Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

As estacións do corazón

Cardiólogos evidencian que as variacións climáticas teñen efecto sobre a saúde cardiovascular

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 04 de Outubro de 2006
img_winter_portada

Primavera, verán, outono e inverno; cada estación inflúe de maneira distinta nos acontecementos máis visibles da natureza, pero dita influencia discorre así mesmo por vías recónditas e incógnitas. Observouse, por exemplo, que o risco de infarto varía segundo as estacións, o clima e mesmo a posición lunar. Científicos de todo o mundo indagan nos mecanismos polos que canto ocorre no noso exterior afecta o noso interior máis íntimo.

Cardiólogos do Clínica Maio, en EEUU, estudaron de 1979 ao 2002 a relación que o clima garda co infarto de miocardio e a morte súbita. Fixérono sobre unha mostra de poboación do condado de Olmsted (Minnesota), e baixo a premisa de que no inverno se producen máis episodios cardíacos graves que no resto do ano. Na investigación, coordinada por Yariv Gerber, se cotejaron os datos de 2.676 infartos e 2.066 mortes rexistradas no transcurso dos 23 anos cos informes periódicos do Servizo Meteorolóxico Nacional. Os datos revelaron que os picos de maior casuística identificábanse as baixadas máis pronunciadas da temperatura exterior.

Por outra banda, nun estudo suízo dirixido por P. Hunziker, investigáronse a 5.553 pacientes que experimentaran un infarto agudo de miocardio entre 1999 e o 2002. Comprobaron que en situacións anticiclónicas, con ventos do norte ou do oeste a cifra de infartos superaba nun 7% á de situacións borrascosas. Segundo estes investigadores, nos días chuviosos hai menos infartos que nos despexados.

Máis datos europeos

Non moi lonxe, en Munich, un grupo de investigadores coordinado por G. Ruhenstroth-Bauer analizaron con anterioridade os datos de 162 pacientes que experimentaran un ataque ao corazón desde o 1 de xaneiro ao 31 de xullo de 1981, cotejándolos con estatísticas de humidade ambiental, e afirmaron que nos días máis húmidos rexistrábanse máis infartos que nos secos.

A semellante conclusión chega, así mesmo, un estudo da Universidade de Atenas (Grecia) publicado o pasado xullo na revista Heart. Os investigadores heleno analizaron a información sobre mortalidade cardíaca da capital grega ao longo do 2001 e observaron diariamente os datos climáticos da Sociedade Meteorolóxica Nacional sobre temperatura, niveis de presión e humidade. O número total de mortes por ataque cardíaco foi de 3.126, das que 1.953 corresponderon a individuos de sexo masculino. Os expertos rexistraron marcadas variacións estacionales, de forma que durante o inverno daquel país (non precisamente rigoroso) produciuse un 30% máis de mortes debidas a infarto de miocardio que no verán. A temperatura máis baixa rexistrada non chegou nunca a cero, cunha media de seis graos durante o inverno e 34 durante o verán. Os autores apuntan que, mesmo nun clima mediterráneo relativamente suave como o de Atenas, os cambios na temperatura e a humidade teñen un impacto significativo sobre a mortalidade cardíaca.

Un estudo italiano, coordinado por Marco Morabito,no que se analizaron datos de 1998 a 2002 sorprendeu tanto pola coincidencia dos días máis fríos do ano cun incremento de infartos agudos de miocardio, que encargaron á Oficina Toscana de Protección Ambiental unha táboa de risco para advertir aos hospitais da rexión das datas de maior risco.

Clave circadiana

Nun clima mediterráneo os cambios de temperatura e humidade teñen un impacto significativo sobre a mortalidade cardíaca

O desconcerto dos cardiólogos ante semellante circunstancia pode dar no cravo recentemente cun exhaustivo estudo levado a cabo polo Instituto de Meteoroloxía Tropical da India e que relaciona os ritmos circadianos do organismo humano cos factores meteorolóxicos. O que estes científicos do subcontinente asiático fixeron foi seguir o proceso paso por paso. En primeiro lugar, analizaron as variacións circadianas de 323 pacientes diagnosticados de infarto de miocardio durante dous anos. Pormenorizaron ditas variacións con respecto á temperatura máxima e mínima diarias, a humidade relativa ambiental, a presión de superficie, os índices de radiación solar e a posición lunar.

Confirmaron un dato xa coñecido: que o horario pico en canto a infartos concéntrase nas primeiras horas da mañá, pero identificaron, ademais, que o menor índice dáse ao redor das 10 da noite.Nas súas conclusións, os meteorólogos indios estiman que a dificultade do organismo para alternar o rexistro circadiano diúrno co nocturno propicia que ao espertarnos sexamos moito máis vulnerables a un paro cardíaco que no momento de durmir. Máis aínda, os barorreceptores do noso organismo non afianzan só os cambios circadianos á presenza ou ausencia de luz solar, senón tamén ás distintas fluctuaciones desa luz, aos cambios de presión atmosférica ou ás variacións na humidade ambiental.

Un dato anecdótico acerca deste exhaustivo estudo é que a poboación estudada, o municipio de Pune, atópase entre o trópico de Cancro e o de Capricornio, polo que as estacións non se parecen en nada ás que Vivaldi cantou coa súa barroca música.
Os invernos teñen alí os ceos despexados, cun clima seco e algo frío (posto que Pune é unha cidade montañosa), aínda que os termómetros non descenden nunca máis aló dos 8 ˚C. Na estación premonzónica os termómetros pasan os 40 ˚C, fai moita calor e hai moito po suspendido na atmosfera. Logo veñen os monzones con choivas abundantes e intensas, e tras os monzones aparece unha estación con temperaturas moi suaves, chuvascos ocasionais e unha meteoroloxía semellante á nosa primavera, salvo polo feito de que antecede ao inverno e non ao revés.

Con todo, ningunha destas estacións relacionouse estatisticamente cun aumento ou diminución no número de infartos. Os autores sinalaron simplemente que as taxas máis elevadas correspóndense cos cambios máis bruscos nas condicións climáticas (corroborando así a hipótese da adaptación circadiana). Outro apuntamento curioso: as taxas máis altas de cada mes coincidiron coa fase de lúa chea, e as máis baixas coas de lúa nova.

LATEXAR A UN RITMO BIOLÓXICO

A presión arterial e a frecuencia cardíaca seguen un ritmo circadiano que está estreitamente asociado ao ciclo de soño-vixilia. Pola noite, durante o repouso, prodúcese unha diminución importante de ambos os valores. Pola mañá, en cambio, prodúcese un aumento acusado da presión arterial coincidente co espertar e o inicio da actividade, e durante as horas de vixilia diúrnas obsérvanse amplas oscilacións tanto da presión como da frecuencia cardíaca, que poderían estar asociadas ás condicións ambientais.

O estudo dos ritmos biolóxicos e a súa relación coas hormonas centrou a investigación endocrinológica durante os anos 70 e 80. Pretendíase, así, profundar nos mecanismos de regulación dos diversos eixos hormonais. En cambio, as variacións da frecuencia cardíaca e a presión arterial no transcurso das 24 horas xa se identificaron no século XVII.

O desenvolvemento da cronopatología cardiovascular esperta na actualidade o interese de moitos investigadores, postos a estudar as bases fisiológicas e fisiopatológicas que subxacen á morbilidad e mortalidade cardiovasculares. Unha primeira hipótese de partida é a do eixo hipotálamo-hipofiso-corticoadrenal. A secreción de hormonas do eixo hipotálamo-hipofiso-corticoadrenal (CRH, ACTH e glucocorticoides) presenta un ritmo circadiano de secreción que está relacionado cos períodos de soño-vixilia. Devandito ritmo presenta un máximo de secreción pola mañá cedo, ao tempo de levantarse, cunha diminución paulatina durante o día e un mínimo antes de durmir. Tamén se identificou un lixeiro aumento das concentracións plasmáticas de ACTH e cortisol entre as 13:00 e as 19:00 horas.

O ritmo circadiano de cortisol e ACTH aparece entre os 3 e 8 anos de vida e unha vez establecido persiste mesmo en situacións como o decúbito prolongado, o xaxún e a privación de soño durante varios días. Nos individuos que cambian de quenda de traballo, diúrno a nocturno ou viceversa, ou naqueles que se trasladan a zonas xeográficas con distinto fuso horario, prodúcese un cambio total dos períodos de soño e vixilia que se acompaña dunha modificación paralela do ritmo circadiano do eixo hipotálamo-hipofiso-corticoadrenal.

Outro eixo implicado é o renina-angiotensina-aldosterona(que ten un papel importante na regulación da diuresis e da tensión arterial). Todos estes compoñentes presentan unha variación das súas concentracións plasmáticas ao longo do día. A actividade da renina plasmática (ARP) ten o seu máximo entre as 04:00 e as 08:00 horas e o seu mínimo ao redor das 16:00. A secreción de renina parece estar ligada fundamentalmente a un ciclo de actividade-repouso e non a un ritmo luz-escuridade. En ratas observouse a existencia dun ritmo circadiano de ARP que presenta os seus máximos niveis durante o período de escuridade, que coincide nestes animais co comezo da actividade.

Por último, están tamén implicados o sistema nervioso simpático e as catecolaminas.A variación circadiana de adrenalina ten a súa acrofase pola mañá, cun pico máximo entre as 10:00 e as 12:00 horas, mantendo niveis relativamente elevados ata as 24:00. No caso da noradrenalina, tamén se observa un valor máximo entre as 10:00 e as 12:00 horas, e o principal desencadenamento desta actividade parece ser o comezo da mobilidade física do corpo despois do espertar. O cambio postural de decúbito a posición vertical parece ser a causa do incremento matutino das catecolaminas plasmáticas, xa que devandito pico matinal desaparece se se somete ao corpo a un decúbito prolongado.

Ocorre que a activación do sistema nervioso simpático e as catecolaminas meduloadrenales exercen importantes efectos sobre o sistema cardiovascular. Producen un aumento da presión arterial polo seu efecto sobre as resistencias periféricas, tendo en conta que estimulan a contractilidad e a frecuencia cardíaca e aumentan a demanda de osíxeno no corazón.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións