anos e dá os mesmos resultados ou superiores á intervención aberta, en canto aos parámetros de complicacións.

Pero, hoxe as cirurxías teñen menos complicacións?

A cirurxía con cero complicacións é imposible. Cando a un paciente dáselle o Consentimento Informado (CI), hai que dicirlle que se porá o mellor dos coñecementos, pero que non se poderán evitar as complicacións, porque non hai obra humana que non as teña. Aínda que non está libre de complicacións, as relacionadas con cirurxía laparoscópica son equiparables á da cirurxía aberta cando a realizan mans expertas.

A cirurxía laparoscópica consiste en practicar varios orificios no abdome e intervir a través deles, pero como se fai?

Equivalería a introducir o dedo pulgar e índice por unha fechadura e manobrar. É coma se mirásemos dentro da habitación polo ollo dunha fechadura e, coa axuda dunhas pinzas, tentásemos achegarnos aos papeis que houbese sobre unha mesa, agarralos e sacalos. Cunhas pinzas manteriámolos suxeitos e con outras os separariamos para que quedasen libres e extraeriámolos polo ollo da fechadura máis grande. Para unha cirurxía como a da vesícula practícanse catro portos (orificios); para outra máis complicada, cinco; e, así, ata un máximo de seis. Pero non máis, porque entón non teriamos campo (ou espazo) para intervir. O normal é practicar entre tres e catro orificios.

Para os pacientes, cales son as vantaxes da cirurxía laparoscópica?

Non son un defensor sen concesións da cirurxía laparoscópica, senón da intervención ben feita, sexa cal for. No entanto, a técnica ben realizada ten como principais excelencias, respecto da cirurxía aberta, que a dor posoperatorio é menor, permite mobilizarse de maneira precoz, saír da cama, toser e camiñar e evita as complicacións engadidas da intervención. O paciente pódese ir a casa antes e, se está ben realizada, non ten complicacións ou son mínimas. Pode reincorporarse antes ao seu traballo e, todo o que custou a técnica en canto a aparataje, supón un beneficio para a sociedade. É importante que os especialistas estean moi involucrados en que a xestión sexa custo-efectiva.

A pesar destas vantaxes, en que poden fallar estas técnicas?

Pode fallar en canto ao seu custo-efectividade. O enfermo está adoitado reincorporarse ao seu traballo despois duns días de operarse, pero se se lle di que pode volver ao traballo antes, alega que non pode porque lle obrigarán a traballar o día enteiro cando aínda non está en condicións. Creo que o mundo laboral non favorece que a incorporación tras unha intervención poida ser progresiva, polo que o beneficio pérdese por aspectos laborais. En canto aos riscos deste tipo de cirurxía, unha das vantaxes é que, a miúdo, tamén se poden resolver por vía laparoscópica, aínda que outras veces non hai máis remedio que facelo pola cirurxía clásica e, nestes casos, os seus beneficios tamén se perderían.

Cales son as principais complicacións?

Nunha intervención cirúrxica, cando hai que extirpar ou seccionar un órgano, hai que manipulalo e cortar vasos sanguíneos de distintos tamaños. Por iso, unha das principais complicacións posteriores é o sangrado; e tamén as fugas nos orificios realizados nos órganos intervidos, como o pulmón ou o colon, que teñen que estar selados e que se abren.

Parece que a cirurxía, ademais de ser unha cuestión técnica, ten un punto de arte.

Hai que facela ben. O cirurxián debe ter como lema evitar as complicacións, tratalas e minimizalas. A mortalidade en cirurxía de alto risco, como a eliminación dos tumores de fígado, diminuíu de forma extraordinaria: do 10-15% a só o 1-2%. E, na actualidade, é moi raro que se produza unha morte. A repetición da operación de fígado por algunha complicación é excepcional.

Máis quirófanos para facer fronte ás listas de espera

A misión da Asociación Española de Cirurxiáns (AEC), de carácter científico e profesional, é elevar o nivel de formación científica dos cirurxiáns españois e non inmiscirse en temas de debate asistencial, como as listas de espera.

Aínda que a AEC non se pronunciou cunha opinión formal, Arturo Soriano afirma, de forma persoal, que a solución a este problema recorrente das listas de espera pasa polo seguinte: “Se facilitasen máis quirófanos, poderíanse realizar máis cirurxías cos mesmos recursos. A todos os cirurxiáns gústalles operar. Moitos afirman que a súa maior preocupación e o que fai insoportable o traballo é que non poden controlar a lista de espera”. Segundo o especialista, “un enfermo non debería esperar máis de seis meses para operarse, o que sería posible cun sistema hospitalario áxil, organizacións laborais distintas ás ríxidas da administración funcionarial, máis medios materiais e máis quirófanos”.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións