Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Efectos dos antirretrovirais en nenos

Os medicamentos paira o tratamento da infección polo VIH presentan efectos colaterais importantes, sobre todo nos nenos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Domingo, 27deAbrilde2008

Os nenos de países desenvolvidos infectados polo virus da inmunodeficiencia humana (VIH) ou xa afectados a sida son privilexiados, se se comparan aos pequenos dos países máis pobres, posto que poden recibir a medicación que necesitan. Con todo, todo ten un prezo. Como todos os fármacos, os antirretrovirais que se utilizan paira tratar o VIH e a sida poden pasar factura. Algúns dos danos colaterais, como as mitocondriopatías, xa se coñecen; os efectos a longo prazo son, aínda, una incógnita.

A epidemia do virus de inmunodeficiencia humana (VIH) e sida iniciouse en 1981. Entre os primeiros casos de infectados rexistráronse adultos que faleceron ou que desenvolveron a sida ao longo dos anos, e nais que se infectaron e que alumaron nenos seropositivos. Este tipo de transmisión de nai a fillo -coñecida como transmisión vertical se reduciu notablemente no último decenio. As medidas preventivas que o fixeron posible foron varias: a cesárea electiva, a lactación artificial exclusiva e o uso de antirretrovirais durante a xestación, o parto e o período neonatal.

En definitiva, o cribaje universal -ou procura da infección por VIH en todas as mulleres embarazadas- e a aplicación dese paquete de medidas de prevención permitiron reducir a transmisión vertical a un 1% no noso medio, segundo explica Constanza Morén, bióloga do Instituto de Investigacións Biomédicas August Pi i Sunyer (IDIBAPS), de Barcelona. Este drástico descenso de nais a fillos traduciuse nunha diminución dos casos de VIH en nenos (sempre referido a países desenvolvidos). No entanto, no noso medio os nenos e adolescentes séguense infectando. E a pesar de que algúns dos seus efectos secundarios son coñecidos, non se sabe aínda con certeza cales son as súas consecuencias a longo prazo.
Fármacos paira nenos

Uno dos problemas que teñen os nenos seropositivos é que o arsenal terapéutico de antirretrovirais paira tratalos é menor que o dos adultos. Algúns exemplos desta realidade limitante é que o Tenofovir non está autorizado en menores de 18 meses; no caso de Efavirenz descoñécense cales son as doses adecuadas en menores de tres anos; e Atazanavir non está aprobado en nenos e aínda se acha en fase de investigación paira este grupo de idade. A zidovudina (ZDV) oral foi o primeiro fármaco que se autorizou paira o tratamento do VIH/sida pediátrica; adminístrase durante as primeiras semanas de vida dos neonatos como medida preventiva naqueles casos nos que se realizou un control adecuado durante a xestación.

A maioría de infeccións por VIH prodúcense por transmisión vertical e raramente por contacto dun neno a outro
Máis tarde, os nenos seropositivos deben seguir un tratamento que pode constar de tres, mesmo de catro, fármacos diferentes a diario, cun mínimo de seis tomas diarias. No caso dos máis pequenos, estas tomas adminístranse por medio dun jarabe. No entanto, hai que destacar que o tratamento na infancia varía moito entre nenos, posto que se debe personalizar ao máximo en función do peso, carga viral, idade, historial clínico da nai, tolerancia, capacidade de metabolizar o medicamento ou absorción gastrointestinal deste, entre outros.

Entre todos os fármacos con que se trata aos pequenos, os pertencentes á familia de análogos de nucleósidos (a zidovudina é un deles) poden provocar enfermidades mitocondriales ou mitocondriopatías, que afectan ás mitocondrias, orgánulos que se atopan en todas as células do organismo e que desempeñan numerosas funcións.

Mitocondriopatías

As mitocondriopatías poden ser primarias -de orixe xenética-, ou secundarias, que son as inducidas por factores externos como a medicación utilizada paira tratar o VIH/sida. Afectan tanto a adultos como a nenos. O dano mitocondrial debido aos fármacos antirretrovirais ocorre porque estes inhiben a transcriptasa inversa, encima do virus da sida paira converter a súa ARN en ADN e logo, una vez que fabricou a súa propio ADN, unirse ao ADN propio das células humanas. Esta inhibición da transcriptasa inversa ten un efecto positivo, xa que se reduce a infectividad do VIH.

Pero tamén ten un efecto negativo, posto que ao interferir este paso, se inhibe una encima humana chamado ADN polimerasa gamma (que se encarga de fabricar o ADN mitocondrial). A súa inhabilitación diminúe o contido de ADN mitocondrial o que provoca a alteración de varias actividades das mitocondrias. Os antirretrovirais que inducen esta inhibición do ADN polimerasa gamma son os análogos de nucleósidos, segundo informa Morén. As consecuencias clínicas do dano mitocondrial son moi difíciles de diagnosticar e de tratar. Pódense manifestar a través de una alteración no cerebelo, que causa descoordinación motora.

En xeral as mitocondriopatías revélanse como neuropatías e afectacións musculares. A nivel máis celular, estas enfermidades caracterízanse por unha alteración das funcións das mitocondrias, que metabolizan os glúcidos e graxas e xeran enerxía. Cando o sistema de metabolización altérase, prodúcese un desequilibrio que provoca un aumento de corpos cetónicos (acumulación de graxa intracelular), alanina (hiperalaninemia) e ácido láctico (hiperlactatemia). É máis, «a acumulación do lactato, que pode producirse fóra das mitocondrias, derivar nunha acidosis láctica grave que, mesmo, pode conducir á morte dunha persoa», detalla a especialista.
A pesar destas afirmacións, a bióloga tamén puntualiza que non hai que caer no alarmismo, posto que non todos os nenos teñen por que desenvolver mitocondriopatías. Depende de varios factores: a súa base xenética e outros factores externos, como a cantidade de antirretrovirais que toma e se a nai tamén se medicaba con eles durante a xestación, entre outros.

As mitocondriopatías de orixe xenética non teñen curación, mentres que as causadas por factores externos pódense mellorar: cambiando o fármaco; administrando antioxidantes, xa que o incorrecto funcionamento das mitocondrias xera radicais libres de osíxeno e a aplicación de antioxidantes pode mellorar este proceso; e, mesmo, algúns estudos apuntan que interromper o tratamento con antirretrovirais, é dicir, dar “un respiro ao organismo”, tamén melloraría o ADN mitocondrial en nenos. No entanto, Morén matiza que hai una notable controversia bibliográfica respecto da interrupción temporal dos tratamentos, xa que distintos grupos de investigación obtiveron resultados diferentes.

OUTROS EFECTOS INDESEXABLES

Img neneImaxe: margarida martins

As enfermidades mitocondriales non son os únicos efectos indesexables dos antirretrovirais que poden sufrir os nenos portadores do virus da inmunodeficiencia humana. A comorbilidad (enfermidades asociadas á infección por VIH e á sida) e os efectos adversos dos antirretrovirais son os mesmos que nos adultos, pero «cun maior perigo e risco, debido a que deberán exporse durante máis tempo da súa vida a este tratamento, a non ser que se descubran novas alternativas», declara Constanza Morén do IDIBAPS.

Cando se describiu a sida por primeira vez, concluíuse que os afectados ían ser máis susceptibles a padecer infeccións orais, polo que estas manifestacións forman parte dos indicadores iniciais máis importantes da infección por VIH e a súa progresión a sida en nenos seropositivos, segundo estudos publicados en varias revistas de odontoloxía. En canto a outros efectos indesexables do tratamento figuran a lipodistrofia -unha distribución anómala da graxa corporal- e enfermidades como as polineuropatías, miopatías e alteracións a nivel celular – hiperlactatemia-, así como cardiopatías, que esixen un maior control destes pacientes.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións