Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Intelixencia emocional, a materia pendente nos centros escolares?

A intelixencia emocional ten influencia no éxito académico e na felicidade dos nenos. Por iso, algúns centros educativos comezan a impartir cursos sobre ela

inteligencia emocional adolescentes Imaxe: Max Fischer

Desde que descubrimos que o cociente intelectual non é todo na vida, todos ansiamos ter una boa intelixencia emocional e transmitirlla aos nosos fillos, aínda que non sempre saibamos de que vai o concepto. Todos nacemos con ela, pero do mesmo xeito que ocorre con outras intelixencias, como a lóxica matemática ou a lingüística, temos que desenvolvela paira alcanzar o seu máximo potencial. Paira iso, téñennos que ensinar, e as familias non sempre teñen as ferramentas paira facelo. Canarias é a única comunidade autónoma que conta cunha materia específica de educación emocional, pero mentres o Goberno planea estendela ao resto do territorio, moitos centros educativos voluntariamente han implementado programas de adestramento das emocións. A idea é frear o aumento dos problemas de saúde mental entre os mozos, aínda que saber identificar e controlar as emocións ten outros beneficios paira os adolescentes: menos bullying, máis motivación e un mellor rendemento académico. Contámosche como o están facendo.

A orixe do concepto ‘intelixencia emocional’

Cumpríronse algo máis de tres décadas desde que, en 1990, publicásese o primeiro artigo científico co título de Intelixencia Emocional, un concepto que de forma vertixinosa foise introducindo nas nosas vidas. Irrompeu de golpe na sociedade asegurando que o éxito persoal e profesional non dependía tanto das notas que sacasen os nosos fillos, senón da súa habilidade paira manexar as súas emocións.

Aínda que os autores daquel primeiro artigo foron dous profesores estadounidenses –Peter Salovey, actual presidente da Universidade de Yale, e John D.  Mayer, docente da Universidade de New Hampshire– toda a gloria levoulla cinco anos máis tarde Daniel Goleman, un escritor de libros de autoaxuda que popularizou o concepto grazas ao seu libro Emotional Intelligence (1995). En concreto, viña dicir que, no mellor que os casos, o cociente intelectual só representa o 20 % dos factores que determinan o éxito na vida e que paira chegar realmente lonxe, eses trazos deben completarse con habilidades socioemocionales como a motivación, a perseveranza, o control dos impulsos, os mecanismos de afrontamiento e a capacidade de atrasar a gratificación.

Pablo Fernández-Berrocal, catedrático de Psicoloxía e director do Laboratorio de Investigación e Desenvolvemento sobre Emoción e Cognición da Universidade de Málaga, conta que o concepto que debuxa Goleman está en dúbida hoxe en día por moitos investigadores, precisamente porque se afasta da proposta inicial. “Goleman agrupaba todas as características alternativas ao cociente intelectual. Á xente o que lle chegou é esa distinción entre o cognitivo (razoamento, linguaxe, memoria, planificación, atención, solución de problemas) e o non cognitivo (autoestima, asertividad, empatía, comunicación non verbal, disciplina e creatividade). Pero o certo é que dentro de todos eses conceptos que engloban o non cognitivo hai moitas cousas que non son intelixencia emocional, senón trazos que teñen que ver máis coa personalidade de cada persoa”, matiza o catedrático.

En definitiva, esa visión non cabe na definición que fan os investigadores da intelixencia emocional, que é a capacidade paira recoñecer, comprender e regular as nosas emocións e as dos demais.

Como potenciar a intelixencia emocional

Nacemos con intelixencia emocional? Si, do mesmo xeito que se nace con outros tipos de intelixencia: a musical, a espacial, a corporal-kinestésica, a lóxico-matemática ou lingüístico-verbal. Como todas elas, a emocional tamén se poden desenvolver. Pablo Fernández-Berrocal loita porque a educación nas emocións inclúase no sistema educativo e, xunto ao seu equipo de investigadores da Universidade de Málaga, deseñou un programa de adestramento das emocións (Intemo) paira mozas entre 12 e 18 anos, que xa se implementa con éxito en varios institutos de Secundaria en Andalucía.

“Moitos pais dinme: ‘Iso das emocións xa llo ensinamos en casa’. E si, é certo que a intelixencia emocional pódese aprender de forma implícita. O noso cerebro aprende por imitación, copiando cousas, polo que os nosos fillos aprenden de nós cando nos ven en acción, como nos relacionamos con outras persoas ou nos diriximos a elas. Pero tamén se aprende de forma explícita. É igual que aprender a xogar ao tenis ou un idioma”, explica o catedrático.

inteligencia emocional infantil primaria
Imaxe: Yan Krukov

➡️ Cando se debe empezar a aprendela

O programa de adestramento das emocións orixinalmente foi desenvolvido paira adolescentes, pero co tempo foise adaptando á etapa de infantil e primaria. “Cando se traballa con nenos pequenos de tres ou catro anos, aos seis meses xa notas neles efectos positivos. Cos maiores, con todo, necesítase máis tempo paira ver os resultados”, conta Pablo Fernández-Berrocal.

Adóitase comezar a traballar con mozos e mozas de Secundaria porque é a esa idade cando os problemas dan a cara. “As administracións comezaron a financiar estes programas porque viron un incremento da agresividade nas aulas, ademais de problemas co consumo de alcol e drogas, bullying, depresión, e queren afrontar estes problemas apostando pola educación nas emocións”, comenta o catedrático.

➡️ Que necesitamos paira traballala

Nestas clases, trátanse os problemas que se presentan nos mozos –como envexa, celos, amor, ira ou odio–, de forma lúdica, a través de xogos. “Non podes facelo como algo teórico (por exemplo: definición de emoción, apuntade) porque non funcionaría”, aclara o experto.

Os mozos teñen que entender que o primeiro paso paira coñecer as emocións doutra persoa é coñecer as súas propias: como senten, cando e por que se enfadan, que provoca ese enfado, canto duran estas emocións… Se os pais destes adolescentes non teñen esas habilidades, non coñecen as súas propias emocións, dificilmente poderán entender as dos seus fillos.

Quen realiza a formación en intelixencia emocional?

Igual ocorre cos profesores. En España non hai persoal preparado paira educar en intelixencia emocional. De momento, os colexios acóllense a estes programas que financian as súas respectivas comunidades autónomas de maneira voluntaria, aínda que o que se pretende é que nun futuro implántese como materia obrigatoria nos colexios. Pero cando isto ocorra, atoparémonos que non temos profesionais preparados paira impartila. “Debería incluírse en todas as facultades de educación, xa que así os futuros docentes terán competencias paira poder aplicalo nas aulas”, propón Pablo Fernández Berrocal.

Vicenta Ruiz Baeza, pedagoga experta en intelixencia emocional e formadora da Xunta de Andalucía, cóntanos que ela prefire formar ao profesorado, ser a súa asesora, e que sexan eles quen impartan o programa aos alumnos. “Os formadores somos un suxeito estraño paira o alumnado, pero se os rapaces traballan directamente co seu titor, os efectos serán moito mellores, máis rápidos. Isto é así porque o seu vínculo está máis establecido, teñen máis confianza e os alumnos móstranse máis naturais cando son dirixidas polo profesor que xa coñecen”, apunta.

Hai centros escolares, con todo, que prefiren a profesionais externos paira impartir o programa, porque se cadra non todo o profesorado nese centro está igual de implicado. “Hai colexios nos que hai dificultades paira traballar, con absentismo escolar e un nivel socioeconómico baixo, e hai veces que se prefire que veñan de fóra para que os alumnos atópeno como algo máis novo, implíquense máis e presten máis atención”, explica Ruiz Baeza.

Como se ensina intelixencia emocional nos colexios

inteligencia emocional adolescentes
Imaxe: Zen Chung

A pedagoga detalla como se traballa nos colexios que de forma voluntaria acóllense a este programa de educación nas emocións. A sesión organízase una vez por semana (nalgúns colexios cada dous, pero sempre como mínimo dúas sesións ao mes) e impártese durante 13 sesións, que teñen lugar sempre na aula e durante a hora de tutoría. Nesas sesións realizan exercicios moi prácticos, a través dun banco de actividades, que se reparten en catro bloques:

  • 1. Percepción e expresión emocional. Desenvólvese a capacidade paira identificar emocións nun mesmo, a habilidade paira recoñecer os estados emocionais doutras persoas e a capacidade paira expresar emocións no lugar e o modo adecuado. “O amor é o que máis lles custa expresar aos mozos. É curioso porque teñen moito contacto físico, pero logo élles difícil expresar o agradecemento, o amor… Son emocións que adoitan camuflar”, recoñece a experta.
  • 2. Asimilación das emocións. Trabállase como as emocións inflúen no noso pensamento, no noso procesamiento da información e viceversa. Una vez son percibidas as emocións, estas poden axudar aos mozos a desenvolver o procesamiento cognitivo e a recoñecer a información máis relevante. As emocións facilitan tamén a formación de xuízos e a análise dos problemas, tantos persoais como grupales desde diferentes perspectivas.
  • 3. Comprensión e vocabulario emocional. Realízanse actividades que axuden a comprender e razoar a información emocional, entendendo a relación existente entre as emocións, o contexto, as transicións dunhas a outras e a simultaneidade de sentimentos. Da mesma maneira, inclúe a capacidade paira etiquetar emocións, relacionando as palabras co seu significado. Esta habilidade permítenos comprender tantas nosas emocións como as dos demais. “Explicamos aos alumnos que se queren ter intelixencia emocional deben ter vocabulario, deben saber etiquetar e pór nome ás emocións”, explica a experta.
  • 4. Xestión ou regulación das emocións. A habilidade paira regular emocións é a parte máis complexa. En concreto, porque a súa efectividade dependerá en gran medida do éxito dos procesos emocionais anteriores. Una vez chegados a esta fase, paira regular o mundo emocional propio e alleo é necesario estar aberto aos sentimentos tanto agradables como desagradables. Alcanzar dita tolerancia permitirá reflexionar acerca dos sentimentos.

Que resultados obtéñense?

Tras un ano de implantación deste programa nun colexio público sevillano, o equipo do Laboratorio das Emocións fixo un seguimento paira avaliar os resultados. Ao comparar o grupo de estudantes que non participara no programa cos estudantes que si o fixo, advertiron efectos na saúde dos mozos participantes, tanto física como mental. Tiñan menos tensión, o nivel de agresividade diminuíra, melloraran as súas relacións interpersoais e o seu rendemento académico habíase igualmente incrementado.

Isto encaixa co que a evidencia científica ha ido recollendo ao longo dos anos: as persoas con máis intelixencia emocional renden mellor. “Cando un está equilibrado emocionalmente e sabe como xestionar os seus sentimentos, ten máis capacidade de render na aula, de aprender, de memorizar. A clave é aprendelo canto antes, aínda que é certo que tamén se pode potenciar cando se é adulto. Costa máis traballo, pero é posible. Moitos dos problemas dos adultos xorden por primeira vez na adolescencia e si tes esas competencias emocionais, os mozos van sufrir menos”, matiza Vicenta Ruiz Baeza.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Etiquetas:

colexio emocións

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións