Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Cancro de mama

Una de cada dez mulleres padecerá cancro de mama ao longo da súa vida
Por Azucena García 30 de Marzo de 2005

O cancro de mama é a primeira causa de morte entre as mulleres. Sen apenas síntomas nin dor nas súas fases iniciais, está considerada una enfermidade silenciosa e afecta a doce de cada cen mulleres, paira quen a detección precoz é vital. Localizado a tempo, o tumor pode ser extirpado facilmente sen necesidade de amputar a mama. En caso contrario, a técnica de reconstrución conta cunha aceptación cada vez maior, aínda que a axuda psicolóxica sempre adoita ser necesaria e os problemas á hora de reincorporarse ao mundo laboral persisten.

Orixe e desenvolvemento

Cada órgano do corpo humano está formado por células : pequenas partículas que se dividen de forma regular paira substituír ás xa envellecidas ou mortas e que permiten manter o correcto funcionamento do organismo. Con todo, o proceso non sempre resulta perfecto e pode suceder que os mecanismos que o regulan altérense nunha célula. Entón, esta e os seus descendentes comezan una división incontrolada que, co tempo, dá lugar a un tumor ou nódulo maligno. Si esta situación prodúcese na mama, entón pódese falar de cancro de mama.

En xeral, trátase dunha enfermidade que afecta principalmente ás mulleres, aínda que o 2% dos homes (até hai uns anos era o 1%) poden tamén desenvolvela e presentar os mesmos síntomas que elas. Localizado nas mamas, o cancro chega a afectar á función principal destas, encargadas da produción de leite durante o período de lactación. Paira iso, cada mama conta con múltiples lóbulos e lobulillos nos que se produce o leite e que están unidos por unha serie de tubos denominados ‘ductos’. Ademais, existen vasos sanguíneos e vasos linfáticos que terminan en pequenas formacións redondeadas -ganglios linfáticos- que se atopan na axila e que tamén poden resultar afectadas, sendo necesario o baleirado axilar. Una intervención máis agresiva e que dificulta á paciente a posterior recuperación.

Segundo a Asociación Española Contra o Cancro, o tumor na mama pode crecer de tres maneiras: por invasión directa de tecidos sans, a través da rede de vasos linfáticos e a través da rede de vasos sanguíneos. A partir de aquí, poden diagnosticarse tamén varios tipos de cancro:

Ductal. Orixínase nas células das paredes dos ductos ou condutos mamarios. Pode ser que só afecte aos ductos, co que o seu extirpación acaba co problema, ou que os atravese e esténdase ao tecido adiposo da mama e outras partes do corpo.

Lobular. A súa orixe está nos lóbulos ou glándulas mamarias. Tamén pode estar localizado, xeralmente cando aparece antes da menopausa, ou invadir e destruír outros tecidos.

Inflamatorio. Apenas supón o 1% dos cancros detectados, pero é o máis rápido e agresivo debido ao bloqueo que causan as células cancerosas nos vasos linfáticos.

A última enquisa sobre morbilidad realizada polo Instituto Nacional de Estatística (INE), cifra en 185.969 o número de persoas afectadas: 184.737 mulleres fronte a 1.232 homes. En canto ao grupo de idade no que se detectan un maior número de casos, resaltan en ambos os grupos as persoas de 65 a 74 anos, seguidos de quen contan entre 55 e 64 anos.

Síntomas e detección

A diferenza do que ocorre con outro tipo de tumores, os expertos coinciden en afirmar que o cancro de mama é, na súa fase inicial, una enfermidade silenciosa. Non produce ningún síntoma nin dor e a súa detección só é posible a través das probas médicas correspondentes.

É a partir de fases máis avanzadas cando a presenza do cancro faise evidente con cambios no tamaño das mamas, irregularidades no contorno, menor mobilidade ao levantar os brazos, alteración na pel con cambio de cor ou aparición de pel de laranxa, cambios na mamila con posible afundimento e aparición dun nódulo na axila ou na propia mama, ademais de cansazo ou dor ósea.

O principal grupo de risco confórmano as mulleres maiores de 65 anos, en quen máis se desenvolve a enfermidade, polo que a sanidade pública conta con plans de detección precoz dirixidos a mulleres entre 50 e 65 anos, aínda que o obxectivo é que as probas sexan tamén gratuítas e periódicas paira mulleres a partir de 40 anos, como xa ocorre nas Comunidades Autónomas de Madrid e Navarra.

“É alarmante, pero o cancro de mama detéctase en mulleres cada vez máis novas, entre 20 e 40 anos”, explica a Presidenta da Federación Española de Cancro de Mama (FECM), Antonia Gimón. “Por iso, a detección precoz é moi importante. Ante calquera dúbida, ao menor síntoma, débese acudir ao médico de atención primaria para que, si é necesario, determine a necesidade de facer as probas correspondentes”, engade.

Entre as probas que se realizan paira concluír a existencia de cancro destaca a mamografía, una radiografía especial das mamas tomada a partir dun aparello de raios X, que se debe repetir cada un ou dous anos e coa que se poden detectar os tumores nas súas primeiras etapas.

Pódese recorrer ademais ás resonancias magnéticas que, aínda que máis caras e complexas, ofrecen una definición maior; ou ás ecografías, xeralmente, complementarias das mamografías e coas que se comproba si un nódulo contén líquido (que adoita tratarse de tumores benignos) ou é sólido (que pode ser benigno ou maligno).

Por último, una vez detectado o tumor e co obxectivo de confirmar o diagnóstico, débese realizar una biopsia paira obter una mostra de células ou extraer directamente o nódulo ou área infectada paira o seu estudo posterior no microscopio.

No caso de mulleres novas, a autoexploración é una práctica moi importante paira detectar o tumor nas súas primeiras fases, xa que este grupo non adoita someterse a mamografías periódicas ou outro tipo de probas. En concreto, o propio exame da mama débese realizar despois da menstruación -as mulleres con menopausa deben fixar un día concreto do mes-, nun lugar tranquilo e sempre en condicións similares paira controlar mellor as posibles anomalías das mamas.

Factores de risco e prevención

A probabilidade de padecer a enfermidade non sempre está relacionada cunha causa determinada, pero si é certo que existen diversos factores que predisponen á persoa a contraela. Neste caso, o risco de aparición dun tumor aumenta coa idade. Tamén é maior a probabilidade de sufrir cancro de mama se hai antecedentes familiares directos (nai e irmás).

Así mesmo, considéranse factores de risco os antecedentes persoais de cancro de mama, xa que se a enfermidade desenvolveuse nunha mama é posible que afecte á outra; a acción dos estrógenos e as hormonas que, de maneira natural, propician a división das células e a aparición de mutacións xenéticas; a menstruación precoz (antes dos doce anos) ou a menopausa tardía (despois dos 55 anos) e a ausencia de embarazo ou o parto en idades avanzadas.

Ante estes datos, a Asociación Española Contra o Cancro recomenda pór en práctica un estilo de vida saudable, cunha dieta rica en fibra e consumo moderado das graxas animais -pois o exceso de peso relaciónase cun risco maior de ter a enfermidade- e a redución ou supresión da inxesta de alcol.

A pesar de todo, a Sociedade Española de Oncoloxía Médica (SEOM) estima que ao longo deste ano diagnosticaranse 15.000 novos casos de cancro de mama e que una de cada dez mulleres padecerao ao longo da súa vida. En canto á taxa de mortalidade, a SEOM sitúaa no 17%. “Por sorte, houbo melloras na supervivencia. Agora o 70% das mulleres diagnosticadas nos primeiros estadios da enfermidade sálvase grazas aos avances que se produciron en medicamento e os programas de detección precoz, que permiten tamén o aumento das posibilidades de curación debido ao incremento no gasto destinado a investigación e a elaboración de medicamentos cada vez máis fortes. Pola contra, canto máis tarde detéctase a enfermidade, diminúen as probabilidades de curarse”, considera Gimón.

Tratamento

Detectada a enfermidade, o tratamento debe porse en marcha canto antes e de acordo ao tipo de tumor. Se este é menor dun centímetro, bastará cunha pequena intervención cirúrxica. Cando o tamaño é maior, ademais da intervención será necesario recorrer a sesións de radioterapia, como raios X, paira destruír ou diminuír o número de células cancerosas e evitar que o cancro se desenvolva.

Pola súa banda, a quimioterapia baséase na administración de medicamentos que destrúen estas células e evitan a súa reprodución noutras partes do organismo. A administración pode realizarse por vía oral ou intravenosa. Este tratamento adoita complementarse con terapia hormonal a través da administración de fármacos que impiden a acción das hormonas que estimulan o crecemento das células cancerosas.

“A quimioterapia é sempre un proceso moi duro, pero a recuperación resulta máis fácil cando os ganglios non están afectados”, explica a presidenta da FECM. “O peor chega máis tarde, coa reincorporación ao mundo laboral, xa que se se extirparon os ganglios linfáticos das axilas, o brazo perde forza e o traballo non se desenvolve da mesma maneira, prodúcese una diminución na forza e mobilidade”, detalla.

En ocasións, cada vez menos, pode ocorrer que sexa necesario extirpar a mama (mastectomia) de maneira parcial ou total paira extirpar o tumor e o tecido próximo que poida ser susceptible de contaxio ou reprodución do cancro. Posteriormente, tras a amputación, os médicos proceden á reconstrución da mamaria, una intervención utilizada até o momento “con bos resultados”.

“Nin o tacto nin a forma consegue ser igual que una mama natural, aínda que os resultados son bos e, ademais, é una operación financiada pola Seguridade Social”, apunta Antonia Gimón, quen recoñece que a axuda psicolóxica é sempre moi importante. “O cancro vén nun momento determinado da vida e altérache todo. E aínda que hai diferentes reaccións e maneiras de afrontalo, moitas mulleres teñen que recorrer ao apoio psicolóxico de expertos e, sobre todo, da familia, a parella e amigos máis próximos. O cancro é una enfermidade e non se pode vivir en soidade”, conclúe.