Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Covid-19: como localizar o brote para atallar o virus

Detectar a orixe do contaxio é vital para controlar a expansión da pandemia. De aí a importancia de acertar co método de rastrexo

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 09deNovembrode2020
rastreo covid-19 Imaxe: Gerd Altmann

Rastrexar a orixe do contaxio para evitar que se propague o virus. Os expertos coinciden en que esta é unha das claves para combater a pandemia da covid-19, que mantén unhas cifras moi preocupantes de contagios, ingresos hospitalarios e falecementos en boa parte do mundo, incluída España. Desde marzo, cando a Organización Mundial da Saúde (OMS) declarou a pandemia, os investigadores cada vez coñecen mellor como funciona o SARS-CoV-2. Por iso, utilízanse distintos sistemas para dar cos brotes e deter a cadea de contagios. Explicamos varios deles, como o número reprodutivo básico (R0), o factor k, os modelos de rastrexo e as ferramentas tecnolóxicas dispoñibles.

O virus, moi contaxioso, destaca pola velocidade da súa propagación. Así, sabemos que non todos os infectados contaxian por igual, senón que unhas poucas persoas (10 %-20 % dos casos) son capaces de contaxiar a moita xente (80 % das transmisións). Outra das certezas confirmadas é que gran parte destes brotes comunitarios están vinculados a eventos concretos, fundamentalmente celebrados en espazos pechados, nos que participan grupos amplos (unha reunión familiar, unha festa, un concerto, por exemplo). De aí a importancia que supón o rastrexo para conectar os positivos detectados cos eventos onde se contaxiaron. Esta é a teoría, pero a práctica demostra que algo está a fallar ao aplicar os sistemas de rastrexo, polo menos en España.

Número R0 e factor K: parámetros que se complementan

Unha das dúbidas é a relacionada cos parámetros que utilizan os expertos para controlar a expansión do virus. Ata agora, tivo moita importancia o número reprodutivo, ou R, para medir cantos contagios produce de media cada caso diagnosticado de covid-19. Esta métrica refírese ao número de novas infeccións que un individuo infectado pode causar nunha poboación susceptible. É dicir, se unha persoa contaxia a outras tantas, eses novos contaxiados contaxiarán á súa vez a outras. Establécese así unha cadea de contagios que lembra ao que sucede coa gripe.

Pero o patrón de contagios do SARS-CoV-2 non replica este modelo, senón que un número moi baixo de enfermos e uns poucos eventos superpropagadores son responsables de gran parte dos contagios. Aquí entra en xogo outro parámetro, coñecido como o factor K, que establece o ritmo de dispersión dos contagios. Un factor k baixo, próximo a 0, significa que a maioría dos contagios prodúcense a partir dunha minoría de casos; os estudos calculan que o k da covid-19 pode ser de ata 0.1. Noutras palabras, se se localiza e actúa sobre os grupos (clústeres) onde se inician os contagios, poderíase controlar mellor a enfermidade.

Entón, é realmente R0 un parámetro eficaz contra un virus tan atípico? Hai que centrarse exclusivamente no factor K para controlar os contagios? Os expertos coinciden en varios puntos.

Para empezar, o número reprodutivo é “perfectamente válido para seguir a evolución da pandemia, porque indica canto e como de rápido se está contaxiando o virus”, afirma o especialista en Medicamento Preventivo e Saúde Pública do Instituto Carlos III, Carlos Fernández. “Se o número R baixa de 1, significa que tarde ou cedo a epidemia resolverase e acabará soa. Por iso é polo que se vixíe esa taxa en tempo real para ver se as medidas que se adoptan son (ou non) efectivas”, engade.

Pero como o índice de transmisión non é igual en todos os pacientes infectados, faise necesario utilizar outros parámetros. É aquí onde entra en xogo o factor K, que mide a diferenza na cantidade de persoas que infecta cada paciente con coronavirus e axuda a saber como se está contaxiando o SARS-CoV-2. “Na transmisión deste virus, temos persoas susceptibles de ser infectadas, pacientes infectados, outros que se recuperaron da enfermidade e tamén persoas que se atopan en período de incubación, é dicir, que están contaxiadas pero que aínda non presentan síntomas e aínda non son contaxiosas. Por iso é importante coñecer o factor K”, sinala o director do Máster Universitario en Epidemiología e Saúde Pública na Universidade Internacional de Valencia, Vicente Zanón.

Modelos de rastrexo

En países como Xapón e Corea, que aguantaron mellor os embistes do virus, as autoridades sanitarias han centrado os seus esforzos en rastrexar cara atrás, é dicir, en buscar a orixe do brote para controlar e detectar os eventos de superpropagación, responsables do 80 % dos contagios. En España, en cambio, o rastrexo é cara adiante: cando alguén dá positivo, búscase a quen puido contaxiar cando apareceron os síntomas. De feito, no noso país apenas o 12 % dos positivos asóciase a brotes coñecidos. Implica isto que España está a facer mal os deberes, ao acometer rastreos pouco eficaces e non controlar eses brotes superpropagadores?

rastreo covid brotes
Imaxe: Gerd Altmann

“Nun mundo ideal onde todos os casos diagnostícanse rápido, cumpren o illamento desde o primeiro día e rastréxase e corentena a todos os seus contactos de forma efectiva, o virus non pode seguir transmitíndose e a epidemia termina soa. Estamos lonxe de conseguir iso, porque o virus é complicado de rastrexar (transmítese polas vías respiratorias, contáxiase aínda que non haxa síntomas…) e porque non temos a capacidade de persoal nin de sistemas en saúde pública para abordar esa tarefa. Por iso unha das reivindicacións que non deixamos de repetir é que necesitamos maior capacidade na vixilancia, rastrexo e control”, argumenta Carlos Fernández.

Na súa opinión, a diferenza entre os rastreos que levan a cabo en España con respecto a países como Corea radica en “o tempo ao que nos remontamos atrás” ao facer o seguimento. No caso español, os protocolos falan de 48 horas antes do inicio dos síntomas, porque o obxectivo é detectar aos posibles casos secundarios antes de que desenvolvan a enfermidade e propaguen a cadea. En Corea, en cambio, os seguimentos remóntanse moito máis atrás para identificar tamén á persoa pode contaxiar ao paciente, e a partir de aí reconstruír os acontecementos e chegar a todos os individuos susceptibles de ser infectados.

“Obviamente este método é máis potente e permite un mellor control, pero tamén require de moitísimas horas de traballo. Os sistemas de vixilancia e control epidemiolóxico coreano e xaponés teñen moito máis persoal que está máis preparado para esta tarefa. Sen esquecer que neses países houbo menos casos que aquí. Nun contexto español de escaseza de medios, temos que priorizar unha cousa sobre a outra, e esa é unha decisión complicada que depende da realidade de cada territorio”, sostén este experto en Saúde Pública.

Radar COVID: o papel da tecnoloxía

As ferramentas tecnolóxicas xogan, ademais, un papel importante ao reforzar a eficacia dos rastreos. Un exemplo é a app Radar COVID, que permite saber se unha persoa estivo en contacto (menos de dous metros e máis de 15 minutos) con outra que declarase na aplicación dar un resultado positivo na proba da covid-19.

En España, a principios de outubro, só un 10% da poboación española descargouse esta app móbil. “Houbo problemas na súa dispoñibilidade e coas claves de acceso, pero parece ser que xa está operativa en todo o territorio nacional. Agora hai que concienciar á poboación sobre a utilidade e importancia do radar”, afirma Vicente Zanón.

Este especialista en epidemiología insiste en que o elevado número de contagios descontrolados en España débese, en parte, a que non se buscou a orixe dos brotes. “Tardamos moitos meses en sacar o Radar COVID, e non teño a impresión de que se estea promovendo o seu uso dunha maneira suficiente. As ferramentas tecnolóxicas son vitais para controlar esta pandemia. Pode haber persoas que estiveron en contacto co virus e non o saben. Só cando estiveches con alguén próximo (un familiar, un amigo, un compañeiro de traballo) que deu positivo nun test, pensas que ti tamén podes contaxiarche”, lamenta Zanón.

Por iso, as políticas de saúde pública que se centren en evitar eventos superpropagadores, como a restrición de aglomeracións en espazos pechados, poden ser moi efectivas en dobregar a pandemia. Sen esquecer o reforzo do rastrexo, onde aínda hai unha ampla marxe de mellora. “Fai falta máis diñeiro público en forma de máis profesionais cualificados, e tamén máis investimento en sistemas de comunicación da información, de coordinación entre diagnóstico-rastrexo-seguimento das corentenas… O máis intelixente é investir todo o posible nisto. Canto mellor sexa a nosa vixilancia e control, menores serán as perdas humanas causadas pola epidemia, incluídas as económicas”, conclúe o doutor Carlos Fernández.

Etiquetas:

coronavirus

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións