Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Guerra ao tabaco desde os xenes

Coñecer mellor os mecanismos das adiccións é a única vía para previlas e tratalas

img_guerratabaco

A forma de entender as adiccións cambiou moito nos últimos anos. Agora sábese que son condutas moi complexas nas que ten moito peso o xenética pero tamén o ambiente, o que fai moi difícil o seu tratamento. Tamén se descubriu que non en todas as etapas da vida unha persoa é igual de susceptible de converterse en adicto -os adolescentes o son moito máis-, e que as distintas adiccións conteñen moitas bases biolóxicas comúns.

«As utopías non existen», responde Rafael Maldonado, director da Unidade de Neurofarmacología da Universidade Pompeu Fabra (Barcelona), cando se lle pregunta se se creará pronto un fármaco que borre de golpe as ganas que senten os ex fumadores cando o deixan. «Pero si creo que haberá a curto prazo un fármaco que poida favorecer moito o tratamento clínico da adicción á nicotina», engade. O seu grupo participa nun proxecto europeo para achar os xenes implicados na adicción. Non se trata só da xenética e a xenómica, senón que tamén outras técnicas, como as de imaxe cerebral, están a axudar a entender como previr e tratar as adiccións.

Entre os cambios máis importantes relacionados coa adicción está a forma de considerar o fenómeno en si. A adicción concíbese na actualidade como unha enfermidade en toda regra. Na decisión de empezar a fumar ou non intervén, obviamente, a vontade. Pero cando a adicción está xa desenvolvida o cerebro está enfermo e xera un comportamento aberrante. Diversos estudos de imaxe cerebral demostraron que nun cerebro adicto as áreas implicadas nos procesos normais de motivación, recompensa e control inhibitorio, entre outras, están alteradas.

Enfermidade do cerebro

«A adicción é unha enfermidade do cerebro, e o comportamento anormal asociado é o resultado dunha disfunción do tecido cerebral, de igual maneira que unha insuficiencia cardíaca é unha disfunción do corazón e unha circulación sanguínea anómala é o resultado dunha disfunción do tecido do miocardio», explican en Nature ‘Reviews Neuroscience’ Nora Volkow e Ting-Kai Li, do Instituto Nacional para o estudo das drogas de Abuso (Volkov) e do Alcoholismo (Li), en Bethesda, EE.UU. Ademais, os cambios no cerebro adicto son moi duradeiros, polo que a adicción debe ser considerada unha enfermidade crónica cun tratamento longo na maioría dos casos.

Unha consecuencia desta forma de velo é que «as recaídas non deberían considerarse un fallo no tratamento […], senón un retroceso temporal debido a un tratamento pouco efectivo», sinalan Volkow e Li. Algúns expertos criticaron a postura de determinismo ‘biolóxico’ que se derivaría destes resultados, e que podería conducir a un ‘autoabandono’ do enfermo (a idea de que ‘os meus xenes me fan fumar e non podo loitar contra iso’).

A adicción debe considerarse unha enfermidade crónica cun tratamento longo na maioría dos casos
Pero á marxe das implicacións éticas, o certo é que coñecer mellor os mecanismos da adicción é a única vía para previla e tratala. «O valor do modelo médico da adicción non é escusar o comportamento do individuo adicto, senón proporcionar un marco para entendelo e tratalo de forma máis efectiva», escriben Volkow e Li. Ese é xustamente o obxectivo último de Gennaddict, un proxecto europeo de cinco anos de duración -ata 2010- para achar os xenes implicados na adicción, e no que participan oito organizacións de investigación de distintos países.

A investigación xenética estrutúrase en dous partes: en humanos e animais. «Trátase, por unha banda, de identificar a susceptibilidade de cada individuo á adicción, para poder previla e, por outra, de dar con dianas farmacolóxicas que permitan mellorar os tratamentos», explica Rafael Maldonado.

Fumar para acougar a tensión

O equipo que dirixe Maldonado na Universitat Pompeu Fabra, o único grupo español que participa en Gennadict, traballa con ratos, empregando abordaxes distintas. Un consiste en investigar o efecto de xenes que xa se sospeita que teñen un papel importante na adicción: os investigadores utilizan animais nos que devandito xene foi alterado ou está ausente, e analizan o seu comportamento someténdoos a distintas probas. O grupo achou con estas técnicas unha relación entre tensión e tabaquismo.

Sabíase facía tempo que debía de existir un vínculo: os propios fumadores declaran que fuman para reducir a súa tensión, e que en momentos vitais estresantes as ganas de fumar son moito máis intensas. O sorprendente é que «os feitos fisiológicos contradín estes efectos anti tensións do tabaco, porque a nicotina fai aumentar, non diminuír, os niveis das hormonas da tensión en individuos normais e tensos», explica o equipo de Maldonado no seu traballo, publicado o ano pasado na revista ‘Biological Psychiatry’.

En calquera caso estes investigadores demostran que o nexo común está na xenética: os xenes implicados na resposta a situacións de tensións son os mesmos que interveñen nas condutas de demanda de nicotina non voluntarias, senón compulsivas. A conclusión, indican os autores do traballo, é que a sensibilidade á tensión -mediada xeneticamente- determina non xa o feito de comezar a fumar nin de manter o hábito, senón as recaídas unha vez que se quere abandonar o tabaquismo.

Outra vía para investigar a xenética da adicción á nicotina é recorrer a técnicas de xenómica para analizar decenas de miles de xenes á vez. Varios grupos acharon así que en fumadores e non fumadores actívanse centos de xenes distintos. O difícil, con todo, é saber con precisión o papel destes xenes e determinar se están directamente relacionados ou non coa adicción. «Son enfoques complementarios», explica Maldonado.

DECIDEN PEOR Os FUMADORES?

Outro enfoque ao que recorren os investigadores para entender a adicción ao tabaco é o estritamente psicolóxico. O próximo abril a revista ‘Nature Neuroscience’ publica un traballo que conclúe que os fumadores avalían as consecuencias das súas decisións de forma diferente ao non fumadores. En concreto, as decisións dos fumadores non teñen en conta as consecuencias que se derivou dunha decisión distinta da tomada. No experimento, dirixido por Read Montague, do Baylor College of Medicine, en Houston (EE.UU.), os voluntarios xogaban a investir o seu diñeiro nunha bolsa simulada.

Tras cada investimento mostrábase aos xogadores a evolución do mercado e a contía das ganancias. Ao cabo dun tempo os investigadores foron capaces de predicir as decisións subseguintes que irían tomando o non fumadores, baseándose nas diferenzas entre o diñeiro que gañaran e o que poderían gañar de facer outro investimento. En cambio os fumadores non consideraban esta diferenza: o seu proceso de toma de decisións -segundo explican os autores- simplemente ignora os posibles beneficios derivados dunha decisión alternativa. Isto podería conducir a un peor proceso de toma de decisións.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións