Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Fimosis

Una enfermidade moi común entre os nenos que pode solucionarse cun tratamento tópico con corticoides
Por María Landa 11 de Abril de 2005

O 80 % dos nenos menores de seis meses ten fimosis, un problema que na maioría dos casos resólvese de forma espontánea co tempo. Trátase dunha enfermidade que impide retraer o prepucio sobre o glande e que pode ter consecuencias negativas paira o neno a curto e longo prazo, como infeccións ou dificultades nas relacións sexuais na idade adulta. Os urólogos conseguiron reducir ao mínimo o número de operacións cirúrxicas por fimosis grazas a un novo tratamento tópico con corticoides que está a dar moi bos resultados. Paira os casos que persisten non queda outro remedio que pasar pola cirurxía. Pero, a que idade é conveniente operar? Cal é o método máis eficaz paira solucionar a fimosis?

Que é a fimosis e que consecuencias ten

A fimosis consiste na estreiteza da abertura do prepucio -a pel que cobre a punta do pene-, o que impide a retracción ou despegamiento do mesmo sobre o glande. Este problema é fácil de detectar polos pais do menor, só teñen que observar si poden baixar a pel do prepucio e deixar ao descuberto o glande do seu fillo durante as operacións de hixiene habituais.

A maioría dos nenos recentemente nados ten este problema, en concreto a fimosis afecta ao 80% dos lactantes menores de seis meses, pero é una característica fisiológica natural, segundo confirma Carlos Mariña, doutor en Medicamento e Pediatría e profesor da Universidade Europea de Madrid, quen sinala que moitos dos casos non son auténticas fimosis, senón adherencias balanoprepuciales simples que se resolven de forma espontánea co paso do tempo sen necesidade de recorrer a manobras traumatizantes paira o neno.

Se o problema persiste e o médico confirma que se trata de fimosis, é necesario solucionalo porque pode ter consecuencias paira o paciente a curto e longo prazo, como explica Carlos Miguélez, xefe de Urología Pediátrica do Hospital Materno Infantil Carlos Haia de Málaga. “A principal consecuencia a calquera idade é que impide una adecuada hixiene do glande, o que favorece a aparición de infeccións na zona xenital debido á acumulación dunha sustancia chamada esmegma que se infecta con facilidade. Ademais, comprobouse que ten propiedades cancerígenas cando se infecta, de forma que os nenos que tiveron infección de repetición por fimosis teñen máis probabilidades de desenvolver cancro na vida adulta, aínda que non hai que alarmarse porque é algo excepcional”, detalla o urólogo.

No paso da idade infantil á adolescente pode ocorrer que este problema provoque dificultades nas relacións sexuais, porque ao non retraerse o prepucio correctamente cara atrás pode causar penetracións ou erecciones dolorosas. Por último, o doutor Mariña apunta que una fimosis intensa pode chegar a dificultar a micción ou facela moi incómoda paira o neno.

Aínda que é una enfermidade propia da infancia, en ocasións pode aparecer na idade adulta, ben como resultado dunha fimosis non detectada de neno e que adoita sobrevir coincidente coas primeiras erecciones, ou ben por outras causas, como enfermidades relacionadas co prepucio. O urólogo Carlos Miguélez explica que hai persoas maiores que nunca tiveron este problema, pero que coa idade váiselles facendo o prepucio máis estreito e menos elástico, converténdose nunha fimosis que hai que tratar. Asegura que antes era máis habitual operar a adultos porque os controis médicos non eran tan habituais, pero hoxe en día afirma que practicamente todos os casos soluciónanse na nenez ou adolescencia.

Que tratamentos existen e cando se deben iniciar

O primeiro que deben facer os pais se sospeitan que o seu fillo ten fimosis é acudir ao pediatra, que determinará si son só adherencias balanoprepuciales, fimosis ou si trátase dun neno normal ao que simplemente hai que ir dilatándolle aos poucos o prepucio. Neste último caso- segundo sinala Miguélez- o médico explicaralles como deben facelo porque se se fai sen coñecemento córrese o risco de dar tiróns. “Cada día deben ir tentando baixar o prepucio aos poucos pero sen ocasionarlle molestias, sangue, nin gretas. É moi recomendable que o fagan xuntos o pai e a nai, porque o neno pódese mover e dificultar a manobra e porque, ademais, desta forma poden convertelo nunha especie de xogo, para que non sexa en absoluto traumático”.

Se este método non funciona, é o momento de exporse a necesidade de tratar a fimosis. Até hai poucos anos as alternativas que ofrecían os médicos pasaban sempre por unha intervención cirúrxica, ben coa circuncisión ou coa prepucioplastia. Pero desde fai uns sete anos aproximadamente a cirurxía pasou a un segundo plano, grazas á aparición dun novo tratamento tópico de corticoides, que todos os médicos consultados consideran moi eficaz. O doutor José María Garat, xefe da Unidade de Urología pediátrica da Fundación Puigvert de Barcelona, foi un dos primeiros que introduciu este tratamento en España, e considera que a súa eficacia roza o 100%. “Antes operabamos unhas 80 fimosis ao ano e nos últimos tres anos non fixemos nin una soa operación porque tratamos os casos coa crema de corticoides”, revela.

Este tratamento médico paira a fimosis consiste na aplicación diaria dunha pomada anti inflamatoria na punta do pene, nas zonas de adherencias entre prepucio e glande. Os pais deben aplicalo varias veces ao día durante un ou dous meses, segundo recoméndelles o seu médico, e colaborar diariamente na retracción do prepucio cando se trata dun neno pequeno. O doutor Garat subliña que se debe facer de forma moi progresiva porque o tirón pode provocar una pequena ferida. “Sempre se ensina ben á familia como ten que facelo, sen traumatismo nin dor”. O único inconveniente é que non se pode facer mentres o pene está infectado porque tardaría aínda máis tempo en curarse a infección. A xuízo do pediatra Carlos Mariña a taxa de éxito é superior ao 87%, mentres que o urólogo Carlos Miguélez prefire ser máis cauto e fala de excelentes resultados en porcentaxes superiores ao 50% dos casos.

Cando debe iniciarse este tratamento? Todos os médicos consultados coinciden en que non é recomendable inicialo ata que o neno consiga o control de esfínteres, é dicir que non molle a cama e non utilice xa os cueiros. Isto adoita conseguirse entre os dous e os tres anos. A razón paira atrasar o inicio deste tratamento é que podería ser prexudicial o contacto das pequenas gretas que aparecen na pel cos ouriños ou as feces, xa que esas fisuras poderían cicatrizar pechando aínda máis o prepucio, co que o traballo sería moito máis difícil. En canto á validez deste tratamento paira os adultos con fimosis, os médicos consultados recoñecen que apenas se probou e non se pode garantir a súa eficacia como no caso dos nenos.

Cirurxía paira a fimosis: circuncisión ou prepucioplastia

Paira os casos nos que o tratamento tópico non funciona os médicos optan pola cirurxía, que pode realizarse con dous métodos diferentes: circuncisión ou prepucioplastia. Na circuncisión quítase a parte da pel do prepucio que está mal e queda o glande ao descuberto parcial ou totalmente. Esta operación adoita facerse con anestesia total nos nenos pola necesidade de que estean totalmente quietos, e anestesia local nos adolescentes ou adultos.

Existen varias culturas no mundo que apostan por realizar a circuncisión a todos os homes. Trátase dun ritual que a miúdo responde máis a crenzas relixiosas que a motivos de saúde ou hixiene. É o caso dalgúns países árabes ou dos xudeus, que practican a circuncisión a todos os recentemente nados. Con todo, o doutor Carlos Mariña recomenda esperar até os cinco anos, excepto complicacións, paira tratar cirurxicamente a fimosis que non se conseguiu reducir por outros métodos.

Esta operación, segundo confirma Mariña, non ten riscos se se practica de forma adecuada e nas debidas condicións, sempre previo estudo de posibles problemas de coagulación, anestesia local, etc. Tamén o urólogo José María Garat opina que a intervención non ten por que deixar consecuencias físicas. “O problema é que ás veces pode ter resultados estéticos que non son satisfactorios, pero non adoita haber dificultades anatómicas”.

A prepucioplastia é outra técnica cirúrxica que pode solucionar a fimosis sen quitar toda a pel. Realízase una pequena incisión transversal ao anel do prepucio e vólvese a coser. Carlos Miguélez, membro da Asociación Española de Urología, explica como se practica: “Faise una incisión de arriba cara abaixo no anel, córtase coma se fose una goma de pelo, ábrese o anel e logo cósese transversalmente paira dar maior diámetro ao prepucio, de forma que non fai falta quitar pel”. Este tipo de operación non se pode realizar en todos os casos de fimosis, só nos que o prepucio está ben. Ademais, os pais deben ser moi conscientes do glande vai quedar tapado e que durante o postoperatorio teñen que asegurar una adecuada hixiene todos os días.

Que operación é máis recomendable? Non todos os médicos consultados opinan o mesmo sobre esta cuestión. O urólogo José María Garat considera que a elección depende do criterio que teñan os proxenitores sobre as vantaxes da conservación ou non do prepucio. “Eu inclinaríame máis pola prepucioplastia porque creo que o prepucio é un sector de pel beneficioso paira o organismo do paciente. Nalgúns casos elíxese por razóns estéticas, relixiosas ou culturais”.

O doutor Miguélez tamén cre que a decisión a deben tomar os pais, pero el adoita optar pola circuncisión. “Hai moitos pais que una vez que se opera prefiren que se quite definitivamente o prepucio para que non se poida volver pegar. Con todo, outros opinan que é mellor non deixar o glande ao descuberto se o problema pódese solucionar doutra forma. As dúas posturas son válidas, pero sempre hai que explicarlles moi ben que coa prepucioplastia a vantaxe é que o glande queda tapado e non se nota que está operado, pero como contrapartida teñen que asegurar una adecuada hixiene todos os días, non só durante o post operatorio senón durante toda a vida. Tamén teñen que traballar co neno paira ir baixándolle a pel aos poucos para que non se pegue ao glande”.

Non obstante os dous tipos de cirurxía requiren coidados similares durante o post operatorio, que non adoita ser moi longo. Durante unha semana aproximadamente o paciente necesita atencións diarias e coidados específicos porque é una zona dolorosa, onde é fácil que se formen costras ou hematomas. Aos adultos aplícaselles un vendaje pero nos nenos é complicado porque se lles cae, así que os pais deben facerlle curas cada día, ademais de fornecerlle fármacos paira a dor.

En xeral en Europa se aposta máis por operar só cando existe un problema. Con todo, en Estados Unidos a postura é máis preventiva, porque consideran que a fimosis favorece a infección de ouriños no neno e prefiren reducir riscos desde o principio. Por iso opérase practicamente á maioría dos recentemente nados, aínda que alí utilízase outro método non moi difundido en España. Cando os nenos nacen colócaselles un dispositivo de aros que se enroscan sobre o prepucio, que se deixa uns días ata que se desprende só e o prepucio queda cortado. É un método moi antigo, segundo explican desde a Asociación Española de Urología, que se practica sen anestesia porque non hai que cortar nin dar puntos como na circuncisión. Segundo parece, esta filosofía profiláctica está a se cuestionar durante os últimos anos e as posturas norteamericanas vanse achegando máis ás europeas.