Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Concha Navarro, catedrática de Farmacoloxía da Universidade de Granada e presidenta do Centro de Investigación sobre Fitoterapia (INFITO)

«A Fitoterapia é unha disciplina impartida en case todas as facultades de Farmacia do noso país»
Por Toni González 22 de Xaneiro de 2007
Img conchanavarro

A Fitoterapia é a ciencia que estuda a utilización das plantas con finalidade terapéutica, xa sexa para previr, para atenuar ou para curar un estado patolóxico. Os tratamentos sanitarios baseados en compostos non sintéticos e que recorren á fitoterapia son cada vez máis frecuentes. Concha Navarro, catedrática de Farmacoloxía da Universidade de Granada e presidenta do Centro de Investigación sobre Fitoterapia (INFITO) explica as repercusións beneficiosas que implica para a saúde o consumo de sustancias como a equinácea e o própolis que se converten nunha opción para tratar os casos dalgunhas infeccións que poden non responder os antibióticos. Certos preparados fitoterápicos poden previr ou diminuír o número de recaídas en determinados procesos patolóxicos, como é o caso dos elaborados con extractos de arándano americano ricos en proantocianidinas, para os cales se observou unha importante diminución das infeccións do tracto urinario nas persoas tratadas cos mesmos. Con todo, aínda non se popularizou o uso destas sustancias.

Porqué xerouse un interese especial na fitoterapia?

Hai que ter en conta que a Fitoterapia é unha disciplina científica impartida en practicamente todas as facultades de Farmacia do noso país e, por descontado, en múltiples universidades de Europa. Nela contémplase a posibilidade de tratamento (preventivo, curativo ou de alivio de síntomas por medio de plantas medicinais e dos distintos produtos que se poden obter a partir das mesmas). O seu interese en terapéutica débese ás súas accións farmacolóxicas e por tanto, á posibilidade da súa aplicación no tratamento de distintos e variados procesos patolóxicos.

Que aconsella ante os procesos gripais?

Pódense recomendar polos profesionais sanitarios, ademais ou en lugar de medicamentos cuxos compoñentes activos son de orixe sintética, distintos preparados fitoterápicos cuxa finalidade sexa ben a de incrementar as defensas do organismo, como é o caso dos elaborados con equinácea ou con própolis, ou ben aqueles que contribúan a mellorar a sintomatología propia destes procesos catarrales, como é o caso de emprego na súa composición de eucalipto ou de tomiño, xa que producen unha fluidificación das secreciones bronquiales e alivio da conxestión.

Pero a quen se debe consultar sobre o tratamento máis indicado?

Só o médico responsable do paciente é o que debe avaliar en que circunstancias atópase indicado o tratamento con antibióticos como o posible risco de sobreinfecciones por bacterias, dado que estas si son sensibles aos antibióticos, por exemplo.

Xerouse certa desconfianza cara ao medicamento natural ou baseado en produtos non sintéticos.

Os preparados de Sabal serrulata son de gran interese, segundo distintos ensaios clínicos, na hiperplasia prostática benigna
Quizais sexa debido a que existe unha confusión notable no que se refire a aqueles licenciados en Medicamento, con boa formación engadida en materias (como é o caso da Fitoterapia) que, neste momento, atópanse práctica e desgraciadamente ausentes dos estudos de Medicamento no noso país e outras persoas que se atribúen a titulación de médicos actuando como tales en nome do que denominan métodos naturais.

Ata que punto a fitoterapia ten unha base científica?

No caso dos tratamentos fitoterápicos, as evidencias científicas son abundantes, posto que, en caso contrario, non poderían ser rexistrados como especialidades farmacéuticas. Pódense citar exemplos relativos a distintos procesos patolóxicos. Por exemplo, aos preparados de Harpagofito , da uña de gato (Uncaria tomentosa ) e das partes aéreas de ortiga no tratamento, ben en solitario, ben como coadyuvantes, de distintos procesos reumáticos. Os preparados de Sabal serrulata son de gran interese, segundo demostrouse en distintos ensaios clínicos, no tratamento da hiperplasia prostática benigna. E os extractos de soia normalizados en canto ao seu contido en isoflavonas reportan, de acordo coas máis recentes evidencias clínicas, alivio da sintomatología menopáusica a un importante número de mulleres que se atopan nesta etapa da súa vida.

Que futuro ten esta disciplina no noso país?

A Fitoterapia avanza cara a unha maior implantación da mesma no noso país, no que se deberían alcanzar as cotas existentes en Alemaña onde tanto os prescriptores de medicamentos (médicos) como os dispensadores dos mesmos (farmacéuticos) posúen unha boa formación nestes medicamentos procedentes da natureza. As liñas de investigación ocupan practicamente todos os campos, sobre todo tendo en conta o importante esforzo que, desde fai un par de décadas, está a dedicarse á validación científica que avale o emprego terapéutico dun importante número de especies vexetais. As esperanzas postas nas investigacións que se están realizando con distintos produtos obtidos a partir de plantas medicinais son importantes. De feito, nos últimos anos contemplamos a incorporación de novos fitopreparados elaborados a partir de soia, arándano americano, ortiga, uña de gato e fitoesteroles de distinta procedencia, entre outros, que contribuíron claramente á mellora da saúde.

Cre na alimentación funcional?

Non se trata de crenzas ou non. Trátase de se aquilo que se engade a un alimento ten unhas actuacións demostradas e se se engade na cantidade suficiente e necesaria para que exerza o beneficio esperado. Doutra banda, a funcionalidade dun alimento sempre depende da situación de quen o inxere. Isto significa que, en determinados casos, poden ser necesarias cantidades superiores de certos produtos que se atopan normalmente nos alimentos.

ANTIGO COMO A HUMANIDADE

Img equinacea1
Imaxe: Echinacea purpurea

A equinácea, utilizada xa desde o século XVIII polos indios norteamericanos como cicatrizante, é unha das plantas medicinais máis estudadas, con centos de investigacións que avalan as súas propiedades para fortalecer o sistema inmune, o que lle fai especialmente útil contra as infeccións respiratorias. Estas propiedades atribúense á acción sinérgica do conxunto dos seus compoñentes (polisacáridos heteroxéneos e glucoproteínas, acedos fenólicos libres e flavonoides, entre outros). Segundo indica o Centro de Investigación sobre Fitoterapia, a pesar de que existen estudos clínicos que demostran a eficacia dos preparados con esta planta, non se revelou aínda que compoñente en concreto é o responsable dos beneficios.

A equinácea é, ademais dun dos «fármacos vexetais» con máis tradición, a que conta con maior respaldo científico no tratamento das infeccións respiratorias. A Organización Mundial da Saúde (OMS), a Comisión E de Alemaña (Axencia Alemá do Medicamento que estuda o uso das herbas medicinais) e a European Scientific Cooperative on Phytotherapy (ESCOP) recoñeceron o seu uso para o tratamento de arrefriados e infeccións crónicas das vías respiratorias superiores. A dose recomendada por vía oral é o equivalente a 900 mg por día, e a prolongación do tratamento non debe exceder o oito semanas, non polo risco de toxicidade senón, tal e como indica a comisión de plantas medicinais alemá, pola posibilidade de que perda efectividade con tratamentos longos.