Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Estreñimiento

A dificultade paira evacuar as feces afecta a máis do 30% da poboación e está asociada á tensión, a unha dieta incorrecta ou á vida sedentaria
Por Blanca Álvarez Barco 17 de Maio de 2005

Présas paira levar aos nenos ao colexio, carreiras paira chegar a tempo ao traballo, comidas rápidas fose de casa… O acelerado ritmo de vida actual favorece o aumento do número de persoas que padece dificultades paira evacuar as feces, un trastorno que case todo o mundo experimentou algunha vez e que, aínda que molesto e doloroso, habitualmente ten fácil solución. Os expertos teñen a clave: comer ben, facer exercicio e tomarse a vida con tranquilidade.

Un trastorno moi estendido

Si “ir ao baño” suponlle un esforzo excesivo, dor e, a miúdo ten a sensación de non baleirar por completo, o máis probable é que se atope entre os máis de sete millóns de españois e españolas que padecen estreñimiento. Este trastorno, chamado tamén constipación, é a evacuación de feces excesivamente duras, escasas, secas ou infrecuentes, segundo a definición do doutor Gregorio Mariscal Bo, especialista en Endocrinoloxía da clínica Mariscal de Endocrinoloxía e Nutrición, de Madrid. O proceso comeza no tubo dixestivo, que transforma e absorbe os nutrientes que proporcionan ao organismo a enerxía necesaria. Os alimentos mesturados con diversos líquidos (birlo alimenticio), avanzan despois a través de 8 metros de intestino até o recto, onde se eliminan. Cando se atrasa a progresión do birlo, ou se retén no último tramo do intestino groso, prodúcese estreñimiento.

A doutora Sol Illanes, médico do centro médico proctológico Illanes, de Madrid, sostén que pode considerarse normal un ritmo intestinal que oscile desde tres veces por semana até tres veces por día. Pola súa banda, o doutor Mariscal indica que una persoa é estreñida “cando ten dificultade en defecar cunha frecuencia superior ao 25% das ocasións, cunha frecuencia inferior a tres deposiciones á semana ou cando as feces diarias non chegan a 250 g de peso”. En opinión do doutor Vicente Pérez Ribelles, especialista en Endocrinoloxía e Nutrición e director médico do centro Nutricare de Madrid, pódese falar de estreñimiento cando o tempo de evacuación é superior a tres días (72 horas) e elimínanse unhas feces excesivamente compactas.

Un trastorno moi estendidoTrátase dunha dificultade moi estendida xa que cerca do 20% da poboación sofre estreñimiento en España, é dicir, uns 7 millóns de persoas, das que o 35% son estreñidos crónicos. Unha porcentaxe que o doutor Pérez Ribelles eleva ao 30-50% e que se dá con maior frecuencia no medio urbano que no rural. Con todo, o doutor Juan Manuel Herrerías, Xefe de Servizo da especialidade de Aparello Dixestivo do hospital Virxe Macarena de Sevilla matiza que, aínda que o 20% da poboación se autodefine como estreñida, un estudo minucioso rebaixa esta porcentaxe ao 3%. Como estar seguros entón de padecer este trastorno? Existe certa confusión, xa que a maioría das persoas cre que se non se evacua a diario padécese estreñimiento. Pero hai una serie de síntomas que definen este desaxuste, aínda que en opinión dos especialistas son pouco definitorios: flatulencias, pesadez dixestiva ou sensación de plenitude intestinal, náuseas, hinchazón, cambras abdominais? Ademais -como engade o doutor Mariscal-, este malestar adoita estar acompañado de “dores de cabeza, decaimiento, inapetencia e irritabilidad”.

Máis seguridade existe respecto de que este trastorno afecta máis ás mulleres (é tres veces máis frecuente que nos homes), o que Pérez Ribelles achaca a “os embarazos, a actitude social, o falso pudor ou as reticencias sobre o lugar de evacuación”. O especialista da clínica Mariscal engade que pode deberse a “unha alimentación máis deficitaria, un menor consumo de auga, menor actividade física, máis problemas ano-rectales (hemorroides, fisuras, ?) e estar sometidas a maior tensión emocional”. A partir dos 60 anos, con todo, as cifras de persoas estreñidas de ambos os sexos iguálanse, segundo explica o doutor Herrerías, quen engade que é un trastorno especialmente frecuente en persoas de idade avanzada e case a metade dos anciáns padéceno. Con todo, o estreñimiento non ten idade e o 5% das consultas pediátricas responden tamén ás dificultades dos máis pequenos paira evacuar as feces. Pero, por que se produce?

Orixe múltiple

O estreñimiento non é un mal en si, senón un síntoma doutros trastornos, segundo expresa o doutor Mariscal. Pode ser un signo da presenza de enfermidades neuromusculares, parálise cerebral, esclerose múltiple, diabetes ou hipotiroidismo. Con todo, por regra xeral é un trastorno de carácter funcional e está asociado a factores alimentarios, sociais e psicolóxicos. Existen numerosas circunstancias que poden conducir a padecer esta doenza, desde a predisposición xenética até certos hábitos, ou as consecuencias de vivir nunha sociedade industrializada. Os expertos sinalan entre as máis relevantes:

  • Escaseza de inxestión de alimentos con residuo (fibra alimenticia)
  • Ausencia de estímulo anal
  • Preguiza ou demora en atender á sensación de evacuación
  • Perda de forza na prensa abdominal por flaccidez da musculatura (embarazos, que obstruyen o intestino, a diabetes e outras enfermidades endocrinas obesidade, etcétera)
  • Presenza de lesións dolorosas ano-rectales
  • Una inxestión deficiente de auga e líquidos

A elas habería que engadir o consumo de certos medicamentos (sedantes, antidepresivos, antiespasmódicos, antihistamínicos, neurolépticos, opiáceos, ferro?), o abuso de laxantes, a existencia de enfermidades, así como enfermidades neurológicas e psiquiátricas, como explica a doutora Illanes.

Pero non todos os estreñimientos responden a estes parámetros. Existe un tipo desta doenza que pode considerarse agudo ou pasaxeiro, aquel que está asociado a determinadas situacións, como os cambios de residencia, as viaxes ou as variacións na dieta ou nos horarios. Trátase dun tipo de trastorno que adoita remitir cando o afectado volve á súa rutina habitual. Outro exemplo de estreñimiento “diferente” é o que padecen as persoas maiores, un trastorno que os médicos atribúen a unha alimentación deficiente, problemas de deshidratación, problemas masticatorios e dixestivos, así como a un elevado consumo de medicamentos e inmobilidade.

Tamén poden existir casos graves, aínda que infrecuentes, nos que o estreñimiento ocasiona a obstrución do intestino e provoca fortes dores de tipo cólico, distensión abdominal e vómitos. O doutor Herrerías engade un caso máis, o impacto fecal, una doenza que afecta especialmente aos anciáns e as persoas que levan longo tempo encamadas. Neste trastorno as feces vanse acumulando e producen una masa que provocan a aparición dunha diarrea equivocada.

Loitar contra o estreñimiento

O tratamento deste trastorno debe ser etiológico, segundo explica o doutor Mariscal. É dicir, hai que tratar a causa que o orixina. Dado que na maioría dos casos a orixe do estreñimiento adoita ser funcional, a solución máis recomendada por todos estes especialistas é tomar una serie de medidas hixiénico-dietéticas que axudan facilmente a combatelo:

  • Inxerir fibra: Hai que realizar de forma progresiva (nunca bruscamente) una dieta cada vez máis rica en auga e fibras, nunha cantidade adecuada (20-30 g.). A fibra debe incluírse nos alimentos ou ser administrada de maneira directa. Paira iso é conveniente inxerir zumes, caldos, infusións, sopas, salvado de trigo, cereais, froitas frescas e pasas, verduras cociñadas enteiras e ensaladas.
  • Beber: É moi importante beber una cantidade suficiente de auga e líquidos non gaseosos. Ademais, beber un pouco de auga tépeda en xaxún pode estimular a defecación.
  • Facer exercicio: Basta con camiñar unhas par horas diariamente, exercicio que desenvolve e mantén a musculatura. Ademais, a postura ergueita contribúe a unha mellor preparación do birlo fecal pola simple forza da gravidade.
  • Masajear o abdome
  • Defecar ao primeiro estímulo: Sempre hai que atender rapidamente á sensación/percepción de estímulo e non deixalo paira máis tarde.
  • Horario fixo: É necesario establecer un horario paira a evacuación. Débese tentar defecar á mesma hora cada día, preferentemente despois do almorzo.
  • Comer iogur e outros fermentos lácteos: Son moi convenientes porque equilibran a flora intestinal, mellorando as secreciones e estimulando o peristaltismo.
  • Evitar alimentos astringentes: É aconsellable prescindir na dieta de alimentos como o azucre, os caramelos, os queixos curados, as zanahorias, o marmelo, os plátanos, a pulpa de mazá ou o arroz.
  • Consumo de aceite: Tomar 2-3 cucharadas de aceite de oliva ao día pode facilitar a deposición fecal, xa que actúa como lubricante.
  • En casos agudos é necesario, en ocasións, recorrer aos laxantes, sustancias que favorecen a defecación por formar feces brandas e voluminosas. Deben utilizarse con cautela, xa que o seu abuso pode xerar dependencia, estreñimiento crónico e até lesións intestinais.

    O xefe de servizo de Aparello Dixestivo do Hospital sevillano Virxe Macarena discrepa da opinión negativa e xeneralizada achega do uso do laxante paira combater a dificultade paira defecar, e asegura que tanto os laxantes que provocan o aumento de volume das feces (fibra comercial) como os osmóticos (a base de lactulosa) son beneficiosos “en multitude de casos e poden usarse sen problemas”. Pero este experto incide en que un paciente que teña problemas paira realizar a deposición fecal nunca debe automedicarse e tomar un laxante sen que o recomendou un profesional.