Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Celos pola chegada dun irmán

É una reacción normal que se pode evitar ou reducir seguindo certas pautas
Por María Landa 13 de Xuño de 2005

É necesario alarmarse ante o rexeitamento que o até agora fillo ou filla única sente cara ao novo membro da familia? Os psicólogos consideran que é una reacción normal e mesmo necesaria e advirten que os nenos celosos poden presentar síntomas moi variados como regresión a etapas evolutivas xa superadas (choros continuos), trastornos emocionais ou físicos (cambios de humor e certa agresividade), que non sempre son facilmente reconocibles como celos. Todos estes problemas poden controlarse en gran medida se os proxenitores preparan aos pequenos paira a chegada do bebé, fomentando sobre todo a autoestima e a confianza do menor e facéndolle partícipe de todo o relacionado coa chegada do novo membro da familia. En definitiva deben actuar con moito agarimo, pero con firmeza e sen perder de vista os seus criterios educativos.

Causas dos celos e pautas paira detectar os síntomas

Os celos son un estado afectivo caracterizado polo medo a perder ou ver reducido o agarimo de alguén querido, fundamentalmente da nai, debido ao nacemento dun novo irmán, ao que vai ter que dedicar moito tempo durante os primeiros meses de vida. Este sentimento provoca a envexa cara á persoa á que se considera un rival na procura dese amor fraternal, o que xera un estado de alarma nos nenos, que pensan que poden chegar a perder a afectividad dos pais e nais. Así o primoxénito da familia sente como o príncipe destronado e non pode evitar sentir un certo rexeitamento cara ao novo membro.

Causas dos celos e pautas paira detectar os síntomas

Aínda que os celos adóitanse asociar a aspectos negativos, moitos expertos considéranos algo absolutamente natural polo que non hai que alarmarse en exceso, aínda que si recomendan certas pautas paira tentar que se reduzan e contrólense co fin de que non cheguen a extremos máis graves. Por exemplo, algúns autores opinan que os celos facilitan o desenvolvemento cognitivo e socioemocional. A doutora en psicoloxía, Juncal Yubero, cre que os celos forman parte dunha etapa normal e necesaria no desenvolvemento evolutivo que axuda aos nenos a madurar

Os celos forman parte dunha etapa normal e necesaria no desenvolvemento evolutivo que axuda aos nenos a madurar
.

Tamén é habitual que o irmán pequeno senta celos dalgún irmán maior, ben porque observa que ten certos privilexios dos que el aínda non pode gozar por ser pequeno, ou ben porque os proxenitores mostren maior interese e predilección por algún irmán concreto. Esta situación non adoita darse na primeira etapa da vida dos nenos, senón máis adiante. De feito a intensidade dos celos adoita ir variando dunhas idades a outras. A maioría dos expertos opina que ante a chegada dun novo irmán a idade máis conflitiva adoita ser entre o tres e seis anos, que é cando xorde una maior rivalidade. Con todo, a partir do seis ou sete anos os nenos adoitan ter una actitude de cooperación cos pais e nais e de maior achegamento ao recentemente nado.

En moitas ocasións os síntomas dos celos son máis que evidentes nos nenos, pero ás veces pódense confundir con outros trastornos, o que provoca que os pais acudan antes ao pediatra que ao psicólogo porque pensaban que tiñan problemas físicos. Juncal Yubero, do Centro de Orientación Familiar Landu de Vitoria, explica que ás veces os síntomas poden confundirse con enfermidades físicas, impedindo aos pais e nais distinguir se se trata de algo real ou emocional.

Erros máis comúns

A pesar da boa vontade dos pais no que respecta á educación dos fillos e fillas, a miúdo cometen importantes erros que lles prexudican. Segundo sinala a pedagoga Susana Niso, do Gabinete Bizia, una das principais equivocacións ante a chegada dun novo irmán é non falar do tema co irmán maior. “É importante explicarlle que vai chegar un novo neno e que hai que coidalo, aínda que tampouco é bo cargarlle a el con toda a responsabilidade. Trátase de facerlle partícipe de todo o que vai supor o nacemento do novo membro da familia e explicarlle que cambios vai haber na rutina familiar”.

Erros máis comúns

Outro erro habitual é a comparación entre irmáns cando xa son algo máis maiores,

Outro erro habitual é a comparación entre irmáns cando xa son algo máis maiores
una actitude moi prexudicial paira os nenos, en opinión da doutora en psicoloxía Juncal Yubero. “Non é bo crear un trato diferencial entre uns e outros. Os pais e nais deben valorar positivamente a diferenza de cada un e ser conscientes de que non se pode educar a todos da mesma maneira porque cambian moitas cousas. Non poden equipararlles continuamente”. A pedagoga Niso coincide nesta idea e resalta a importancia de non facer favoritismos segundo o sexo, “ou porque uno dos fillos ou fillas sexa o ojito dereito do pai ou a nai. Cada neno é un mundo e hai que tentar tratalos como iguais, potenciando e destacando as habilidades de cada un, pero non comparándoos entre eles”.

Como deben actuar os pais e nais ante a chegada dun novo irmán? É recomendable que empecen a seguir certos consellos uns meses antes de que naza o bebé. Yubero explica que deben ir abonando o terreo e preparando ao outro irmán ou irmáns paira o nacemento, aínda que tampouco recomenda facelo moi pronto para que non se lles faga demasiado longo. “Cara ao segundo trimestre é bo falarlles dos cambios que se van a ir producindo, pero deben facelo cunha linguaxe que entendan e sen saturarlles con demasiada información. Deben facerlles entender a parte positiva de ter un novo irmán ou irmá. Por exemplo, facéndolles ver todas as cousas bonitas que van poder facer xuntos”. Na mesma liña, Susana Niso aconsella realizar algo similar a un xogo de rol. “Antes de que naza o irmán poden coller un boneco coma se fose un recentemente nado e ir explicándolle todo o que van facer co bebé, como darlle o peito e que saiba que el tamén o facía cando era pequeno”.

Outro momento clave paira o que hai que preparar aos pequenos é a ausencia da nai ou o pai tras o parto, se o nacemento é natural ou á ausencia de ambos os si teñen que viaxar ao estranxeiro paira adoptar. Os expertos recomendan tratalo con antelación: que o neno ou nena saiba con quen se vai a quedar e avisarlle de todo o que vai ocorrer para que non lle cause inseguridade ou sorpresa. Ademais débese procurar que, sempre que se poida, uno dos proxenitores quede co pequeno para que non senta abandonado durante uns días. Doutra banda, a primeira visita do neno ao hospital tamén é un momento importante que debe facerse con moito tacto e agarimo cara ao irmán maior.

Cando se debe recorrer a un profesional paira tratar os celos?

Os celos xeran nos nenos una gran inseguridade, segundo comenta a doutora en psicoloxía Juncal Yubero. “Eles senten mal porque ven que teñen que querer ao novo irmán ou irmá, pero ao mesmo tempo ven incapaces de sentir agarimo cara a el. Isto xéralles malestar e culpabilidade, por iso é fundamental tratar ao maior con moito agarimo e paciencia, porque se está sentindo moi mal”. En ocasións esa rabia pode levar a tentar a agredir ao neno pequeno, aínda que non adoita pasar de pequenos golpes ou beliscos. Con todo, hai algúns casos de celos extremos que fan necesaria a intervención dun profesional paira axudar aos pais e ao fillo a resolver o problema.

Existen algúns factores que poden facer sospeitar aos pais e nais da gravidade dos celos. Susana Niso opina que se require axuda psicolóxica cando os celos provocan forte ansiedade no neno e cando este tenta facer dano ao irmán pequeno. “Se non quere falar nunca do irmán ou fala sempre mal, se os pais observan que lle pega ou empuxa e non lle defende nunca, ademais de ser agresivo física ou psicoloxicamente, son síntomas de que necesita axuda”.

Paira Juncal Yubero, débese sospeitar que os celos traspasan a barreira do considerado ‘normal’ cando o neno móstrese sempre moi agresivo ou negativo, e resulte imposible involucrarlle en nada relacionado co bebé. No entanto, insiste en que non hai que alarmarse polo primeiro síntoma, “porque o sentimento de celos axúdalles a crecer e non é malo que o expresen. Desta forma os pais saben o que senten e iso facilítalles o axudarlles. É una etapa máis da vida e deben entender o que lles está pasando pero sen deixar que abusen da situación”.

Respecto de cal é a duración normal dos celos, os expertos non se atreven a pór prazos concretos porque depende moito da contorna do menor, da sensación de seguridade que teña e do proceso evolutivo, entre outras cousas. Algúns estudos mesmo indican que a calidade da relación de parella dos titores tamén inflúe na relación entre os irmáns. A xuízo de Yubero, trátase dun problema de seguridade afectiva e na medida en que esa seguridade sexa maior, o problema resolverase antes. No entanto, o prazo dun ano considérase relativamente normal e aceptable paira superar os celos.

O prazo dun ano considérase relativamente normal e aceptable paira superar os celos

Os celos non resoltos poden ter consecuencias negativas a medio e longo prazo, como converter ao menor nun adulto moi celoso con problemas nas súas relacións persoais pola desconfianza cara ás persoas e o medo a ser abandonado ou perder o agarimo da xente. “Isto crearíalle ansiedade e dependencia cara á xente que lle rodea, polo que pode marcar a súa personalidade e facerlle demasiado posesivo”, indica Niso. Así mesmo, podería converterse nunha persoa excesivamente competitiva, incapaz de superar a frustración, e marcada pola rivalidade constante.