Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

José Elías García Sánchez, xefe do servizo de Microbiología do Hospital Universitario de Salamanca

A resistencia aos antibióticos é o maior desafío ao que se enfronta a quimioterapia

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 02deMarzode2010

José Elías García Sánchez é xefe do servizo de Microbiología do Hospital Universitario de Salamanca, unha cidade onde tamén exerce como profesor titular de Microbiología e Parasitología. Pola súa experiencia, asegura que os microbios contan con mecanismos de adaptación que lles permiten crecer con concentracións dun antimicrobiano e gañar resistencia fronte aos antibióticos. Afirma que estes mecanismos de resistencia son, “case con toda probabilidade, o maior desafío ao que se enfronta a quimioterapia”. O principal inconveniente, segundo recoñece, é que os médicos “andamos a cegas para descubrir que axente responde e cal non”.

Pódese considerar que os microbios actúan de forma intelixente?

Os microbios dispoñen de mecanismos de adaptación que evolucionaron e son moi eficaces. Tanto, que desafían á propia intelixencia humana. Hoxe en día, os mecanismos de resistencia aos antibióticos son, case con toda probabilidade, o maior desafío ao que se enfronta a quimioterapia.

Como se define a resistencia dos microbios aos antibióticos?

É a capacidade que adquire un axente infeccioso para crecer con concentracións dun antimicrobiano que antes o inhibía de forma natural. Esta circunstancia obriga a que o terapeuta deba empregar doses maiores, cambiar de antimicrobiano ou combinar dúas ou máis antibióticos.

Os tratamentos aseméllanse a un xogo de estratexia?

O serían se non fose polas complicacións que este feito carrexa na clínica, o seu papel na evolución das infeccións, a maneira en que condiciona os tratamentos ou a súa variabilidade xenética.

Cando un microbio vólvese resistente, ocorre o mesmo cos microbios que se formen a partir del?

“As resistencias comportan unha maior duración do cadro infeccioso e un aumento de custos debido aos novos tratamentos”A resistencia transmítese por herdanza, por mutacións de xenes extra-cromosómicos. Os microbios destacan por unha gran promiscuidade xenética e, de maneira continua, levan a cabo mecanismos de conxugación, transformación, transducción e integración de xenes nos que aparecen implicados diferentes elementos xenéticos (transposones, integrones ou casetes de xenes, entre outros). Hai resistencias cruzadas e non cruzadas, ademais de multirresistencias, é dicir, microorganismos resistentes a varios antibióticos que antes eran capaces de inhibilos.

Como responden os terapeutas ante esta situación?

Con quimioterapia ou coa asociación de distintos fármacos.

Pero o uso da quimioterapia non se centra na loita contra os tumores?

A quimioterapia emprégase, nun sentido estrito, tanto en células tumorales como en axentes infecciosos e parasitarios, virus, bacterias, fungos, protozoos, helmintos ou artrópodos. Coas resistencias, xorde un inconveniente: andamos a cegas para descubrir que axente responde e cal non. Para evitar esta situación, os microbiólogos censamos aos axentes resistentes no noso medio e alertamos aos médicos.

De todos os xeitos, no arsenal terapéutico hai moitas clases de antibióticos.

“Ningún antibiótico é inmune á evolución das resistencias dos microorganismos patógenos”É certo, o malo é que en pacientes graves temos poucas posibilidades para os ensaios. Falamos de pacientes que morrerán se non se descobre o antibiótico oportuno. As resistencias tamén comportan unha maior duración do cadro infeccioso e un aumento de custos, tanto polos novos tratamentos como polo gasto en conceptos sanitarios, sociais e laborais.

Destacaría algunha historia recente de resistencia?

Son frecuentes “Escherichia coli“, que se volveu resistente a ampicilina ou ciprofloxacino, “Streptococcus pneumoniae” e “Streptococcus pyogenes”, inmune a penicilina. Pero a resistencia máis estelar, a máis complicada, é a de “Staphylococcus aureus” a meticilina.

As investigacións suxiren utilizar “integrones”. En que consisten?

Os integrones favorecen a diseminación da resistencia mediante procesos de transferencia xenética. Son estruturas xenéticas móbiles que integran a información dun ou varios xenes resistentes aos antimicrobianos e facilitan a súa diseminación.

Sen antibióticos non habería resistencias?

Sempre houbo resistencias, mesmo antes de que Alexander Fleming descubrise a penicilina. Fai miles de anos que as bacterias superan dificultades no ciclo da evolución. A resistencia, debida tanto a unha presión natural como a unha presión selectiva, no caso dos antibióticos, é unha proba fidedigna de que Charles Darwing non andou equivocado: a selección natural é un feito incontrovertible. En consecuencia, ningún antibiótico está a salvo, ningún é inmune á evolución das resistencias.

Nese caso, como se poden evitar as resistencias?

Hai que evitar un exacerbado consumo de antibióticos por automedicación e agardar a que o terapeuta paute o tratamento e/ou a profilaxis correcta, nunca se deben administrar antibióticos innecesarios ou doses abusivas. Un erro que se seguiu durante demasiado tempo -agora está prohibido- foi a utilización de antibióticos en doses masivas para que os animais de granxa engordasen. Desta forma, toneladas de antibióticos circunscritos a infeccións moi precisas pasaron a formar parte do medio ambiente e fixeron un fraco favor á nosa loita particular contra os microbios resistentes.

Como consegue unha resistencia vencer o efecto dun antibiótico?

“Para diminuír as resistencias, hai que evitar o exacerbado consumo de antibióticos por automedicación”Dispón de varios mecanismos, como a liberación de toxinas ou detoxificación do antibiótico, que impide que a súa toxicidade afecte á bacteria. Pola súa banda, a contención imposibilita que o antibiótico alcance unha concentración intracelular crítica para o microorganismo, mentres que a resistencia pode volverse impermeable á sustancia antibiótica ou eliminar o axente antibiótico axiña que como aparece.

Canto tempo require para iso?

A resistencia é case sempre máis rápida que nosa maniobrabilidad para combatela. Pode ser previa ao tratamento ou orixinarse, mesmo, no transcurso da mesma terapia. Os médicos fallamos, en non poucas ocasións, ao estimar de forma incorrecta a sensibilidade con puntos de corte elevados, debido ao comezo dunha sepsis -infección xeneralizada- cando aparecen máis microbios dos que podemos tratar co antibiótico, por circunstancias do hóspede (persoa ou animal infectado), por infeccións mixtas ou por descoñecer a farmacoterapia.

Por tanto, non basta con coñecer que microbios trátanse, senón con que antibióticos cóntase.

É preciso coñecer as características do axente empregado, os seus efectos secundarios -que en máis dunha ocasión obrigan a suspender o tratamento- e aprender que non todos os antibióticos son iguais e que ningún é perfecto. É máis, en ocasións, un antibiótico antigo resulta máis eficaz que uno novo, como unha penicilina antiestafilocócica, que funciona mellor que unha vancomicina no caso dun “S. aureus” sensible á meticilina (MRSA).

Que ocorre cando ningún axente funciona?

Entón debemos facer caso á máxima de Aulio Cornelio Celso, médico romano do primeiro século da nosa era: “Ubi pus, ibi evacua”. É frecuente a evacuación de abscesos ou a retirada de prótese e catéteres. A cirurxía ocupa un lugar preponderante no tratamento de moitas infeccións.

DO LABORATORIO Á GRAN PANTALLA

Img
Imaxe: Sheep purple

Na Facultade de Medicina da Universidade de Salamanda, José Elías García Sánchez imparte dúas curiosas materias: “Enfermidades infecciosas e microbiología no cinema” e “Medicamento e cinema”. A súa experiencia neste campo complétase coa dirección da “Revista de Medicamento e Cinema”. Asegura que identificou xa un milleiro de películas que gardan relación co medicamento. “Ás veces, a imaxe dun bo director resume o capítulo dun libro”, comenta. A valoración destes cursos por parte dos estudantes foi moi positiva. “Mesmo un decidiu estudar microbiología despois de ver ‘A traxedia de Louis Pasteur’, unha película de 1936 premiada cun Óscar, que narra a vida deste científico e o nacemento da antibioticoterapia”. O éxito conseguido con estas materias ten a súa extensión nun libro, tamén editado pola Universidade de Salamanca, sobre as infeccións e o cinema.

García Sánchez lembra que en España aínda se considera ás películas como obxectos de mero espectáculo, a pesar de que noutros países, como Reino Unido, recórrese ao cinema desde hai tempo como un instrumento educativo. “Despois de moitos anos de traballo e de ver centos de cintas con outros ollos, fixeime nos detalles médicos e constatei que moitas películas exploran a utilización correcta ou o abuso de axentes antimicrobianos e, en xeral, expuxéronse moi ben desde o punto de vista médico”.

En “Memorias de África” (1985), de Sydney Pollack, a novelista Karen Dinesen regresa á súa Dinamarca natal para recibir salvarsán e curarse de sífilis. Outra cinta máis controvertida, “Miss Evers Boys” (1997), recolle os experimentos sobre sífilis realizados polo Goberno de EE.UU. na poboación afroamericana, que deu pé a un gran debate público sobre a ética desta práctica.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións