Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Exceso de hixiene

Una limpeza demasiado abundante debilita o sistema inmunológico e favorece a aparición de dermatitis, alerxias ou crises asmáticas
Por Blanca Álvarez Barco 27 de Xuño de 2006

A obsesión pola limpeza da sociedade actual ha contribuído a que o noso sistema inmunológico vólvase perezoso e a que reaccione ante sustancias que hai trinta anos eran completamente inocuas paira o home. A causa destes trastornos, que aparecen en sociedades desenvolvidas, radica en que a eliminación de certas bacterias favorece a aparición doutros axentes patógenos moito máis resistentes ás defensas.

Aumento de alerxias

Aumento de alerxiasO exceso de hixiene pode ser prexudicial paira a saúde. Una afirmación de tal contundencia procede dos científicos de importantes laboratorios e centros de investigación, profesionais que seguiron desde fai máis de vinte anos a progresiva evolución de enfermidades relacionadas coa pel, as alerxias e a asma. Os casos de dermatitis entre bebés multiplícanse, quen máis quen menos padece alerxia, e a asma bronquial aumenta nos países industrializados.

Dentífrico antibacteriano paira os dentes, produtos con idénticas propiedades paira o aseo diario, deterxentes paira lavar a roupa e a casa que matan até ao mínimo microorganismo infeccioso, e mesmo chans libres de todo rastro de orixe animal. Limpos e libres da ameaza das bacterias, como pregoa a publicidade televisiva? Si. Pero toda cara ten a súa cruz, e a pulcritude excesiva pode converterse nun inimigo aínda peor que os axentes bacterianos paira a saúde xa que o uso de produtos paira a hixiene con fórmulas de eliminación bacteriana pode provocar a aparición de novos e máis resistentes organismos infecciosos.

O uso de produtos paira a hixiene con fórmulas de eliminación bacteriana provoca a aparición de novos e máis resistentes organismos infecciosos

Así o testemuñan a nosa pel e o noso sistema inmunológico, segundo as opinións de expertos en dermatoloxía e alergología. O menor contacto con sustancias bacterianas debido á ‘obsesión’ da sociedade actual pola limpeza e a desinfección, como explica Carlos Colás, xefe do servizo de Alergología do hospital clínico universitario Lozano Blesa, de Zaragoza, distorsiona o sistema inmunitario dos individuos, «que nos países industrializados non madura igual que hai anos, cando se estaba en contacto continuo coas sustancias naturais do medio».

A maior parte dos expertos coincide co alergólogo en sinalar que a «práctica esterilización» en que se vive nos países desenvolvidos é máis un prexuízo que un beneficio paira a saúde. Así, un recente estudo italiano recalca a importancia de estar en contacto con bacterias desde a infancia, xa que é básico paira o desenvolvemento do sistema inmunológico dos nenos. Por que? Carlos Colás indica que a resposta é sinxela: estas sustancias que moitos creen nocivas son en realidade imprescindibles paira xerar os anticorpos que se necesitarán ao longo da vida paira combater as enfermidades. E advirte tamén de que si entre os adultos o exceso de hixiene pode provocar problemas, no caso dos pequenos a situación é máis grave, xa que pode chegar a distorsionar a resposta inmunológica dos nenos. Proba diso é o aumento de casos de alerxia e asma entre pequenos que non superan os dez anos.

Exceso de sustancias artificiais

Súfrana nenos ou adultos, o certo é que as alerxias se converteron nunha das enfermidades máis frecuentes no mundo e é posible asegurar que son excepcionais as persoas que nunca as padeceron. Esta generalización das alerxias, así como o aumento de casos de asma na última década non deixa indiferentes aos científicos, que aseguran que a progresiva diminución da convivencia con sustancias naturais é daniña paira o home. Entre os estudos máis recentes relacionados con este tema atópase un informe finlandés publicado no Journal of Alergy and Clinical Inmmunology, cuxo autor destaca a relación existente entre o consumo de asfalto e o aumento da asma bronquial entre a poboación.

A progresiva diminución da convivencia con sustancias naturais afecta a resposta do sistema inmunitario

Segundo asegura o estudo, a continua desaparición de chans de orixe animal (como os chans de terra), en favor de pavimentos que teñen menor contido bacteriano (como o asfalto) dá lugar a que o sistema inmunitario reverta os seus defensas ante outros problemas, como a loita ante diversas partículas que se atopan no ambiente. A consecuencia é que se produce una reacción inmunológica, neste caso patolóxica porque supón una enfermidade, a asma bronquial. «Este estudo non fai máis que constatar que o feito de vivir en medios tan asépticos», asegura o alergólogo do hospital Lozano Blesa, «debilita as defensas e bloquea a loita do sistema inmunológico contra os axentes patógenos foráneos».

Consecuencias na pel

Se o sistema inmunológico vese resentido, a pel é a outra gran danada polo exceso de limpeza. Como no caso das alerxias, as consecuencias dunha hixiene excesiva sobre a epidermis teñen tamén una incidencia especial no mundo desenvolvido, onde segundo asegura José Luís Díaz Pérez, presidente da Academia Española de Dermatoloxía e Venerología, e Xefe do Servizo de Dermatoloxía do Hospital de Cruces de Baracaldo, considérase a hixiene como un símbolo de categoría social.

Deste xeito, «o feito de que a maioría da poboación do chamado Primeiro Mundo pertenza á clase media ha levado aparellado un aumento de hixiene, un exceso que na actualidade tomou proporcións esaxeradas», asegura o dermatólogo, «e que pode provocar diversas afeccións que adoitan desenvolverse máis durante os meses de inverno».Este costume de lavarse en exceso afecta a todos os individuos aínda que non de igual modo, xa que en gran parte as consecuencias dependen do tipo de pel, ademais da idade e a predisposición xenética, segundo indica Díaz Pérez.

Os nenos son máis propensos a sufrir problemas na pel. Os baños demasiado longos ou continuos en bebés favorecen a aparición de dermatitis entre os máis pequenos. Na actualidade, o exceso de celo dos pais por limpar aos seus pequenos favorece a aparición de eccemas, que os pediatras asocian ao uso de xabóns e esponxas. O baño do bebé durante o seu primeiro ano de vida non precisa do uso de xabón, e en todo caso os expertos recomendan utilizar a mínima cantidade de xabón suave, exento de deterxente.

As peles secas e sensibles teñen máis predisposición a padecer dermatitis por exceso de aseo, xa que teñen menos graxa que as protexa. Un exceso de sequedad pode provocar a aparición de fisuras ou gretas (eccema craquelé), que poden chegar a infectarse.

Limpos a conciencia

Limpos a concienciaOs usos da sociedade actual, lonxe da época en que non se coñecía o baño diario, favorecen a irritación da capa cutánea, así como a caída ou excesiva sequedad do cabelo. A práctica de exercicio con asiduidade, e a consecuente sudoración, provoca un aumento de lavados que terminan por deshidratar a pel de quen se asean dúas e mesmo tres veces a diario. A solución destes problemas non está rifada coa limpeza. Moi ao contrario, é necesario aprender a asearse de maneira racional, paira o que os expertos no coidado da pel, recomendan ter en conta:

  • Ducha diaria. Lavarse unha vez ao día é suficiente paira estar limpo. É mellor ducharse que bañarse paira non resecar a pel. O aseo diario debe incluír o lavado a conciencia das zonas que máis cheiro e sucidade xeran, nas que se debe usar xabón sen excederse. Paira limpar o resto do corpo, a auga é suficiente.
  • Non abusar do xabón. Os efectos da auga e o xabón, que contén pH alcalino, incrementan o risco dunha deterioración aínda maior. O pH ácido da pel (4,5-5,5), que forma un manto acedo que impide o crecemento de bacterias nocivas, vese alterado. O xabón e outros axentes limpadores están compostos, ademais, por elementos tensoactivos (naturais ou sintéticos), que son os encargados de retirar a sucidade ou residuos da pel. Con todo, tamén retiran a capa de lípidos normal do corpo, diminuíndo a capacidade da epidermis paira actuar como barreira protectora. Recoméndase o uso de auga morna e axentes limpadores suaves paira manter o manto acedo. Os axentes limpadores sen deterxente (ou con deterxente sintético) son máis suaves que o xabón deterxente, porque conteñen tensoactivos sintéticos (os non iónicos teñen una toxicidade menor) que diminúen as complicacións asociadas ao xabón.
  • A humidade abranda a pel e debilita a súa integridade, facilitando a súa deterioración. Un control eficaz da humidade é esencial paira evitar problemas cutáneos relacionados coa humidade, como a maceración. A humidade aumenta a permeabilidade da pel ante axentes irritantes e vólvese máis susceptible aos microorganismos, reduce a resistencia da pel e pode carrexar a denudación da pel, maceración ou mesmo infección por fungos. Ademais, os microorganismos reprodúcense nun ambiente húmido e morno. Por iso, as infeccións fúngicas son frecuentes ao redor do perineo e en zonas como a parte inferior da mama e os pliegues inguinales, abrigo en persoas obesas. Tamén o uso de antibióticos, que alteran a flora normal da pel, pode predisponer ao paciente a infeccións fúngicas.
  • E por último, é importante previr a sequedad e hidratar a pel seca, paira manter a súa integridade. O establecemento dunha rutina de hidratación da pel, especialmente en anciáns, pódese considerar una intervención de prevención moi importante. As cremas hidratantes hai que aplicalas procurando a súa total absorción. Diminuír o uso dalgún tipo de alcol na pel, como son colonias, artesanais ou non.