Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Farmacias e herbolarios dispútanse as plantas medicinais ante a súa próxima regulación

A UE prepara una normativa para que sigan as mesmas normas e controis que os fármacos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 30deDecembrode2002

“Os principios activos das plantas medicinais poden atoparse presentes no total da especie (caso das algas) ou ben en distintos órganos ou partes do vexetal. No ginkgo, senes e melisa, atópanse nas follas; no salgueiro, na cortiza; na equinácea, na raíz; no mirtilo e o anís, no froito, por citar algúns exemplos”, sinala Concepción Navarro, catedrática de Farmacoloxía da Universidade de Granada e presidenta do Centro de Investigación sobre Fitoterapia (Infito).

Son estas virtudes terapéuticas as que as converten agora en obxecto de discusión. A Unión Europea (UE) prepara una Directiva, que debería ver a luz o ano próximo, e cuxo punto de partida é que as plantas medicinais deben ser consideradas como medicamentos e, por tanto, seguir as mesmas normas e controis que estes.

Esta premisa trazará necesariamente una liña fronteiriza entre os “medicamentos tradicionais a base de plantas” (fitofármacos), que só poderán dispensar as farmacias, e as especies vexetais que poidan adquirirse nun herbolario.

“En Europa non é una norma especialmente polémica; en España, si. España ten una longa tradición de consumir herbas medicinais, que sempre tiveron o “privilexio” de comercio libre -e así queda recollido nunha norma de 1973-, mentres que os medicamentos teñen a súa venda restrinxida ás oficinas de farmacia”, explica Diego Martínez, adxunto da dirección da Axencia Española do Medicamento e responsable da elaboración da norma española.

Esta norma está pendente de aprobación desde a Lei do Medicamento de 1990, que ordenaba a súa elaboración en dous anos e admitía a venda libre de plantas medicinais tradicionais, a condición de que non se ofrecesen con finalidade terapéutica.

Elaboráronse varios borradores que non saíron adiante por diversos problemas. E o que agora se está preparando, ao coincidir coa iniciativa europea, tamén debe esperar. “O que terá que dilucidar a Axencia Española do Medicamento é que plantas seguirán vendéndose libremente, e baixo que preparacións, e cales só poderán dispensarse en oficinas de farmacia”, continúa Diego Martínez.

Agora, o primeiro grupo “véndese sen indicacións, coa soa mención da súa forma de utilización, e teoricamente non deben ofrecer dúbidas en canto á súa seguridade. Aparte, existen os medicamentos de plantas medicinais, de distribución en oficinas de farmacia e cun rexistro sanitario que especifica indicacións, contraindicaciones, efectos secundarios, interaccións e posología”, indica María José Alonso, vogal de Plantas Medicinais do Colexio de Farmacéuticos de Barcelona. Pero o mercado hase desordenado, di, “como se puido comprobar pola retirada de numerosos produtos de plantas medicinais de carácter ilegal que levou a cabo o Ministerio de Sanidade e Consumo” no ano que termina.

Todos os expertos relacionados con este sector (farmacéuticos, médicos, fabricantes, naturópatas, herbolarios e tendas naturais) coinciden en que a regulación é necesaria, pero discrepan do camiño que debe seguir.

A esta diverxencia non é allea a confrontación de intereses nun sector que está a crecer nos últimos anos. A fitoterapia recupera adeptos entre os consumidores e interese entre os científicos: tan só o pasado ano catro plantas medicinais (soia, té verde, hipérico e ginkgo biloba) acumularon máis de 400 estudos en revistas científicas, apuntan desde o Infito. E a demanda? O 70% dos españois utilizou nalgún momento as plantas medicinais paira aliviar un trastorno, e o 30% faio habitualmente, segundo os datos difundidos en setembro pasado durante o Congreso Anual da Sociedade de Investigación en Plantas Medicinais.

Unhas trescentas especies formarían parte do noso acervo fitoterápico. As que máis se venden son laxantes, adelgazantes, inductores do soño, tónicos, relaxantes e dixestivos, segundo datos da consultora AC Nielsen. O 65% desas vendas realízanse a través de herbolarios, tendas de produtos naturais e establecementos similares, e o 35% nas oficinas de farmacia. Xusto ao contrario que en Alemaña e Francia (os países europeos máis afeccionados á fitoterapia), nos que esta proporción se inviste.

“Cando isto non era importante ninguén se preocupaba. Nese borrador figuran plantas que tradicionalmente se venderon nos herbolarios. Por exemplo, o sen (do que se usan as follas e as flores) e a casca sacra (da que se emprega a cortiza), que son de tipo laxante, levan anos usándose e nunca houbo ningún problema. Se van venderse só en farmacias terá que ser con receita médica; se non, só transfeririamos as ganancias dun sector a outro”, obxecta Jaume Garrit, naturópata e vicepresidente da Asociación Española de Dietética e Herbolarios (Aedher). “Nós pedimos que se regulen as plantas medicinais e a naturopatía, pero non só desde o punto de vista das vendas, senón da formación, dos estudos regulados”.

As plantas medicinais están especialmente indicadas paira trastornos leves ou moderados e crónicos (actúan máis lentamente, pero tamén os seus efectos secundarios son menores, o que permite empregalas por longo tempo). “Nunca han de considerarse substitutas dun tratamento farmacolóxico. E tampouco o feito de ser naturais faias absolutamente inocuas”, advirte Garrit.

“As drogas vexetais e derivados adoitan presentar unha marxe terapéutica amplo, pero non están exentas de posibles efectos adversos, interaccións e contraindicaciones”, engade Salvador Cañigueral, presidente da Sociedade Española de Fitoterapia. Por iso, na súa opinión deben contar con estritos controis de calidade e ir acompañadas das súas indicacións como calquera fármaco.

Concepción Navarro enumera algúns exemplos: o consumo non controlado de ginseng pode producir un aumento da presión arterial, o mesmo efecto que poden provocar doses excesivas de regaliz. Os senes, de acción laxante e que aparecen con demasiada frecuencia en preparados destinados a combater o sobrepeso, poden dar lugar, en uso prolongado a alteracións na mucosa intestinal. Os preparados elaborados con cortiza de salgueiro ou con raíña dos prados (con derivados salicílicos) están contraindicados en persoas con gastritis ou con úlcera gástrica.

O hipérico, de demostrada eficacia no tratamento de depresións leves e moderadas, interactúa con outros fármacos, entre os que se atopan os anticonceptivos e os antirretrovirais. “Habemos de ter en conta -comenta Navarro- que as plantas medicinais deben ser consideradas como medicamentos, posto que están dotadas de actividade farmacolóxica e o seu obxecto é corrixir una disfunción no noso organismo ou minimizar a molestia de determinada sintomatología. Por tanto, haberán de utilizarse dunha forma racional, contando en todo caso cunha correcta información facilitada por persoas cunha adecuada formación no medicamento”.

Paira Camil Rodiño, secretario da Asociación Española de Fabricantes de Preparados Alimenticios Especiais, Dietéticos e Plantas Medicinais (Afepadi), a clave paira resolver a polémica é a dosificación. “Hai que separar conceptos, porque a Lei do Medicamento dá una definición tan ampla de medicamento que, partindo desta base, até un plátano podería ser considerado como un medicamento polo seu contido en potasio”, argumenta. “Non se debe contemplar o produto aisladamente, senón asociado a unha dosificación concreta. A manzanilla, por exemplo, é un gran dixestivo, pero en doses altas é tamén un vomitivo. Calquera planta é inocua si utilízase ben, pero pode representar algún problema en doses elevadas. Por iso, a partir de certas doses debería considerarse medicamento e, por baixo delas, preparado alimenticio”, conclúe Rodiño.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións