Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Leishmaniasis, a enfermidade tropical máis esquecida

España pode xogar un liderado na loita internacional contra esta infección parasitaria

A leishmaniasis é menos famosa que a malaria e, desde logo, moitísimo menos que a sida. Pero é, en certo xeito, prima irmá de ambas. É, despois da malaria, a segunda enfermidade parasitaria que máis mata. E cando ataca á vez que a sida, a esperanza de vida dun enfermo sen tratamento redúcese a un terzo. Algúns informes estiman que a súa carga equivale a 2,3 millóns de anos de vida saudable produtivos perdidos ao ano en todo o planeta. E os expertos aseguran que a súa incidencia vai en aumento. En resumo: non merece ser unha enfermidade esquecida. A Axencia Española de Cooperación Internacional (AECI), en colaboración coa Organización Mundial da Saúde, está a lanzar unha acción internacional de loita contra a leishmaniasis, que ademais é a única enfermidade tropical que aínda é endémica en España.

«A leishmaniasis, xunto coa enfermidade do soño e a úlcera de Buruli, constitúen o grupo das enfermidades máis esquecidas», di o investigador español Jorge Alvar, que desde hai dous anos é responsable dos programas de control da leishmaniasis da Organización Mundial da Saúde (OMS). «Son enfermidades propias da pobreza, e polo segmento de poboación á que afectan, non interesan á industria farmacéutica nin ao mundo occidental no grao que necesitan».

Sen que soe demasiado optimista, xa hai en marcha iniciativas para tratar de cambiar a situación. Unha delas, lanzada por España, pasa pola aprobación dunha Resolución da Asemblea Mundial da Saúde. En maio de 2006 o Consello Executivo da OMS aprobou o texto dunha Resolución para o «Control da Leishmaniasis», que será referendada na próxima Asemblea Mundial. Ter unha resolución implica que a comunidade internacional recoñece a importancia do problema e comprométese a traballar para resolvelo. A Leishmaniasis era a única enfermidade tropical orfa de resolución.

«Non teño ningunha dúbida que esta enfermidade está nun punto de inflexión na súa historia: hai medicamentos novos, tests rápidos de diagnóstico, convencemento político de que hai que eliminala…E por unha vez parece que España pode saír na fotografía», di Alvar. Desde hai un ano a AECI doou 2,5 millóns de dólares á OMS para combater a leishmaniasis no corno de África.

Endémica en España

A leishmaniasis ten unha forma sistémica que é letal se non se administran os fármacos adecuados

Por que o interese de España especialmente pola leishmaniasis? É a única enfermidade tropical endémica en España, polo que algúns dos mellores grupos de investigación europeos son españois. «Era o natural que España se ocupase da leishmaniasis», di Alvar. En España, no entanto, esta enfermidade é un problema moitísimo menor en comparación coa situación en India, Nepal e Bangladesh (67% da carga global de enfermidade); no corno de África (Sudán e Etiopía, 18% carga de enfermidade); en Oriente Medio (11% de carga de enfermidade); en América Central e do Sur (2,5%); e en Europa (0,1%).

A leishmaniasis transmítese pola picadura da femia dunha pequena mosca, o flebótomo, infectada con protozoos do xénero Leishmania. Para o ciclo do parásito é imprescindible a presenza do insecto, é dicir, a enfermidade non se contaxia dun humano infectado a outro sen que actúe a mosca como vector. En ocasións o reservorio son animais, como os cans. E iso é o que ocorre en España, onde se estima que nunha poboación total de cans duns 4,5 millóns, ao redor do 6% ten o parásito.

Poboación diana

A leishmaniasis ten unha forma cutánea, con lesións e úlceras deformantes que sen tratamento poden tardar máis dun ano en cicatrizar, e outra visceral -sistémica, afecta a todo o organismo-, que resulta letal se non se administran os fármacos adecuados. En España dáse un centenar de casos ao ano de leishmaniasis visceral en persoas xeralmente cun sistema inmune san -pero sen terminar de madurar: a maioría dos afectados son nenos-, máis varias decenas en inmunodeprimidos, como enfermos de sida.

Este último punto é clave para entender a dimensión desta enfermidade a escala mundial. A mediados do oitenta Alvar describiu a perversa relación da leishmaniasis coa sida: non só é unha enfermidade oportunista -aparece cando o sistema inmune está deprimido-, senón que «cando se produce unha coinfección de leishmaniasis e sida ambas as enfermidades poténcianse entre si», di Alvar, ata o punto de que, sen tratamento, a esperanza de vida do paciente redúcese moitísimo.

Este fenómeno de potenciación mutua entre ambas as enfermidades non é un problema maior en España, onde os enfermos de sida teñen acceso a fármacos antirretrovirais, pero si no mundo subdesarrollado. «En varias áreas de Etiopía ?sinala Alvar- entre o 20% e o 30% dos enfermos con leishmaniasis teñen ademais sida, con poucas oportunidades de sobrevivir». Un panorama que se agrava aínda máis coa malnutrición, a falta de hixiene e de educación. «Comprobamos que canta máis educación, hai menos leishmaniasis. A xente sabe que non debe deixar residuos onde pode proliferar o insecto vector preto da súa vivenda, por exemplo. A leishmaniasis ataca sempre aos máis pobres dos pobres. Reforza constantemente o ciclo miseria-enfermidade».

EPIDEMIAS FAVORECIDAS POLAS GUERRAS

Img
As guerras, tanto as recentes e mediáticas como as que dan menos titulares, empeoran o problema. En Afganistán, as zonas de aglomeración de refuxiados en Paquistán polas diversas guerras convertéronse nun foco de leishmaniasis cutánea que agora, coa volta a casa dos desprazados, esténdese por todo o país. «A epidemia de leishmaniasis cutánea en Cabul é a maior coñecida ata a data, con máis de 40,000 casos anuais», di Alvar, que dirixe na zona un programa financiado en parte pola Caixa.

No Corno de África «espérase unha forte epidemia de leishmaniasis visceral en Sudán, unha vez que se abra a fronteira entre o Norte e Sur. Desprazarase máis dun millón e medio de persoas de zonas non endémicas a endémicas, como consecuencia da paz asinada en xaneiro do ano pasado». Cos fondos da AECI, a OMS abriu programas en Sudán norte (Gedaref), Sudán Sur (Alto Nilo) e Etiopía (Libo). Neste último país, co apoio de Médicos Sen Fronteiras de Grecia e España, tratan de explicar o por que da progresión da leishmaniasis nunha zona ata agora libre onde se declarou unha epidemia cunha mortalidade do 4%.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións