Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Irmáns terapéuticos

A selección de embrións con fins terapéuticos exponse como unha das solucións a enfermidades incurables

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 31 de Outubro de 2006
img_cordonumbilical_portada

A autorización en España do diagnóstico pre-implantacional en embrións abre a porta á esperanza para enfermidades incurables á vez que a un profundo debate ético. Esta é, en esencia, a problemática asociada coa técnica chamada de diagnóstico pre-implantacional de embrións que persegue, como gran obxectivo, que un irmán san acabe sendo doante de células proxenitoras que axuden a sanar ou a mellorar substancialmente da súa patoloxía a outro irmán gravemente enfermo. Tanto, que sen ese transplante a súa expectativa de vida está seriamente comprometida.

Un neno enfermo con altas posibilidades de falecer prematuramente debido á súa enfermidade. Unha posibilidade real, e comprobada, de curación parcial ou total mediante un transplante de medula ou de células de cordón umbilical. A necesidade inescusable de que o doante sexa compatible absolutamente. A dificultade, en moitos casos insalvable, de atopar ese doante no prazo e as condicións adecuadas. E, por fin, a opción de recorrer a un embrión libre de enfermidade, compatible co receptor, do que vai se é posible extraer as células que se precisan para que o transplante curse con éxito.

Selección de embrións

A selección de embrións con fins terapéuticos é unha opción longo tempo anhelada por familias nas que algún dos seus membros está afectado por unha enfermidade xenética que, con toda probabilidade, conducirá á morte prematura do enfermo. Con todo, o que ata a data considerábase como algo que formaba parte dunha certa lóxica era seleccionar o embrión tendo en conta se o futuro bebé vai desenvolver ou non a enfermidade.

Dito doutro xeito: dada unha enfermidade incurable da que se coñece con toda seguridade a súa evolución e prognóstico e para a que é posible detectala no estado embrionario do feto mediante un inocuo test xenético, pode tomarse a decisión do seu futuro desenvolvemento. É dicir, non iniciar o embarazo se o test mostra un risco excesivo para o neno.

Así se expuxo para algunhas enfermidades específicas nas que o carácter hereditario xoga un papel determinante. O caso máis paradigmático, e a miúdo tomado como exemplo polas súas implicacións éticas e morais, é a Corea de Huntington. A mutación dun xene no brazo curto do cromosoma 4 estableceuse como indicativo de risco de transmisión da enfermidade ou de desenvolvemento da mesma, cando non de certeza. Por este motivo, nalgúns países veuse permitindo desde a década do oitenta interromper un embarazo cando os pais presentan un risco moi alto de poder transmitir a enfermidade. Se a análise xenética prenatal corrobora ese risco ou se establece a certeza de futuro desenvolvemento da patoloxía, a interrupción do embarazo forma parte dos supostos legais en moitos dos países onde está permitido o aborto. A Corea de Huntington adoita definirse como unha enfermidade neurológica hereditaria de carácter dexenerativo e incurable que afecta maioritariamente a persoas entre a súa terceira e cuarta década de vida, aínda que non son raros os casos xuvenís nin que se presente pasados os 60 anos.

O desenvolvemento de novas tecnoloxías diagnósticas e a posibilidade de acceder a información xenética co embrión recentemente formado, isto é, aos poucos días da fecundación, podería evitar non só a interrupción do embarazo senón mesmo a preselección dun fillo san. A autorización en España do diagnóstico pre-implantacional abre agora esta vía.

A selección efectúase tras un proceso de fertilización in vitro do que poden xurdir varios embrións

Para iso as autoridades sanitarias españolas, seguindo modelos implantados noutros países, esixen que os pais, ademais de presentar un alto risco de transmisión da enfermidade ou ser portadores, accedan á fertilización in vitro como paso previo á concepción dun futuro fillo. Se o embrión é portador da enfermidade ou presenta un alto risco, os pais teñen a opción a decidir.

Selección terapéutica

A selección terapéutica de embrións, a pesar de partir do mesmo principio, ten unha finalidade completamente distinta. O que se persegue non é detectar unha enfermidade senón «unha solución viable» para un fillo xa existente. É dicir, aproveitar os beneficios potenciais das células dun futuro fillo para paliar ou sobre todo curar ?ou facer posible esa opción- noutro afectado por unha patoloxía que pode desencadear a súa morte.

Polo momento o Ministerio de Sanidade, de quen depende a autorización de cada caso, non fixo públicas que enfermidades serían susceptibles de ser tratadas con esta opción. Pero a ninguén se lle escapa que as máis factibles nunha fase inicial van ser as hematológicas e, en particular, algunhas formas de leucemia, anemia de Fanconi ou beta-talasemia, para as que o transplante de medula ou de células proxenitoras obtidas de cordón umbilical representan unha alternativa terapéutica viable.

O mecanismo previsto para que esta opción sexa viable, de acordo co ditado da Lei de Reprodución Asistida aprobada o pasado mes de maio, inclúe a selección de embrións previa á súa implantación no útero da nai. A selección efectúase tras someterse os pais a un proceso de fertilización in vitro do que poden xurdir varios embrións. A análise xenética de cada un deles deberá determinar non só que están libres de enfermidade ou que sexan portadores de anomalías xenéticas que fagan factible o seu desenvolvemento, senón tamén que haberá compatibilidade absoluta para que sexan doantes potenciais. O Ministerio de Sanidade non aclarou, polo momento, que vai suceder cos embrións sobrantes, aínda que non se descarta que, segundo prevé a mesma Lei, poidan ser empregados para investigación en células nai embrionarias.

Despois de constatar a idoneidade do embrión a nai poderá recibilo no seu útero, onde aínda deberá aniñar antes de converterse en feto viable. Tras un control estrito do embarazo, cumprir os requisitos da Organización Nacional de Transplantes e das comisións establecidas en cada comunidade autónoma, o bebé que naza será considerado doante. En primeiro lugar, de cordón umbilical, para o que é probable que deba programar o parto. Do mesmo xeito, tamén de medula ósea. En ambos os casos o que se persegue é obter células proxenitoras hematopoyéticas co que rexenerar o sistema hematológico do irmán enfermo.

O recurso a células de cordón umbilical ou de medula ósea é unha práctica común no tratamento de enfermidades onco-hematológicas. Aínda que o habitual sexa recorrer aos transplantes heterólogos (o doante e o paciente son persoas distintas) desde hai uns anos tamén se practica o autólogo, é dicir, o autotrasplante. No primeiro caso as dificultades estriban en achar ao doante idóneo para limitar os efectos do rexeitamento inmunológico. No segundo, a posibilidade de recidiva ao ser células potencialmente portadoras de enfermidade expón dúbidas sobre a súa eficacia. A opción dun irmán terapéutico incrementa, segundo os expertos, as posibilidades de éxito.

LÍMITES ÉTICOS

Aínda que o diagnóstico pre-implantacional de embrións é considerado unha técnica adecuada para intervir en casos sen solución médica, non faltan voces críticas que opinan que dar luz verde a esta opción representa pouco menos que abrir algo así como unha caixa de Pandora. Desde algúns sectores, e non todos conservadores ou cun peso relixioso importante, enténdese que coa selección de embrións xéranse máis problemas que os que se pretende resolver.

Máis aló do que se considere acerca de cando empeza ou non unha vida, algo para o que a ciencia en sentido estrito non ten respostas, o principal argumento en contra é a enorme dificultade que pode existir en establecer límites legais válidos e uniformes en todo o mundo. Ante a viabilidade da tecnoloxía e ao maior coñecemento dos xenes e as súas funcións, algúns grupos de científicos expresaron o seu temor a que nun futuro poidan fabricarse «fillos á carta». Estes temores aumentaron tras descubrirse que algunhas particularidades de conduta, como a depresión, os mecanismos de adicción a drogas psicoactivas ou mesmo comportamentos agresivos, están mediados por xenes.

Debido precisamente a que esta é unha opción que suscitou os receos da comunidade científica ante o que se podería entender como unha «selección xenética intervencionista», insístese na necesidade de protexer o acceso á técnica mediante rigorosas restricións legais. En España quen se vai a encargar diso é a Comisión de Reprodución Asistida. Ata o momento só admitiu oito peticións das 24 efectuadas. E nada hai decidido, aínda, acerca dese oito.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións