Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Canto sabes sobre a meninxite?

Una de cada tres persoas non sabe que a meninxite se pode previr e preto dun 9 % da poboación non é capaz de identificar nin un síntoma
Por María Huidobro González 28 de Decembro de 2019
Nina meningitis
Imagen: StockSnap

Ata 1989 o patógeno Haemophilus influenzae tipo b (Hib) acababa coa vida dun milleiro de nenos ao día. E grazas á vacina que inventou o recentemente falecido doutor John B. Robbins, a meninxite producida por este axente case desapareceu. Con todo, esta enfermidade, pouco frecuente pero moi grave, que afecta cada ano a 1.000 persoas en España (a maioría menores de 5 anos e adolescentes), tamén poden orixinala outras bacterias e diversos virus, é capaz de enfermar a persoas maiores. A morte hai unhas semanas en Galicia dunha profesora por unha meninxite bacteriana é un claro exemplo. Que sabes desta enfermidade? Segundo unha enquisa realizada pola Asociación Española de Pediatría (AEP), no noso país hai un “gran descoñecemento” ao redor dela. Por iso, ideou unha curiosa iniciativa informativa. Neste artigo, á luz desta sondaxe e a campaña da AEP, contámosche o que debes saber da meninxite: causas, síntomas e as vacinas que poden evitala.

Que é a meninxite

As estruturas do sistema nervioso, o cerebro e a medula espinal están recubertas por unhas membranas fibrosas denominadas meninges, que actúan de barreira ante algunhas sustancias tóxicas e xermes. Cando estas defensas ven superadas, prodúcese a súa inflamación: a meninxite, o que provoca a compresión fundamentalmente do cerebro.

A quen afecta

É pouco frecuente grazas ao importante esforzo realizado nas últimas décadas en investigación, atención sanitaria, diagnóstico, tratamento e prevención con vacinas para case todos os tipos. Segundo datos da Sociedade Española de Neurología (SEN), cada ano decláranse en España uns 1.000 casos de meninxites (346 de enfermidade meningocócica invasiva en 2018) e prodúcense máis dun millón en todo o mundo.

Nino meningitisImaxe: xusenru

Pode aparecer a calquera idade, pero especialmente pasa en nenos menores de cinco anos e mozos de entre 15 e 24 anos, polo que é unha enfermidade moi temida, que pode matar en horas, pero que hoxe en día “está máis controlada que nunca, grazas á investigación”, tal e como recoñece Mª José Mellado, presidenta da AEP. “As grandes historias que nos afectan e conmóvennos merecen ser contadas”, argumenta para explicar a posta en marcha da campaña que ten como centro un documental de 18 minutos ‘Meninxites, pechando o círculo. Unha película que merece ser contada’ onde diversas persoas van ofrecendo a súa particular visión da enfermidade. Pódese ver nesta ligazón e na canle de Youtube da AEP.

Que a provoca

Na enquisa da AEP queda patente o descoñecemento da poboación neste sentido. Preto da metade (45,2 %) cre que a meninxite pode estar provocada por un virus ou por unha bacteria; unha porcentaxe similar achácaa a unha bacteria (40,2 %) e case un 15 % considera que se debe a un virus.

En realidade, pode aparecer por causas pouco habituais como reaccións químicas, en enfermidades como o cancro ou certas patoloxías inflamatorias, pero na gran maioría dos casos de meninxites hai unha infección detrás. E os principais axentes son os virus e as bacterias, aínda que tamén existen fungos e parásitos que atacan as meninges.

A meninxite máis habitual no noso país ten unha orixe vírico. Adoita ser benigna e as súas consecuencias leves. Enterovirus intestinais, herpes labial, gripe, varicela e paperas poden ocasionala.

En cambio, a meninxite bacteriana é grave: “pode ser mortal ou deixar secuelas importantes se non se trata de forma inmediata”, sinalaba polo Día Mundial da Meninxite Santiago Trillo, coordinador do Grupo de Estudo e Neurología Crítica e Intensivista da SEN. E é que entre un 10 % dos pacientes que a sofren falecen e os que sobreviven (ata un 20 %) fano con graves secuelas: edema cerebral, hidrocefalia, xordeira, insuficiencia renal, epilepsia, atraso congnitivo, amputación de extremidades…

Ademais do Haemophilus influenzae tipo b citado, outras bacterias que producen meninxites son Streptococcus grupo B e Listeria monocytogenes en lactantes, o neumococo e o meningococo (Neisseria meningitidis), que causa a enfermidade meningocócica invasiva (EMI) e as súas 12 serotipos.

Síntomas de alerta

“Unha de cada tres persoas non sabe que a meninxite se pode previr. E o máis preocupante é que hai persoas (8,5 %) que aínda non saben identificar ningún síntoma desta infección”, lamentábase Francisco Álvarez, coordinador do Comité Asesor de Vacinas da AEP na presentación da enquisa e a campaña informativa. E é que, como sinalaba, “recoñecer os signos da meninxite é clave para poder actuar canto antes e evitar as consecuencias dunha patoloxía que en cuestión dunhas horas pode ter consecuencias fatais”.

Fiebre meningitisImaxe: congerdesign

E non é fácil nun principio, pois os síntomas poden ser similares a os de infeccións como a gripe: febre alta, irritabilidad nos bebés, dor de cabeza nos nenos maiores, decaimiento, vómitos “en escopetazo” e rexeitamento da alimentación.

Pero pronto aparecen outros máis específicos que é importante ter en conta, pois poderían apuntar que se estea iniciando a infección, tal e como recollen na súa web a Asociación Española Contra a Meninxite: dor nas pernas (aparecen ata nun 35% dos nenos), pés e mans fríos e cor pálida violáceo da pel. Non hai que esquecerse da respiración axitada, nin da fotofobia, nin tampouco da popular rixidez de pescozo (non se pode mover a cabeza para abaixo), nin doutras como diminución do nivel de conciencia, convulsións, somnolencia e, sobre todo, petequias.

Se se observan pequenas manchas de cor vermella ou morada, primeiro no torso e, despois rapidamente, polo resto do corpo, sen que desaparezan ao estirar a pel, pode ser unha sepsis (invasión e proliferación do meningococo dentro do torrente sanguíneo), e necesitaríase de atención médica urxente. “Algunhas se xuntan e vanse facendo grandes, o que significa que o cadro está moi avanzado. Hai que tentar que os pais acudan canto antes, cando os seus fillos teñen petequias pequenas”, comenta no documental o pediatra David Moreno, coordinador desta campaña.

Como se diagnostica

O diagnóstico realízase analizando unha mostra de líquido cefalorraquídeo da medula espinal que se obtén mediante unha punción na columna vertebral (punción lumbar). Outras probas para confirmalo son unha ecografía ou unha tomografía axial computarizada (TC).

Tratamento

O paciente de meninxite viral non precisa tratamento específico e nunha semana ou dez días está recuperado.

No entanto, para a meninxite bacteriana hai que tomar antibióticos e requírese hospitalización e ata administración de líquidos por vía intravenosa e medicamentos para tratar lesións asociadas que poidan aparecer. Ademais, os contactos próximos deberán tomar antibiótico e mesmo vacinarse, se non o estivesen.

Como previla

Vacuna meningitisImaxe: fotoblend

Case o 90 % dos casos de meninxites prodúcense por infeccións que poden transmitirse ao estornudar, ao toser ou co intercambio de saliva, segundo a SEN. Por iso, é recomendable manter uns bos hábitos de hixiene (lavarse as mans e taparse ao estornudar ou toser), hábitos saudables e evitar sustancias tóxicas como o tabaco ou o alcol que debilitan o sistema inmune.

Pero a maior prevención e defensa é a vacinación. Nos calendarios vacunales de todas as comunidades autónomas están as vacinas fronte ás bacterias máis frecuentes que causan meninxites: Haemophilus influenzae b (Hib), Neisseria meningitidis C (meningoco C) e Streptococcus pneumoniae (neumococo). A vacina tripla vírica evita, ademais, a meninxite producida polo virus da parotiditis.

  • Haemophilus Influenzae tipo b (Hib) aos 2, 4 e 11 meses.
  • Meninxite C aos 4 e 12 meses con doses de recordo aos 12 anos.
  • Neumococo aos 2, 4 e 11 meses.

Pero hai dous que recomendan desde a AEP “para pechar en círculo de prevención” e que na maioría das rexións non están subvencionadas polo sistema público. Son contra o meningococo B e os serotipos meningococo ACWY. Castela e León si que as teñen. Canarias incluíu a B e Andalucía cobre a tetravalente ACWY a partir do 1 de xaneiro.

Con todo, debido ao “aumento da súa incidencia” en países como Reino Unido e Holanda, as comunidades teñen ata finais de 2020 para cambiar a dose de vacina antimeningocócica C dos 12 anos pola vacinación fronte aos meningococos ACWY e vacinar con ela a todos os adolescentes de 13 a 18 anos.