Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Cando o corpo se ataca a si mesmo

En todas as enfermidades autoinmunes, as defensas do organismo fabrican anticorpos que danan as propias células

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Domingo, 16deNovembrode2008
Img autoinmune listado Imaxe: Ana Labate

Cansazo, dificultades para incorporarse, membros inflamados e sangrado. Estes son algúns dos moitos e variados síntomas que poden estar a anunciar o padecimiento de distintas enfermidades autoinmunes, cando as defensas do organismo convértense nos seus atacantes. Debido á pouca especificidade dos seus síntomas, o diagnóstico entraña dificultades e pode demorarse: unha razón de peso para acudir ao médico ante a menor sospeita. Nestas enfermidades, o diagnóstico precoz é crucial para evitar danos irreparables, mesmo en persoas novas.

As enfermidades autoinmunes son aqueles trastornos que consisten en fabricar defensas (ou inmunidade) contra nós mesmos (de aí o prefixo “auto”), de modo que o noso sistema inmunitario deixa de funcionar como un sistema defensivo puro – e inofensivo para o corpo humano- e convértese no seu inimigo. Isto significa que, en lugar de fabricar defensas contra os microorganismos patógenos que invaden o organismo, fabrican anticorpos que se dirixen contra as células do noso propio corpo e dánanas.

A lista de enfermidades autoinmunes é ampla; xa se identificaron máis de 100. Entre elas figuran enfermidades coñecidas, como a fibromialxia, a esclerose múltiple, a enfermidade celíaca ou a enfermidade de Crohn. Pero tamén outras, que quizais sexan menos coñecidas pola poboación, como a anemia perniciosa, a artrite reumatoide, a enfermidade de Behçet, a síndrome antifosfolípido, a síndrome de Sjögren, a esclerodermia, o vitíligo, distintos tipos de vasculitis, as miopatías inflamatorias ou a miastenia grave. Algunhas enfermidades afectan a un único órgano, como a diabetes mellitus de tipo 1 ou diabetes xuvenil, mentres que outras afectan a varios deles (multiorgánicas ou sistémicas), como o lupus eritematoso sistémico (LLES).

A súa causa, un misterio

A causa das enfermidades autoinmunes é aínda descoñecida. Entre outras hipóteses, atribuíuse a súa orixe á famosa “teoría da hixiene”, segundo a cal as persoas que sofren infeccións a unha idade temperá estarían mellor protexidas fronte ás alerxias e a este tipo de enfermidades. Segundo esta teoría, nos países con maior hixiene estarían a aumentar ambas as entidades, mentres que nos países en vías de desenvolvemento aínda seguirían sendo máis importantes as enfermidades infecciosas.

As persoas que sofren infeccións a unha idade temperá están mellor protexidas fronte a alerxias e a enfermidades autoinmunes

Ademais, nos últimos anos producíronse avances no coñecemento destas enfermidades e numerosos estudos familiares confirman que existe unha posible predisposición xenética a elas. Con todo, parecen darse outros factores, ata hoxe descoñecidos, que tamén deben ser claves para o desenvolvemento da enfermidade, informa Cristina Lerín, responsable do Servizo de Reumatoloxía da Policlínica Miramar, en Palma de Mallorca.

Dificultades diagnósticas

O principal problema das enfermidades autoinmunes é que os médicos tardan en diagnosticalas, xa que se caracterizan por un amplo espectro de manifestacións clínicas que non son específicas e que poden ser comúns a outras enfermidades. Doutra banda, aínda que son máis frecuentes en mulleres, as autoinmunes poden afectar a ambos os sexos e a todos os grupos de idade. A suma de todas estas características engade dificultade ao diagnóstico e leva a que, en moitos casos, este retárdese.

Débese “preguntar moito”, di Lerín, “para detectar tanto os síntomas que os pacientes contan como os que non contan”. Iso débese a que, a miúdo, os síntomas apenas teñen relación uns con outros e, por tanto, é posible que o paciente non lles concedeu importancia e pasounos por alto. Por iso é polo que os médicos teñan que facer unha exhaustiva batería de preguntas, coñecida como anamnesis ou historia clínica, ata chegar ao diagnóstico preciso.

A anamnesis é o primeiro do catro pasos que deberá superar o afectado pola enfermidade autoinmune ata que os profesionais do medicamento dean co seu diagnóstico. Algunhas afirmacións que os pacientes expoñen aos seus médicos nas consultas, como “teño as mans inchadas”, “non podo levantar os brazos”, “adóitame sangrar o nariz”, “estou moi canso”, “cáeseme o pelo”, “non podo apoiar a cabeza”, “necesito axuda para levantarme”, poden pór sobre a pista ao seu médico e ser a clave para que este poida diagnosticarlles unha enfermidade autoinmune, segundo Lerín.

Unha vez que se efectuou a anamnesis e a historia clínica, o segundo paso importante para o diagnóstico é que o paciente se someta a unha exploración clínica, na que é indispensable que participen profesionais de varias disciplinas. “É un traballo interdisciplinar”, recalca Lerín. Esta tarefa compete a varios especialistas debido a que as enfermidades autoinmunes poden afectar a calquera órgano ou sistema do organismo humano.

Por esta razón, no diagnóstico, tratamento e seguimento das enfermidades autoinmunes interveñen os médicos internistas -que teñen unha visión global e integral do corpo humano e que adoitan ser o alicerce sobre o que pivota a atención aos enfermos autoinmunes-, pero tamén, dependendo de que enfermidade trátese, participan reumatólogos, nefrólogos, cardiólogos, neurólogos, hematólogos, inmunólogos clínicos e dermatólogos, entre outros profesionais. É máis, nalgúns hospitais españois creáronse desde hai algúns anos unidades de enfermidades autoinmunes ou servizos con especialistas que se dedican enteiramente á atención, docencia e investigación nestas enfermidades.

E despois?

Unha vez que un equipo interdisciplinar completa a exploración clínica, o paciente debe someterse a varias probas de laboratorio, outro paso imprescindible para descartar outras posibles enfermidades ou doenzas, antes de chegar ao diagnóstico dalgunha das enfermidades autoinmunes. E, tras descartar outras patoloxías, procédese ao cuarto paso, ás probas complementarias, que teñen por obxectivo confirmar as sospeitas que puidesen resultar dos pasos anteriores.

Seguidamente a histología ou biopsia, que non sempre é posible realizar pero que, en caso de saír ben, confirma o diagnóstico ao cento por cento das enfermidades autoinmunes. “É moi importante elixir moi ben de onde coller a mostra de tecido a analizar para lograr o resultado esperado”, explica Lerín.

Todo este proceso culmina co paso que permite salvar a vida do paciente: o diagnóstico precoz da enfermidade autoinmune. Os avances médicos e a aparición de novas estratexias terapéuticas -como as terapias biolóxicas- han feito que o diagnóstico precoz sexa unha peza primordial para poder tratala nas súas primeiras fases e, desta forma, evitar en pacientes, que ás veces poden ser moi novas, danos maiores e irreparables, asegura Lerín.

TERAPIAS BIOLÓXICAS, PRESENTE E FUTURO

Img tubo ensayo1
A irrupción nos últimos anos das chamadas terapias biolóxicas mellorou de forma importante o tratamento e o prognóstico dos pacientes con enfermidades autoinmunes. Estas terapias son tratamentos que se dirixen de forma moi precisa ou selectiva contra un punto concreto da célula -coñecido como diana terapéutica- que intervén no desenvolvemento dunha enfermidade, neste caso autoinmune. As terapias biolóxicas están a aplicarse a distintas entidades autoinmunes, como a artrite reumatoide, a esclerose múltiple ou a psoriasis. Estas terapias, que xa se utilizan no presente, parece que tamén poderían ter un papel protagonista no tratamento doutras enfermidades autoinmunes no futuro.

No entanto, a introdución de moitas delas aínda é moi recente ou ben se achan en fase experimental. Ante esta situación, como ocorre con calquera novo fármaco que se introduce no mercado, distintas sociedades científicas están a seguir de preto cal é o perfil de seguridade destas terapias biolóxicas en condicións reais de uso, é dicir, en afectados por estes trastornos fóra dun ensaio clínico, onde a poboación está moi seleccionada. E tamén analizan cales son os seus resultados naquelas enfermidades autoinmunes, como a Síndrome de Behçet, nas que aínda non están autorizadas e utilízanse como uso compasivo.

Algúns proxectos nese sentido son o Rexistro BIOGEAS, impulsado polo Grupo de Traballo de Enfermidades Autoinmunes Sistémicas da Sociedade Española de Medicamento Interno (SEMI), consistente nun rexistro multicéntrico de pacientes con enfermidades autoinmunes tratados con terapias biolóxicas; BIOBADASER, o Rexistro Español de Acontecementos Adversos en Terapias Biolóxicas en Enfermidades Reumatológicas, impulsado pola Sociedade Española de Reumatoloxía (SER); e BIOBADADERM, que é o Rexistro Español de Acontecementos Adversos en Terapias Biolóxicas en Dermatoloxía, impulsado pola Academia Española de Dermatoloxía e Venereología. Todos eles naceron cunha mesma filosofía: deixar constancia e observar cales son os efectos adversos das terapias biolóxicas nas enfermidades autoinmunes, nas que aínda existe pouca experiencia de uso.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións