Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Josep Maria Farré, psiquiatra do Institut Universitari Dexeus de Barcelona

«O problema na adicción ao sexo non é o impulso, senón o descontrol»
Por Jordi Montaner 12 de Novembro de 2007
Img jmfarre

Este especialista do Institut Universitari Dexeus de Barcelona é unha autoridade nacional en materia de sexualidade e, particularmente, no concernente á adicción ao sexo. Participou en distintos estudos e publicou traballos en revistas de impacto internacional pero humildemente recoñece que quen mellor prodigou a sensibilidade popular acerca deste tipo de adicción é o actor norteamericano Michael Douglas. «Moitos poden pensar que a adicción ao sexo é unha sorte, máis que un problema de saúde; con todo, falamos de persoas que ven perigar a súa estabilidade emocional, as relacións familiares e sociais, traballo ou medios económicos por causa dun impulso imposible de frear», explica.

A verdade é que a perspectiva de aparellarse cun adicto ou adicta ao sexo resulta, canto menos, atractiva…

Fantasías aparte, vivir con alguén incapacitado para levar a cabo outras funcións que as sexuais resulta moi frustrante. As parellas dos adictos ao sexo experimentan unha gran frustración e soidade.

Non era Freud quen postulaba que todas as pautas de comportamento parten de impulsos sexuais?

Foi unha achega interesante, por canto antes de Freud os médicos só cualificabamos como vitais os impulsos de respirar, comer, beber, durmir, evitar a dor ou excretar… Fisiológicamente sería posible sobrevivir sen impulsos sexuais; pero hoxe, e en parte grazas a Freud, non cabe dúbida de que a sexualidade dispón dun impulso crave no comportamento. Ocorre, no entanto, que o problema dos adictos non é tanto a intensidade dos seus impulsos como a dificultade para controlalos. É aí onde debe recalar a terapia.

Un celo sexual excesivo antes estaba mal visto, pero á sociedade de hoxe atráelle.

A fronteira entre o que está socialmente admitido e o que non é sumamente heterodoxa. Mesmo parafilias tales como o voyeurismo, fetichismo, froteurismo [excitación erótica mediante el rozamiento del órgano genital u otra parte del cuerpo con el de otra persona sin su consentimiento] ou exhibicionismo, custan moito de catalogar desde un punto de vista psiquiátrico como trastornos. Que é normal e que non o é? Talvez o único malo sexa magoar a alguén ou magoarse a un mesmo, e iso ten máis que ver co control dos impulsos que coa súa intensidade.

Que caracteriza a unha adicción?

As adiccións do comportamento caracterízanse por unha perda de control, unha persistencia da conduta a pesar de valorar as súas consecuencias adversas, un desexo obsesivo de repetir a dita conduta (dependencia psíquica), síndrome de abstinencia e perda de interese por outras condutas previamente satisfactorias.

Padecen tamén síndrome de abstinencia os adictos ao sexo?

Por suposto. A abstinencia, neste caso, queda delatada por unha certa irritabilidad, ansiedade, náuseas, insomnio, tremores e cefalea; e todos estes síntomas remiten cunha ‘dose’ de sexo.

Como se chega a depender do sexo?

«A abstinencia ao sexo queda delatada por unha certa irritabilidad, ansiedade, náuseas, insomnio, tremores e cefalea»
Primeiro chégase por unha fase apetitiva, un non pode sentir adicción polo sexo sen certo gusto ou curiosidade por levar a cabo actos sexuais. Logo está a fase executiva, na que un aprende a obter pracer dos devanditos actos e a repetir a súa execución de forma abusiva, ata quedar literalmente exhausto. A demanda de satisfacción escala moitos enteiros, a miúdo resulta imposible manter a actividade sen que interfira con outros asuntos, polo que o adicto enfróntase tarde ou cedo á abstinencia e, por último, a unha fase de adaptación na que a adicción se mantén, agrávase ou se acaba abandonando.

Hai ‘billete de volta’, ou ocorre como na viaxe das drogas?

As adiccións non mediadas químicamente expoñen numerosas controversias de tipo moral, semántico e tamén clínico. Un adicto ao sexo é un enfermo ou un degenerado? Trátase dunha adicción en toda regra ou dunha disfunción no control dos impulsos? Poderiamos demostrar que a química o goberna todo.

Todo?

Si, incluso o namoramento. Por se non o sabía, nos ouriños dos namorados persiste moita máis feniletilamina que na do non namorados. Sabemos que nos adictos ao sexo rexístrase unha diminución nos niveis cerebrais de beta-endorfinas e serotonina; aumentando, en cambio, os niveis de dopamina. A dopamina participa ata tal punto na xestión do pracer, que poderiamos dicir que sen dopamina non existen sensacións pracenteiras.

Como se identifica a un adicto ao sexo?

Os adictos non recoñecen con facilidade a súa adicción, polo que se habitúan a mentir de forma tamén compulsiva.

Instalamos polígrafos nas consultas?

A pletismografía peneana [examen utilizado para medir los cambios en el flujo sanguíneo en el pene] é o mellor polígrafo para os adictos ao sexo.

E as adictas?

Hai máis adictos que adictas, pero é o seu patrón de adiccións o que lles adoita delatar. No 2005 levamos a cabo unha investigación con 47 pacientes de sexo masculino e 8 de sexo feminino na que demostramos a conivencia da adicción ao sexo con outro tipo de adiccións. A idade media dos pacientes era de 40 anos e, posto que as adiccións adoitan comportar fortes desembolsos, pertencían a un substrato social máis ben rico. En 27 destes pacientes identificamos adiccións a sustancias, destacando a cocaína e o alcol; 18 padecían trastornos de índole depresiva e 15 eran, ademais, compradores compulsivos; 10 sufrían un trastorno de ansiedade xeneralizada, 9 bulímia, 6 practicaban exercicio de maneira compulsiva e 4 eran adictos ao xogo.

Personalidade impulsiva?

Si, en liñas xerais trátase de persoas impulsivas e inseguras, cun certo ‘baleiro existencial’. Teñen necesidade de practicar sexo de forma impulsiva e repetitiva, mecánica, a través de breves encontros con persoas anónimas. A psicoterapia de grupo adoita brindar moi bos resultados; permítelles reestruturar as súas vidas e adquirir técnicas de habilidade social e de solución de problemas. Aínda así, tamén hai pacientes que recaen.

Sempre cabe a posibilidade de anular químicamente a impulsividad sexual…

A castración química púxose moi de moda ultimamente por mor da proposta do Goberno francés de castrar químicamente aos pedófilos. A miña opinión como psiquiatra é que esta opción ten máis de castigo que de medicamento, posto que ao pedófilo castrado seguiranlle atraendo os nenos aínda que non poida fornicar con eles…

De que axente químico disponse?

En realidade, son varios os axentes para anular os impulsos sexuais. O acetato de ciproterona, antiandrógeno por excelencia, actúa bloqueando a recaptación intracelular de testosterona e diminúe o desexo, as fantasías e a necesidade de practicar relacións sexuais ou masturbación; os seus efectos secundarios son toxicidade hepática e ginecomastia. O acetato de medroxiprogesterona, pola súa banda, acelera a produción de testosterona-A-reductasa no fígado e aumenta a metabolización da testosterona; pero, ademais de causar toxicidade hepática, causa tamén aumento de peso, cefalea e sofocos frecuentes. Tamén poden empregarse agonistas hormonais do tipo da LHRH, diuréticos (flutamida), esteroides ou inhibidores selectivos da recaptación da serotonina (ISRS).

FÓRA DE CONTROL

Img pareja1
Imaxe: Constanten Schneider

Patrick Carnes, un dos principais expertos en adiccións sexuais do Reino Unido, suxire que son varias os sinais de advertencia nunha adicción deste tipo. A sensación de que se está fóra de control, a intuición de que pode haber graves consecuencias se se continúa por ese camiño, un desprezo do perigo ou a realización de actividades de elevado risco, son algunhas delas.

Cando existe limitación das actividades sociais a fin de pasar inadvertidos, o recurso ás fantasías sexuais como unha forma de facer fronte a difíciles situacións ou sentimentos, a experimentación de drásticos cambios de humor en virtude da satisfacción ou non do apetito sexual e o emprego de cada vez máis tempo na planificación, realización ou disimulo das extravagancias sexuais, poderíase estar ante unha adicción deste tipo.

Ademais, nos afectados é propio deixar de lado o coidado do aspecto e a saúde, as actividades sociais, laborais ou familiares e o consumo ininterrompido de pornografía. As propio Carnes levou a cabo un estudo en Gran Bretaña co que demostrou que o 70% dos adictos ao sexo recrutados padecía graves problemas de relación social, o 40% perdera á súa parella, o 27% quedouse sen emprego, un 40% (mulleres) tivo que facer fronte a embarazos non desexados, o 72% exhibiu unha ideación suicida, o 17% tentou suicidarse e un 68% padeceu infeccións de transmisión sexual.