Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Carmen Vidal, responsable do Servizo de Alergología do Complexo Universitario Hospitalario de Santiago de Compostela

A alerxia aos fármacos afecta a entre un 5% e un 10% da poboación

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 20deXaneirode2009

A alerxia aos fármacos vai á alza e, antes de tomar un medicamento, é moi difícil saber se alguén vai ser alérxico. Unha vez que se produciu a reacción alérxica, a persoa debe fuxir do “autodiagnóstico” e acudir a un alergólogo para que lle faga un estudo e comprobe se é alérxica a determinado axente farmacolóxico. Se non o é, estar a privar dun fármaco que quizais poida necesitar para outro tratamento, destaca Carmen Vidal, a especialista que se atopa ao cargo do Servizo de Alergología do Complexo Universitario Hospitalario de Santiago de Compostela (A Coruña).

Por que están a aumentar as alerxias aos medicamentos?

Hai varios factores que poden contribuír a este aumento da alerxia aos medicamentos. Un deles é o consumo indiscriminado de fármacos por parte da poboación, que non segue os réximes prescritos polo médico, sobre todo cando utiliza antibióticos para tratar infeccións víricas ou usa antiinflamatorios. En ocasións, tómanse cando non están indicados, cunha posología inadecuada ou durante un tempo inapropiado, o que favorece a sensibilización a estes fármacos. Outro dos factores é a aparición de novos compostos, dos que non se coñece ben o seu potencial alergénico.

Que proporción da poboación está afectada?

A alerxia aos fármacos afecta a entre un 5% e un 10% da poboación aínda que, de forma espontánea, son moitos máis os pacientes que cren ser alérxicos aos medicamentos.

Por que se produce esta alerxia?

Porque o organismo reacciona de forma anormal fronte á administración dun medicamento, xerando unha resposta que queda “gardada” e que aparece ao volver contactar coa sustancia en cuestión. Hai que ter en conta que ninguén nace alérxico aos medicamentos, senón que se expón primeiro ao medicamento, o organismo reacciona de forma anormal e a seguinte vez que volve ter contacto con este desencadéase a reacción. No entanto, a alerxia tamén se pode producir pola aparición de anticorpos IGE, como por unha sensibilización de linfocitos.

Os alérxicos aos ácaros ou a diversos alérgenos teñen máis probabilidades de selo aos medicamentos?

En principio, salvo algunhas excepcións, como os fármacos relaxantes musculares para anestesia, non existe un maior risco entre os pacientes atópicos para desenvolver alerxias aos medicamentos. Chámase “atópico” ao paciente que ten unha predisposición a desenvolver alerxia fronte aos axentes ambientais habituais. E os medicamentos non son axentes ambientais habituais.

Cales son os síntomas da alerxia a un medicamento?

As formas en que se manifesta a alerxia aos medicamentos non sempre son as mesmas. En xeral, é común a aparición de manifestacións cutáneas, dependendo do tipo de reacción e o mecanismo implicado na reacción. Dentro desas distintas formas de expresarse da alerxia, a máis común é a urticaria-angioedema. A urticaria caracterízase pola presenza de ronchas ou habones na pel, similares ás que aparecen por contacto coas ortigas. O angioedema consiste na presenza de hinchazón, que adoita localizarse nas pálpebras e beizos, aínda que pode afectar a calquera parte do corpo. Outra forma de presentación é a chamada erupción morbiliforme, similar á que ocorre nos nenos que sofren enfermidades infecciosas como o sarampión. E, por último, existen outras formas específicas e que, ao mesmo tempo, poden chegar a ser máis graves, como lesións, bochas ou vesículas na pel.

Que pode facer unha persoa que está a ter estes síntomas alérxicos?

Se a reacción que observa non é grave, só ten manifestacións na pel e non outros síntomas como dificultade respiratoria, debe acudir ao seu médico de atención primaria ou ao servizo de urxencias para que un médico visualice as lesións cutáneas e achegar o nome do medicamento que tomou. Despois ha de gardar a información para ir a un especialista en alergología. Sucede a miúdo que os pacientes tiran a caixa do medicamento -non o queren volver ver- e isto complica o estudo da alerxia, se non se coñece o fármaco en cuestión. Débese acudir aos servizos médicos coa caixa do medicamento ata que se aclare a súa orixe.

En que consiste o estudo deste tipo de alerxia?

“É moi importante ter o diagnóstico de ‘alérxico a’ por parte dun especialista en alergología”En primeiro lugar, en confirmar que a reacción do paciente debeuse ao medicamento e non a outro factor coincidente. Os nenos pequenos, por exemplo, que con frecuencia teñen infeccións víricas, poden presentar problemas cutáneos secundarios á infección durante o tempo que dura o tratamento, de forma que se asocia a erupción a unha alerxia ao medicamento. Os adultos, a miúdo, toman varios fármacos á vez. Isto pode dificultar establecer unha relación de causa-efecto entre a alerxia do paciente e o medicamento sospeitoso. O estudo é máis ou menos complexo ou sinxelo en función do momento en que se realice a consulta, o tipo de reacción e a disposición de información.

E para as penicilinas, por exemplo?

Para as penicilinas dispomos de probas cutáneas cunha boa rendibilidade diagnóstica. A Sociedade Española de Alergología e Inmunología Clínica, SEIAC, publicou un tratado no que se recollen as concentracións dos fármacos que se deben empregar en caso de estudo, en busca de sensibilización. Isto débese a que os medicamentos non se poden empregar tal cal se atopan preparados para o seu uso na práctica diaria con finalidade diagnóstica porque, a esas concentracións, resultan irritantes e provocan reaccións adversas.

Son sempre fiables estas probas cutáneas?

Non. A diferenza das penicilinas, para moitos medicamentos as probas cutáneas non sempre son fiables e é preciso recorrer a unha exposición controlada ao mesmo medicamento que supostamente causou a alerxia ou da mesma familia, vixiando a aparición de lesións. En calquera caso, só o especialista pode valorar o risco dunha posible reacción. Lembremos a máxima “primum non nocere” (o primeiro é non facer dano).

Un paciente con alerxia a un medicamento ten máis probabilidades de ter alerxia a outros fármacos da mesma familia?

Por suposto. Un concepto moi coñecido entre os médicos é a reactividad cruzada, que consiste en que a reacción se reproducirá con exposicións sucesivas ao medicamento implicado ou a aqueles relacionados. Só o especialista pode orientar de forma adecuada ao paciente neste aspecto.

Ata agora falamos do que sucede cando xa se presentou a alerxia a un medicamento, pero pódese previr?

É moi difícil, aínda que co uso correcto dos medicamentos poderíase evitar a sensibilización a estes por un mal uso, como ciclos curtos de tratamento ou posologías mal realizadas. Pero é difícil porque, por definición, as reaccións alérxicas son imprevisibles.

A primeira vez que se ten unha reacción alérxica fronte a un fármaco, pódese considerar como un aviso?

Non necesariamente. En ocasións, a primeira vez que se manifesta a reacción alérxica é o suficiente grave como para considerala definitiva e non un simple aviso.

Cal é o tratamento da alerxia medicamentosa?

O tratamento, que se pode realizar en atención primaria ou nos servizos de urxencias, realízase coa administración de adrenalina, antihistamínico ou corticoides, en función da gravidade. Pero a clave principal é non volver contactar outra vez con ese medicamento.

Que é a indución da tolerancia?

É unha forma de tratamento para aqueles pacientes que necesitan imperiosamente (por estar ingresados por unha infección grave que compromete a súa vida e pola que poden morrer) unha desensibilización transitoria de determinado fármaco, para poder “toleralo” e poder tratarse con el.

Como se realiza?

Esta indución realízase no ámbito hospitalario, baixo vixilancia médica, cun especialista e unha pauta concreta de medicación. O paciente non deixa de ser alérxico a ese fármaco, pero pode recibilo de forma transitoria para tratarse dunha infección, por exemplo, xa que se non o tomase poríase en risco a súa vida. O fármaco váiselle dando en doses crecentes con certos intervalos de tempo, ata que se resolve o cadro clínico. Pero debe quedar claro que segue sendo alérxico e que ten esta “etiqueta”.

Falando de etiquetas, debería unha persoa que sabe que é alérxica a un fármaco levar sempre unha identificación por se a teñen que tratar con urxencia e está inconsciente?

É fundamental que o paciente saiba a que é alérxico. As identificacións sempre deberían estar presentes, por exemplo no propio cartón sanitario. É moi importante ter o diagnóstico de que se é alérxico a un medicamento por parte dun especialista. Moitos pacientes levan consigo unha listaxe interminable de medicamentos aos que din ser alérxicos, pero sen facerse un estudo regulado de alerxia. Insisto en que é o especialista en alergología o profesional cualificado para identificar e definir o tipo de reacción, e aconsellar de forma adecuada sobre o uso futuro dos fármacos en cada paciente. O ideal sería que estivese apuntado na historia clínica de acceso universal, pero isto, de momento, non é así.

EN BUSCA DO XENE

Img
Imaxe: Brian Hoskins

Un interesante proxecto coordinado por Carmen Vidal, do Complexo Universitario Hospitalario de Santiago de Compostela, grazas ao apoio de Anxo Carracedo, da Fundación Xenomica, tratará de identificar algún xene que estea implicado na intolerancia aos AINES (antiinflamatorios non esteroideos) manifestada en forma de urticaria e angioedema. O obxectivo deste ambicioso estudo, no que participan máis de 20 servizos de alergología de centros hospitalarios de toda España, é recrutar a máis de 500 pacientes ao longo de 2009.

“Necesítase un número moi amplo de pacientes e, á vez, un número suficiente de controis para tratar de identificar o ou os xenes implicados na intolerancia a estes medicamentos, os AINES”, explica Vidal.

En conclusión, segundo esta especialista, un bo estudo debe ser realizado por un alergólogo que, para iso, precisa unha información que todos os pacientes deberían ter presente:

1. Nome do fármaco implicado na reacción, dose e vía de administración.
2. Relación doutros medicamentos que o paciente estivese recibindo xunto ao fármaco sospeitoso e nos días previos.
3. A razón (enfermidade) pola que se prescribiu o medicamento.
4. Tempo transcorrido desde o inicio do tratamento (primeira dose do fármaco) e a aparición da lesión.
5. Descrición do tipo de lesión cutánea: localización, presenza ou non de picor na pel.
6. Como se resolveu? Precisou tratamento? Deixou algunha lesión residual?
7. Tomara previamente ese medicamento ou outro da familia?
8. Volveu a contactar co medicamento?
9. Que medicamentos utilizou desde entón e non lle provocaron reacción?


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións