Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Hemicrania ou jaquecas

Máis de catro millóns de españois sófrena ao longo da súa vida
Por miren 16 de Xuño de 2003

A dor de cabeza ou cefalea é molesto e pode impedir a quen o sofre levar a cabo as súas actividades cotiás, provocando unha deterioración na súa calidade de vida. Una das cefaleas máis habituais é a hemicrania ou jaqueca, unha dor moi forte e localizado que, cando é grave, pode chegar a provocar mareos e vómitos. Moitas persoas que padecen este problema non consultan ao seu médico e recorren á automedicación, o que pode carrexar graves consecuencias paira a súa saúde. Coñeza cales son os síntomas desta enfermidade e como pode alivialos.

Que é a hemicrania

A hemicrania afecta a máis dunha de cada dez acodes da poboación nos países industrializados e é tres veces máis frecuente nas mulleres que nos homes. Segundo un estudo da Sociedade Española de Medicamento de Familia e Comunitaria, a idade de comezo adoita ser a segunda década da vida, raramente iníciase antes dos 10 anos de idade ou despois dos 40 anos. A gran maioría dos pacientes teñen antecedentes familiares de hemicrania, polo que é una enfermidade cun claro compoñente xenético e hereditario.

Todas as manifestacións da hemicrania están relacionadas coa dilatación das arterias da cabeza. A Sociedade Internacional de Cefalea presentou una clasificación dos síntomas desta enfermidade:

  • O paciente debe padecer cinco ou máis crise de dor de cabeza de entre 4 e 72 horas de duración sen tratamento.
  • Dor unilateral, é dicir, que afecta a un só lado da cabeza; aínda que é usual que a dor cambie de localización na súa evolución.
  • Dor de calidade pulsátil, que adoita ser descrito polo paciente como “latexados”, “golpes”, “marteladas” ou “coma se tivese o corazón dentro da cabeza”.
  • Dor intensa, que se pode presentar cunha frecuencia desde unha vez ao ano até varias veces por semana, aínda que o máis habitual é sufrir entre 1 e 4 episodios ao mes.
  • Empeoramento cos movementos ou o exercicio físico, incluídos os esforzos normais da vida diaria, como subir escaleiras ou camiñar.
  • Aparición doutros síntomas, como náuseas e vómitos e hipersensibilidad á luz e aos ruídos.

A maior parte da hemicrania preséntanse sen previo aviso. Con todo, una quinta parte dos pacientes manifesta o que se coñece como “aura”: síntomas de alucinacións olfativas ou auditivas, visión borrosa, ilusións ópticas ou alteración da linguaxe, que aparecen entre 15 e 60 minutos antes de iniciarse a dor de cabeza e duran uns poucos minutos.

Factores agravantes

Susana Mederer e María Castro, médicos adxuntos de Neurología do Hospital Provincial de Pontevedra, expoñen varios factores psicolóxicos, biolóxicos ou ambientais que actúan como desencadenamentos ou agravantes das crises de hemicrania:

  • A tensión é a causa de jaqueca recoñecida con maior frecuencia polos pacientes e está claramente relacionado coa personalidade de cada un. Non se trata de que o afectado estea sometido a unha situación vital distinta dos demais, senón que mostra una peor tolerancia ás situacións provocadoras de tensións. A dor de cabeza pode, mesmo, aparecer nunha situación de post-tensión, como ocorre nos casos de cefalea de fin de semana.

  • A alteración do ritmo do soño provoca crise no 35% dos propensos a padecer hemicrania, tanto si é por defecto como por exceso. Este é outro factor a ter en conta na cefalea de fin de semana, cando o paciente trasnoita ou dorme máis que o resto da semana.
  • Os factores dietéticos recoñécense como orixe do 38% dos casos de jaqueca. Destacan o xaxún prolongado, alcol, condimentos e conservantes, derivados do cacao, derivados lácteos, froitos secos, café, cítricos e ovos, entre outros.
  • A menstruación. Aproximadamente o 50% das pacientes con hemicrania recoñece que algunhas ou todas as súas crises preséntanse xunto co ciclo menstrual. A porcentaxe aumenta até un 65% a partir dos 30 anos.
  • O tratamento con anticonceptivos orais pode agravar a jaqueca e afectar tanto á frecuencia como á intensidade e ao seu carácter. Por tanto, son considerados una contraindicación nas pacientes con hemicrania.
  • Calquera tipo de actividade que comporte un esforzo físico é un potencial factor precipitante da hemicrania. Inclúe tantos exercicios prolongados como esforzos intensos de breve duración.

Tamén existen outros estímulos que poden desencadear as crises de hemicrania, por exemplo os cambios de altitude ou presión atmosférica e o resplandor solar ou a luz excesiva.

É importante resaltar que non todos o que sofren de hemicrania son sensibles a algúns dos factores descritos. Así, haberá pacientes que deban excluír da súa dieta, por exemplo, o chocolate ou os froitos secos, porque se demostrou que son agravantes dos seus jaquecas. Pero outros poderán inxerir estes produtos sen sufrir ningunha crise relacionada con eles. Por iso, é fundamental descubrir cales son cáusalas desencadenamentos da hemicrania paira cada persoa en particular.

Tratamento

“Non existe ningún tratamento paira suprimir de forma definitiva a hemicrania e os seus síntomas. Con todo, si se lle pode proporcionar ao paciente alivio nas súas crises e, mesmo, diminuír a frecuencia das mesmas. Con iso, vivirá de forma máis adecuada a súa doenza, coñecendo a forma máis correcta de tratala”, segundo Francisco Morais, Xefe do Servizo de Neurología do Hospital Clínico Universitario de Zaragoza. Aínda que, é certo que coa idade avanzada a hemicrania adoita mitigarse na súa intensidade e frecuencia.

Moitos pacientes con jaqueca non consultan co seu médico e deciden tratarse tal e como viron que o facía algún familiar próximo, ou se medican segundo as mensaxes recibidas a través dos anuncios dos medios de comunicación. Esta práctica pode resultar moi perigosa, xa que, segundo os expertos consultados, con frecuencia o abuso de analxésicos transforma a hemicrania nunha cefalea crónica que se presenta de forma diaria ou case diaria. Por iso, é importante consultar co médico de cabeceira cando se presenten os primeiros síntomas, xa que se se deixa evolucionar a enfermidade logo será máis complicado tratala. El decidirá cal será o tratamento a seguir, dependendo da intensidade da crise e do perfil de cada paciente.

Os especialistas aseguran que cando os ataques de hemicrania son de intensidade moderada, basta con utilizar analxésicos simples, como aspirina ou paracetamol. Tamén son útiles os antiinflamatorios non esteroideos que diminúen a dor e a inflamación, entre os que destacan naproxeno, ibuprofeno, ketoprofeno e diclofenaco. Nun terceiro nivel atópanse os fármacos ergóticos, que combaten a dilatación dos vasos sanguíneos. No caso de episodios máis agudos de hemicrania, os expertos recomendan outros fármacos selectivos, dependendo da situación concreta do afectado. En calquera caso, será sempre o médico de cabeceira o que realice o diagnóstico e, como consecuencia, o que decida o tratamento adecuado, e só será necesaria a consulta co neurólogo cando o paciente presente crises especialmente graves.

Aparte do tratamento médico, a Sociedade Española de Medicamento de Familia e Comunitaria propón varias medidas non farmacolóxicas que pode tomar o paciente paira aliviar os síntomas da hemicrania:

  • Comer de forma regular, bebendo moita auga cada día.
  • Facer exercicio físico moderado, pero nunca durante un dos ataques de hemicrania.
  • Tratar de conseguir un patrón de soño regular, sen trasnoitar nin durmir en exceso.
  • Evitar a tensión, a ansiedade e o alcol.
  • Excluír da dieta os alimentos que sabe que non sintan ben, como o queixo, chocolate e cítricos.
  • Buscar ambientes tranquilos, evitando as luces intensas e os ruídos.
  • Aplicar bolsas quentes ou frías no coiro cabeludo.
  • Realizar masaxes na cabeza ou o pescozo.
  • Facer exercicios de relaxación.