Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entender o tratamento, clave para curarse

Dous estudos sinalan que os pacientes que non comprenden a información básica de saúde pon en maior risco a súa vida
Por Núria Llavina Rubio 22 de Maio de 2011
Img charla
Imagen: iuelviso

Nos países desenvolvidos, moitos pacientes teñen dificultades ou limitacións para atender as súas enfermidades. Este feito empeora cando, lonxe de pedir axuda, estas persoas esconden a súa confusión ao propio médico, xa sexa por vergoña ou por sentirse intimidadas. Falta de adhesión aos tratamentos, pouca comprensión do que di o especialista ou da documentación escrita, ou incapacidade para entender os prospectos son as principais carencias que, a longo prazo, poden provocar un maior número de hospitalizacións, e mesmo, mortes.

O estudo recente “Health Literacy and Outcomes Among Patients With Heart Failure”, levado a cabo por investigadores do Centro Médico de Saúde de Denver (Colorado, EE.UU.), revelou que preto dun terzo da poboación adulta estadounidense entende de maneira limitada a información sobre saúde. Con todo, coñecer o funcionamento xeral polo que se rexe o organismo pode axudar a mellorar o seu estado. Para iso é clave a alfabetización, un concepto que se refire a a capacidade para obter, procesar e entender a formación sanitaria básica e os servizos requiridos para tomar decisións apropiadas neste ámbito.

Esta información abarca a capacidade de entender as instrucións que inclúen os fármacos, os folletos de educación médica, as instrucións do especialista e os formularios de consentimento, así como a capacidade de aplicar estes coñecementos nos sistemas de atención da saúde. Non é só cuestión de ler, senón que se require comprensión, análise e habilidades para tomar a mellor decisión para o benestar xeral.

Alfabetización para coidar a saúde

En cuestión de alfabetización en saúde, o autocuidado adquire unha importancia especial. Este concepto é común nas enfermidades que, máis aló do tratamento médico, dependen das accións individuais do afectado, cunha importancia fundamental para o curso da afección ou para a prevención de complicacións asociadas. Este estudo, publicado na revista “Journal of the American Medical Association”, tomou como exemplo a insuficiencia cardíaca crónica, que require dunha gran implicación do paciente e, por tanto, un nivel adecuado de coñecementos relacionados. Os resultados do traballo apuntan que se se carece do nivel apropiado, os afectados teñen un risco maior de hospitalización e morte.

O estudo, desenvolvido con preto de 1.500 pacientes con insuficiencia cardíaca, detectou que o 17,5% tiña un nivel baixo de alfabetización en saúde e, destes, a maioría eran maiores, de nivel adquisitivo baixo, con menos nivel educativo e máis propensos a ter outras enfermidades como diabetes, hipertensión, enfermidade pulmonar crónica e accidente cerebrovascular. Durante un período medio de seguimento de 1,2 anos, morreron 124 participantes, a maioría dos cales eran pacientes cun nivel mínimo de coñecementos. Outros moitos con niveis baixos de alfabetización requiriron hospitalización.

A escaseza de coñecementos en saúde débese a falta de oportunidades educativas, dificultades de aprendizaxe ou diminución cognitiva nos adultos maiores

Máis aló do autocuidado, outras patoloxías implican contar con algunhas destrezas técnicas para comprender os seus tratamentos. Unha investigación recente, denominada “Prevalence and Demographic and Clinical Associations of Health Literacy in Patients on Maintenance Hemodialysis”, publicada na revista “Clinical Journal of the American Society of Nephrology”, descubriu que preto dun de cada seis pacientes sometido a diálese en Estados Unidos non comprende a información básica que é fundamental para o seu benestar. Neste caso, os autores apuntan que a alfabetización é de vital importancia porque reciben sesións de tratamento varias veces á semana, seguen restricións dietéticas e de líquidos, e fan fronte a pautas complexas de tratamento farmacolóxico.

A alfabetización en saúde toma unha especial importancia ante todas as enfermidades crónicas, nas cales é esencial a adhesión terapéutica, así como saber como actúan os fármacos e que efectos teñen determinados tratamentos. Os expertos apuntan que o grao de coñecemento está inversamente relacionado cos custos sanitarios destas doenzas.

Educación xeral

Segundo a Organización Mundial da Saúde (OMS), os coñecementos neste campo dependen de niveis máis xerais de alfabetización. Cando os niveis son baixos, ademais de afectar o benestar da persoa, limitan o seu desenvolvemento persoal, social e cultural. Os pacientes deben ser capaces de comprender gráficos ou información visual, ter habilidades en informática, poder obter e aplicar os datos pertinentes e estar en condicións para realizar cálculos sinxelos. Tamén son importantes as destrezas na linguaxe oral para articular as preocupacións, describir os síntomas con precisión e realizar preguntas pertinentes.

As persoas máis vulnerables son quen teñen máis de 65 anos, pertencentes a poboacións minoritarias, inmigrantes, con pouco poder adquisitivo e individuos con enfermidades mentais. Doutra banda, entre as razóns que explican a falta de coñecementos, destaca a escaseza de oportunidades educativas, dificultades de aprendizaxe ou diminución cognitiva nos adultos maiores.

Consellos para todos

A American Heart Association actualizou as súas guías clínicas para a prevención de enfermidades cardiovasculares en mulleres e deu un paso firme para outorgar importancia á alfabetización en saúde. A característica principal desta nova versión é que os especialistas tiveron moito máis en conta a necesidade de achegar consellos prácticos que son útiles no día a día das pacientes, fronte a recomendacións baseadas só en estudos clínicos, como sucedía nas edicións orixinais de 1999.

O motivo principal, segundo os expertos, é ter en conta os factores persoais e socioeconómicos que poden obstaculizar o seguimento dos tratamentos preventivos recomendados. Estes consellos permiten afrontar barreiras que conducen a tratamentos preventivos insatisfactorios: pobreza, baixo nivel de alfabetización, enfermidades psiquiátricas, limitacións idiomáticas e problemas de visión ou audición.

Nas guías, ademais de incluír consellos sinxelos e prácticos, insístese na comunicación entre o médico e os pacientes como un primeiro paso fundamental: preguntar sobre a regularidade na toma de fármacos, o seguimento das recomendacións de estilo de vida, efectos secundarios ou problemas que poidan quedar sen detectar. Iniciativas como “Go Rede for women”, implantada pola mesma American Heart Association e que tenta achegar de forma amena e sinxela a problemática das enfermidades cardiovasculares á muller, son outras vías para lograr unha alfabetización o máis satisfactoria posible, que axudaría a salvar vidas.

INFORMACIÓN MÉDICA NA

REDE Nos últimos anos, navegar por Internet converteuse nun método habitual para indagar sobre preguntas relacionadas coa saúde. No entanto, tamén é necesario pór un esforzo adicional: non todas as páxinas son fiables nin toda a información é exacta. Na páxina web Alerta en liña, auspiciada por varias institucións norteamericanas, se listan varias recomendacións para garantir unha procura útil.

Tamén se recomenda non levar a cabo algunhas accións, como coñecer quen está alén da pantalla, sobre todo, no momento de fornecer datos persoais ou financeiros. A fonte que informa é clave, non se debe confiar nunha páxina só polo seu deseño atractivo, nin comprar medicamentos que requiren receita en sitios distintos ás farmacias, así como non deixar de falar co médico ou especialista de atención primaria, quen mellor pode informar sobre a efectividade e os riscos dun determinado produto.