Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Falar en público

Sentir medo ante un público é una sensación normal que pode superarse facilmente cunha técnica adecuada
Por Blanca Álvarez Barco 28 de Abril de 2005

Viuse obrigado a pronunciar un discurso ante un auditorio pendente de cada xesto e cada palabra que salgue da súa boca e, chegado o momento, pensou que non podía articular palabra? Non é o único; sentir unha aguda picada no estómago momentos antes de falar en público é un mal habitual, máis estendido do que pode parecer a primeira ollada, e que non só padecen as persoas máis tímidas e inseguras.

Un “mal” frecuente

Ter que pronunciar una conferencia ou expor un proxecto de empresa ante un grupo de compañeiros son situacións que afectan de maneira especial ás persoas que non teñen seguridade en si mesmas. Pero é una circunstancia frecuentemente temida na poboación xeral e son preto dun 25% os adultos que experimentan temor ante a idea de falar en público e que necesitan recorrer a novas técnicas de comunicación, sobre todo cando é a primeira vez ou cando se fai ante descoñecidos. Incluso as persoas moi afeitas a enfrontarse á opinión pública senten o chamado “pánico escénico”, como evidencia Teresa Baró, experta de Icompani, asesoría de imaxe e de comunicación persoal e de empresa, de Barcelona, quen indica que é un “mal relativamente común mesmo entre profesionais como os actores”.

As situacións que provocan a necesidade de enfrontarse ante un público son moi variadas: un político nun mitin, un profesor ante a súa clase, un avogado durante a celebración dun xuízo? Son moitas as ocasións en que un individuo necesita dirixirse a un público e captar a súa atención, pero non todas as persoas resolven a situación de igual maneira e as reaccións son tan variadas que abarcan un amplo abanico: desde quen senten a máis absoluta tranquilidade até os que sofren crises de pánico. Nesta reacción inflúen moitos factores, segundo expresa Verónica Guillén, psicóloga do Centro de Psicoloxía Previ, de Alacante, como a vulnerabilidade xenética, causas psicolóxicas (alta sensibilidade á ansiedade), a educación recibida ou pasar por situacións similares que non sexan satisfactorias.

A máis común das reaccións ante o reto de falar en público é experimentar una gran ansiedade, un temor á posible avaliación dos demais, a actuar dun modo humillante ou embarazoso, segundo explica Rosario Linares, psicóloga e hipnoterapeuta do Centro Cervantes de Madrid. A ansiedade que xera enfrontarse a un auditorio vai con frecuencia unida a síntomas fisiológicos, que Verónica Guillén describe como palpitaciones, tremores, sudoración, molestias gastrointestinales, tensión muscular, enrojecimiento e sudoración excesiva, “síntomas que se presentan tanto antes como durante a charla”. Pero, salvo no caso de que se trate dunha patoloxía, desaparecen durante o curso do relatorio.

Porque o medo a falar en público non é un trastorno, aínda que paira algunhas persoas pode chegar a converterse nun obstáculo insalvable, como explica Rosario Linares: “Una certa activación é en principio positiva, porque facilita e motiva o logro dunha adecuada comunicación, pero si convértese en ansiedade pode chegar a converterse nun problema de incapacidade paira a persoa”. Cando se trata dun problema de saúde, como nos casos de fobia social, os especialistas basean o tratamento en técnicas paira manexar a ansiedade e en sesións de exposición en realidade virtual, onde o afectado exponse á situación temida.

Si, pola contra, non se trata dunha patoloxía, sentir medo a falar en público non incapacita a unha persoa, pero si pode provocar una comunicación ineficaz que ocasione graves contrariedades, como suspender un exame oral, aínda que estivese moi ben preparado, ou perder a oportunidade de ascender no traballo debido á incapacidade paira expresar as ideas dun modo brillante. Como solucionar este problema?

Fácil solución

Na maioría dos casos, a solución é sinxela, “máis fácil do que cabería imaxinar” -indica Teresa Baró-, só se trata de aprender unhas técnicas adecuadas de comunicación que nunca nos ensinaron. “Non é difícil e aínda que algunhas técnicas requiren un período de adestramento, outras son simples trucos que dan excelentes resultados”. Coincide con esta opinión Julián González, responsable da escola de oratoria e dramatización O Submarino, de Madrid, quen explica que, sempre que non se trate dunha patoloxía, “e co traballo adecuado, pódese vencer o medo a enfrontarse ao público”. Aínda que se trate dun mal estendido entre toda a poboación, é innegable que existen profesións que esixen exercitar a capacidade oratoria en maior medida. Por este motivo, cada día son máis numerosos os profesionais “dun certo nivel de responsabilidade, como directivos, empresarios, comerciais, e mesmo formadores”, que recorren á aprendizaxe das técnicas de comunicación que lles permitan desenvolver a súa actividade de maneira máis efectiva, explica Julián González.

Fácil solución

Nos cursos ou adestramentos persoais de comunicación detéctanse as debilidades de cada persoa así como as súas aptitudes e adéstrallas “de maneira personalizada, atendendo a cada caso particular”, di Teresa Baró, quen non dubida en cualificar como “espectaculares” os resultados que se obteñen. Pero, ademais das técnicas adaptadas a cada necesidade concreta, existe una serie de exercicios comúns paira todos aqueles que se enfronten ante un auditorio:

  • Exercicios de relaxación que deben realizarse antes de empezar a presentación dun tema ante o público.
  • Dominio da respiración
  • Concentración
  • Control corporal, un aspecto “moi importante”, segundo explican os expertos da academia madrileña O Submarino, porque a linguaxe non verbal, é dicir, os xestos que se realizan mentres nos diriximos a un auditorio, “din moito máis do que creemos sobre o medo ou a inseguridade que sentimos”, comenta Julián González. Así, mover os pés nerviosamente, xogar coas mans ou manter os ollos fixos no texto escrito mentres se pronuncia un discurso, “son signos que poden ser entendidos polo público que nos escoita como falta de confianza ou incompetencia”, sentenza.

Aprender as técnicas adecuadas paira relaxarse antes de falar en público é a ferramenta máis útil paira gañar confianza en si mesmo e superar o pánico. Pero hai que andarse con coidado, porque, como advirte Teresa Baró, existe un perigo que pode ser tan prexudicial como o “pánico escénico”: relaxarse en exceso. Así, a especialista explica que non é aconsellable acudir demasiado tranquilo a pronunciar un discurso ou una conferencia, “pois nese caso faltaríalle a dose de paixón e de enerxía que nos infunde a tensión previa e o interese por facelo ben”, explica.

Os mellores trucos

Ademais de relaxarse e practicar exercicios de respiración e concentración, os expertos consideran imprescindible seguir determinadas pautas, una serie de “trucos” que permiten acertar no modo de realizar una exposición oral e non deixarse atrapar polo medo nin polo exceso de tranquilidade:

  • Preparar a fondo o tema sobre o que se vai a falar. A mellor receita contra os nervios é coñecer todos os detalles da cuestión que se vai a tratar, xa que dominar un tema proporciona confianza e dá seguridade ao relator á hora de explicalo ante os demais.
  • Coñecer ao auditorio ante o que se vai a enfrontar. É imprescindible que o orador saiba de antemán cales son os intereses do público e, sobre todo, o seu grao de coñecementos sobre o tema da disertación.
  • Contacto visual. Antes de falar, debe atraer a atención do público mirando ao conxunto do auditorio. Despois, é necesario mirar aos ollos do público e observar as súas expresións, comunicarse con el.
  • Facer una exposición clara e ordenada. O discurso debe ter, claramente diferenciados, una introdución, un desenvolvemento e una conclusión.
  • Utilizar unha linguaxe clara, con palabras facilmente comprensibles, pero sen caer no uso de expresións excesivamente coloquiais.
  • Ser conciso. Estruturar ben o tempo e non alargarse en exceso. É preferible ser breve que non saber terminar e aburrir ao auditorio.
  • Estar preparado paira improvisar. Acurtar o discurso se observa aburrimento entre o auditorio ou ser capaz de introducir elementos que en principio non pensaba incluír cando hai una boa resposta por parte do público.
  • Falar amodo e vocalizando. Hai que coidar de maneira especial non falar atropelladamente e “comerse” as palabras, o que sucede de maneira habitual cando se está moi nervioso e deséxase pasar canto antes “o mal intre”.
  • Utilizar un ton que mostre entusiasmo polo tema que se expón. Ademais, é imprescindible variar o ritmo paira evitar a monotonía.
  • Desterrar as coletillas. Nunca se deben utilizar expresións como “verdade?” ou “non?” como reforzo ao termo dunha frase.
  • Utilizar o humor. Serve paira relaxar o ambiente e paira espertar a curiosidade do público, pero hai que dosificalo e pór moito coidado en non abusar nin tentar ser gracioso.
  • Sonreir a miúdo, xa que una persoa riseira atrae a simpatía dos demais.
  • Manter una postura relaxada e confiada. A expresión corporal é moi indiscreta e “o mellor chivato” do noso estado de ánimo.

Pór en práctica estes trucos e que dean resultado non é probablemente cuestión de poucos días, pero o tempo necesario paira enfrontarse sen medo ante un grupo de persoas depende principalmente de cada persoa, como sinala a psicóloga Verónica Guillén, aínda que estima que un programa de aprendizaxe de habilidades sociais “adóitase alargar entre seis e oito sesións”. Da mesma opinión é Teresa Baró, que concede gran importancia á forza de vontade e o compromiso da persoa afectada e sinala que non importa o tempo que se tarde en lograr superar o medo: “Do que se trata é de que cada un progrese ao seu ritmo, gozando dos pequenos éxitos paira gañar confianza e seguridade progresivamente”, asegura.