Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Juan Cabelo, cardiólogo do Hospital Xeral de Alacante

Estímase que o 80% dos pacientes que sofren un infarto non necesitan osixenoterapia
Por Clara Bassi 6 de Xullo de 2010
Img juan cabello
Imagen: CONSUMER EROSKI

Os pacientes que sofren un infarto de miocardio reciben osíxeno, en forma de máscara facial ou dispositivo nasal, na maioría dos casos, xa que se cre que a súa administración pode paliar a dor, a opresión no peito e diminuír a mortalidade. Con todo, un estudo da Colaboración Cochrane demostrou que hai moi poucos ensaios clínicos respecto diso -só tres- que apoien que esta práctica médica é beneficiosa para o enfermo e, mesmo, apunta que podería ser prexudicial. Os investigadores conclúen que urxe investigar neste campo ante a posibilidade de que se administre osíxeno a pacientes que non o necesitan. Juan Cabelo, cardiólogo do Hospital Xeral Universitario de Alacante, director do CASPe (Programa de Ensino de Habilidades en Lectura Crítica) e primeiro autor do traballo informa de todo iso nesta entrevista.

Que é a osixenoterapia?

É a administración de osíxeno, a través de diferentes dispositivos, como máscaras faciais ou sondas nasais. Utilízase de maneira habitual na clínica, a presións baixas. Hai tamén outro tipo de osixenoterapia, a hiperbárica, con outras indicacións e que se administra a altas presións. O noso estudo refírese a a primeira, que se proporciona nos hospitais aos enfermos con insuficiencia respiratoria, infarto de miocardio ou insuficiencia cardíaca, entre outros problemas.

Por que se administra aos pacientes con infarto de corazón?

“Aínda que é unha rutina na clínica actual, o uso de osixenoterapia no infarto investigouse moi pouco”
Porque ata agora se pensou no infarto de miocardio como unha interrupción do fluxo sanguíneo á zona do corazón por un problema das arterias coronarias. Esa zona vese privada de osíxeno, ademais doutros elementos do sangue. A interpretación que se facía é que, se se administraba osíxeno, o seu exceso melloraría as zonas ao redor da área infartada. O osíxeno non pasa por ela, pero si polas zonas próximas, de forma que limitaría a extensión da lesión e melloraría o prognóstico.

En que consistiu o estudo que realizou o seu equipo?

A pregunta relevante que nos formulamos foi se coa administración de osíxeno os pacientes que sufriron un ataque cardíaco melloran ou empeoran. O estudo foi unha revisión Cochrane, que ten por norma identificar toda a investigación que se realiza sobre un tema e, a partir dela, facer unha investigación de síntese. Consistiu en recompilar todos os ensaios clínicos sobre administración de osíxeno durante as 24 horas despois dun infarto e en facer unha síntese cualitativa e cuantitativa dos seus resultados.

Que descubriron?

O primeiro, que hai moi poucos estudos relevantes sobre este tema. A pesar de que cada ano en todo o mundo hai 30 millóns de persoas que sofren un infarto, segundo a Organización Mundial da Saúde (OMS), só atopamos tres ensaios clínicos sobre a administración de osíxeno durante este evento cardiovascular.

E de poucos pacientes?

“Ante un infarto agudo de miocardio ou insuficiencia cardíaca, con dificultades respiratorias, a administración de osíxeno é obrigatoria”
Exacto. Ese tres ensaios englobaron a 387 pacientes. Os tamaños muestrales son pequenos e sorprende porque esta é unha práctica moi común. Segundo datos de estudos de España e do Reino Unido, o 90% dos clínicos administran osíxeno aos pacientes que tiveron un infarto de miocardio. É un feito moi estendido, afecta a millóns de persoas e, con todo, apenas hai investigación respecto diso. De forma tradicional, fíxose moi pouca investigación. A síntese cuantitativa permitiunos pescudar que, na mostra estudada, o osíxeno causa máis dano que ben aos pacientes que non o necesitan. No entanto, os resultados non son significativos desde un punto de vista estatístico e, por tanto, non son definitivos.

Entón, cal é o potencial beneficio do osíxeno durante un infarto?

Hai dous tipos de pacientes para quen ante un infarto agudo de miocardio ou insuficiencia cardíaca, por dificultades respiratorias, a administración de osíxeno é obrigatoria. Son quen teñen falta de osíxeno ou unha saturación baixa de osíxeno en sangue, algo que podemos identificar de maneira fácil e non invasiva cun aparello denominado pulsioxímetro. Nestes casos, sen ningunha dúbida, hai que aplicar o osíxeno. O problema de decisión está cos pacientes que teñen a saturación de osíxeno normal, xa que é nestes casos onde non temos ningunha proba de que o osíxeno sexa beneficioso e, mesmo, segundo a investigación, poida que sexa prexudicial.

A cantos pacientes adminístrase?

Dos 30 millóns de persoas infartadas que hai ao ano, a maioría teñen o osíxeno en sangue normal. Estímase que menos do 20% chegan ao centro hospitalario con hipoxemia (falta de osíxeno) e que, por tanto, o 80% dos pacientes que sofren un ataque non necesitan oxígenoterapia na clínica.

Que ocorre cando se administra osíxeno a pacientes que non o necesitan?

“A pesar do resultado, aínda non hai suficientes evidencias dispoñibles para non administrar osíxeno ás persoas infartadas”
En teoría, a administración de osíxeno mellora a mortalidade tras o infarto, a dor e a opresión que o acompañan. Pero, con este estudo, observamos que non hai ningún cambio na dor posterior dos pacientes tratados con osíxeno respecto do non tratados. Mesmo, hai un exceso de mortalidade en quen se administrou osíxeno, ao triplicar as probabilidades de morrer, respecto de quen non se tratou, aínda que, insisto, este resultado non é significativo. O número de pacientes é moi pequeno. De momento, a evidencia empírica que temos suxire unha maior mortalidade entre os tratados con osíxeno e que este non afectaría o control da dor. A administración de osíxeno induce cambios circulatorios no fluxo coronario. Temos argumentos para explicar o posible dano.

É distinto o resultado se o osíxeno adminístrase con máscara facial ou por vía nasal?

Non se observaron diferenzas. Hai tan poucos estudos que non se puido realizar unha “análise de subgrupos” da administración do osíxeno con máscara facial ou nasal.

A partir de agora, que teñen que facer os médicos na práctica clínica?

Hai diversos comportamentos comprensibles. Non estamos seguros de que o osíxeno sexa útil, logo hai que investigar sobre iso de maneira urxente. De todos os xeitos, é posible que algúns protocolos ou guías aconsélleno durante un tempo e, por iso, que o administren algúns clínicos, á espera desa nova investigación. Eu non o administraría, pero non creo que teñamos aínda información suficiente como para argumentar esta actuación.

Á luz destes coñecementos, que debe saber o consumidor? Ante un infarto de miocardio, pódese pedir ao médico que non administre osíxeno?

Aínda non é o momento, porque non hai evidencias científicas consolidadas. Os consumidores deben saber que este tema aínda non está claro e exporse que os clínicos van coidarlle o mellor posible.

UNHA REVISIÓN DE ESTUDOS

A Colaboración Cochrane é unha organización internacional sen ánimo de lucro, que implica a máis de 13.000 persoas de todo o mundo. O seu obxectivo é rastrexar todos os estudos que se publican sobre un determinado tema médico na literatura científica e realizar investigacións de síntese cuantitativa e cualitativa sobre estes, como o estudo que se realizou sobre a administración de osixenoterapia en pacientes que sufriron un infarto agudo de miocardio (IAM). As súas revisións publícanse, de maneira periódica e en liña, en The Cochrane Library, en inglés, e na Biblioteca Cochrane Plus, en español.

Outro compromiso da Colaboración Cochrane é actualizar as revisións que realiza. No caso da osixenoterapia, xa hai dous novos ensaios en curso, un en Australia e outro en Nova Zelandia. Ademais, estúdase realizar outros ensaios no Reino Unido e, quizá, en España. “Nós temos o compromiso coa Colaboración Cochrane de actualizar a revisión en dous anos”, afirma Juan Cabelo, polo que se espera que, nese prazo, finalizasen ambas as investigacións e que se poidan actualizar os datos da revisión sobre a administración de osixenoterapia no infarto.