Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Como afectan as vacinas á nosa memoria inmunitaria

Non todos reaccionamos igual a unha infección e iso se sebe, en parte, á capacidade do organismo de lembrar patógenos e facerlles fronte. Vémolo coas vacinas da covid-19

vacuna sistema inmunitario Imaxe: Artem Podrez

A capacidade que teña o noso sistema inmune paira lembrar aos patógenos (virus, bacterias, fungos, parásitos) e toxinas que una vez fixéronnos dano, e facerlles fronte cando estes volvan tentar “atacarnos”, é clave á hora de desenvolver ante a infección una intensa sintomatología ou que todo quede nun cadro asintomático. Falamos da memoria inmunológica e as vacinas. Por que algunhas necesitan máis dunha dose e por que din os expertos que teremos que vacinarnos cada ano? Varios inmunólogos responden a estas e outras preguntas sobre a memoria inmunitaria.

O sistema inmunitario é, sen dúbida, o máis complexo do organismo. Parte da premisa de que todas as súas células, incluídos os microorganismos das microbiotas que conviven connosco, participan na resposta das nosas defensas. Iso provoca que esta resposta sexa moi variable dunhas persoas a outras nunha determinada situación”. Con estas palabras, Marcos López Hoyos, presidente da Sociedade Española de Inmunología e xefe do servizo de Inmunología do Hospital Universitario Marqués de Valdecilla (Cantabria), ponnos en alerta do complicado que resulta entender o funcionamento da memoria inmune e, aínda moito máis, pretender ser taxativo á hora de dar resposta ás infinitas cuestións que demanda a sociedade.

A experiencia vivida coa covid-19 deunos algunhas pistas paira entender que en inmunología non todo é branco e negro, senón que está cheo de grises: por que os nenos non teñen apenas síntomas?, por que a xente maior presenta una maior gravidade?, por que tamén morren novos?, estarei máis protexido coa vacina ou pasando a enfermidade?, por que una vacúa ofréceme un 95 % de protección e outra un 66 %? Os inmunólogos axudáronnos a destripar os mecanismos que nos achegan a memoria inmunitaria, aquela que todos desexamos ter o máis esperta e alerta posible.

Que inmuniza máis: a infección natural ou a vacina?

A memoria inmunitaria podemos adquirila pasando a infección de forma natural, é dicir, sufrindo a enfermidade ou ao vacinarnos. Pero a principal diferenza non radica tanto no tipo de memoria que se crea, senón no grao de activación do sistema inmune paira xerar esa memoria, que no caso da vacina é sempre moito máis previsible. Segundo explica Fernando Moraga-Llop, vicepresidente da Asociación Española de Vacunología, “a inmunidade que produce o virus salvaxe (o microorganismo completo que nos provoca a infección natural, o do sarampión, por exemplo) pode achegar una inmunidade máis potente que a que produce o virus do sarampión atenuado a través da vacina tripla vírica. Pero que quede moi claro: é máis imprevisible”.

Nunca será mellor pasar a enfermidade que vacinarse, xa que sufrir una infección é asumir una serie de riscos. O caso máis claro e recente da imprevisibilidad que poden traer as infeccións xeradas polo patógeno salvaxe témolo coa covid-19. “Aproximadamente no 1 % de infectados, o sistema inmune responde de forma moi violenta, ocasionando manifestacións severas, fundamentalmente en forma de pneumonía bilateral ou tromboembolismos, cun alto risco de provocar a morte do paciente. Agora ben, a incidencia de complicacións graves, non necesariamente mortais, coa vacina é moi inferior a un de cada millón de individuos vacinados”, reporta Marcos López Hoyos.

E que dura máis: a inmunidade que produce una infección natural ou a das vacinas? “No caso da covid-19, a infección provoca una defensa potente que, até a data, demostrouse que dura, polo menos, oito meses. Pero é moi probable que perdure até anos. A vacinación aínda non demostrou tanta duración, en parte porque non pasou suficiente tempo paira valoralo. Pero os datos de produción de anticorpos e de células inmunitarias que combaten especificamente o SARS-CoV-2 indican que a resposta inmunitaria coa vacina é tamén potente e protectora”, analiza Jesús Merino Pérez, director do Departamento de Bioloxía Molecular da Universidade de Cantabria.

Factores que inflúen na memoria inmune

vacuna memoria inmune
Imaxe: Macau Photo Agency

Sufrir moitos síntomas non sempre está relacionado cunha maior inmunidade, xa que no proceso do desenvolvemento da enfermidade interveñen varios factores, desde o estado das defensas da persoa, até a vía de infección e a cantidade de virus que lle infectou. “Una infección pode manifestar síntomas leves ou mesmo pasar desapercibida e deixar una resposta inmune duradeira e efectiva (ás veces para sempre) e outras, que evolucionan como cadros clínicos graves, deixan una resposta inmune de só meses ou como moito, anos”, explica Sergiu Padure, profesor de Inmunología da Universidade CEU San Pablo.

En certas infeccións pode mesmo darse o caso de que, si o cadro clínico é moi grave, a resposta inmunitaria pode chegar a debilitarse, producindo poucos anticorpos. No entanto, no caso da covid-19, por norma xeral ocorre o contrario, xa que se comprobou que os casos máis graves relaciónanse cunha maior produción de anticorpos que perduran no tempo. “Non hai que esquecer que hai una gran variabilidade de casos e tamén nos atopamos con persoas cun nivel alto de anticorpos que tiveron una infección asintomática, e ao contrario”, manifesta o experto.

Inmunidade permanente: por que a desenvolvemos cunhas enfermidades e con outras non

Por que algunhas enfermidades, como o sarampión, inféctannos una vez e xa nos outorgan inmunidade para sempre e outras, como a gripe, obrígannos a vacinarnos cada ano? Ten que ver co tipo de microorganismo e a resposta que induce, así como coas mutacións.

“O virus da gripe muta cada campaña e os cambios son tan importantes que a resposta inmunitaria xerada non responde fronte á variante previa. Ademais, a resposta coa vacina non é tan potente e só dura de catro a seis meses”, explica López Hoyos. O caso do sarampión e doutros virus que inducen inmunidade permanente, como o da varicela, é diferente. Estes virus non mutan. O virus do sarampión, por exemplo, una vez que o pasamos queda connosco para sempre. “A varicela tamén se padece una vez na vida e o virus permanece acantonado na persoa, pero hai una diferenza: si hai una caída nas defensas, o virus pode volver dar manifestacións, en forma de herpes zóster”, engade Jesús Merino.

Terémonos que vacinar cada ano da covid-19?

Aínda é pronto paira confírmao, pero as evidencias apuntan a que a covid-19 pódese converter nunha enfermidade endémica, é dicir, que quede entre nós paira sempre. Existen sete coronavirus que infectan aos humanos e catro deles, responsables xunto a outros patógenos do arrefriado común, son moi habituais e estímase que una gran parte da poboación xa está inmunizada contra eles. Do tres restantes, o SARS e o MERS tamén produciron una pandemia e epidemia, respectivamente, pero as infeccións chegáronse a controlar até desaparecer.

Co SARS-CoV-2, o causante da covid-19, estamos en plena fase pandémica. “Aínda non se pode confirmar, o máis probable é que se converta nun virus endémico. Seguramente se produzan brotes, que é o que ocorre cos outros catro coronavirus endémicos, pero estarán controlados porque a maioría da poboación estará inmunizada”, indica o vicepresidente a Asociación Española de Vacunología, Jesús Merino. “Paira saber si hai que repetir anualmente a vacinación haberá que observar como muta o virus e canto tempo dura a memoria inmunitaria que xeramos coa vacina”, engade.

Un vacinado contaxia?

vacuna sistema inmune
Imaxe: Alex Mecl

O ideal é que una vacúa achegue una inmunidade esterilizante ante calquera enfermidade, iso significa que o sistema inmune é capaz de repeler ao virus antes de que teña lugar a infección. Normalmente as infeccións que se pasan una vez na vida inducen unhas respostas inmunes moi robustas e duradeiras de maneira que, una vez que pasamos a enfermidade, xa non nos podemos reinfectar. O sarampión ou as paperas pódese incluír neste grupo de enfermidades.

Os virus que infectan a través das membranas mucosas da garganta e do nariz, como o SARS-CoV-2, non inducen esa inmunidade esterilizante, senón o que se coñece como una inmunidade funcional, na que nosas defensas son capaces de recoñecer ao “bicho” e loitar contra el paira non desenvolver una sintomatología grave, pero non evita que volvamos sufrir a infección. “Todas as vacinas que se están usando agora mesmo contra a covid-19 (Moderna, Pfizer, AstraZeneca e Janssen) adminístranse mediante inxección subcutánea e xeran una protección moi eficaz fronte á infección. Pero non evitan que, se una persoa volve infectarse pode ser contaxiosa paira os individuos da súa contorna”, matiza López Hoyos, presidente da Sociedade Española de Inmunología.

As vacinas que se administran directamente nas superficies mucosas (mediante espray nasal ou vía oral) si que poderían ser capaces de neutralizar rapidamente ao virus e limitar en gran medida a capacidade de contaxio. Pola rapidez e a urxencia da pandemia, as primeiras vacinas que chegaron ao mercado foron as inyectables, pero existen varias vacinas orais e mediante espray que xa están nas últimas fases de ensaios clínicos e que poderían estar o ano que vén no mercado, entre elas una española.

Podemos relaxarnos cunha soa dose?

Na gran maioría das vacinas necesítase sempre una doses de reforzo, pero isto é algo que se decide durante a fase de ensaios clínicos. Depende do antígeno.

No caso da covid-19, a inoculación dunha primeira dose de vacina xa será capaz de incrementar a defensa inmunitaria da persoa vacinada. “E sempre será mellor ter una dose administrada da vacina que non ter nada. O que esperamos conseguir coa segunda dose é que a capacidade protectora da vacúa sexa maior (próxima ao 100 %) e que a duración da protección sexa moito mais prolongada”, explica o profesor da Universidade de Cantabria, Jesús Merino. E se a pasei? Aínda que aínda non hai resultados respecto diso, está a considerarse que aquelas persoas que pasen a infección da covid-19 (sintomática ou asintomática) teñen suficiente cunha soa dose da vacina. “Decídase o que se decida, en todo caso, a segunda dose é importante paira conseguir una memoria inmunitaria máis efectiva e duradeira”, asegura Merino.

Estamos protexidos tras a primeira picada?

Cando nunca tivemos contacto cun determinado patógeno, os niveis de linfocitos T e B (as células da inmunidade adaptativa) específicos paira ese patógeno son moi baixos. Pero cando se padece a infección de forma natural por primeira vez, ou se administra a primeira dose da vacina correspondente, estas células empezan a activarse e a multiplicarse, desenvolvendo a memoria inmunitaria. “Pero o proceso é gradual e relativamente lento, chegando a durar máis dunha semana. Durante ese tempo a resposta inmunitaria sigue sendo moi baixa, pero conforme pasa o tempo e, sobre todo, se existe una segunda dose, a protección vai crecendo exponencialmente”, explica López Hoyos.

Eficacia ou efectividade?

Ao ler as últimas cifras de eficacia da vacina rusa Sputnik-V en The Lancet, que alcanza o 92 % ou as máis recentes anunciadas por Pfizer e Moderna, que superan o 90 %, faise inevitable pensar que todas as que estean por baixo desa porcentaxe non van ser tan efectivas, pero non é certo. As porcentaxes dependen do tipo de poboación que participe no estudo e da pauta que se seguiu no ensaio clínico. Aínda que esa mostra sexa moi numerosa, nunca se poderá comprobar coa de millóns de persoas, polo que paira obter una información máis precisa haberá que esperar a que se estenda a vacinación. Todas as vacinas que están no mercado contra a covid-19 presentan una efectividade moi alta.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións