Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Lesións de ximnasio

Prodúcense por sobrecarga de traballo muscular ou por accións traumáticas
Por César Martín 6 de Abril de 2005

O exercicio físico é sinónimo de saúde, sempre que se realice baixo as pautas adecuadas. Nese sentido, os ximnasios son una boa forma de exercitar o organismo. Pero respecto diso, os expertos advirten de que calquera actividade nun centro deportivo ha de facerse con coidado xa que se se omiten os controis sobre o peso a traballar, o número de repeticións de cada movemento ou o xesto adecuado paira realizalos, poden aparecer lesións como sobrecargas, roturas fibrilares, tendinites, escordaduras ou, en casos extremos, a rotura de ósos ou músculos.

Lesións musculosas, tendinosas e de ligamentos

Moitas lesións deportivas xorden da reiteración excesiva de determinados movementos e exercicios. Outras, pola contra, débense a traumas puntuais relacionadas con xestos concretos e con movementos explosivos. En calquera caso, a actividade física, sobre todo a que se realiza en ximnasios, pode desencadear afeccións musculares, tendinosas ou tamén outras que inciden sobre articulacións e ligamentos. Así o explica Imanol Duandikoetxea, médico experto en osteopatía do bilbaíno Centro de Medicamento Manual. Segundo as súas apreciacións, non é anormal que o exercicio derive en ocasións en tendinites, sobrecargas musculares ou roturas fibrilares, entre outras.

O citado facultativo explica que as lesións musculares danse, xeralmente, debido a un mal xesto momentáneo ou a un sobreesfuerzo puntual. De tales circunstancias poden devir desde microroturas, roturas fibrilares e sobrecargas. A súa incidencia maior hai que buscala principalmente nas extremidades inferiores. E dentro dese conxunto anatómico reprodúcense con certa profusión no xemelgo interior. Nesa zona muscular atópanse incluídas estruturas como o cuadriceps ou o bíceps femoral. Un pouco máis arriba están os abdutores, que tamén se poden ver afectados por este tipo de lesións aínda que con menor frecuencia. En canto ás extremidades superiores, as principais lesións musculares hai que buscalas no bíceps braqueal e, en menor medida, no trapecio ou nos pectorales, segundo indica Duandikoetxea.

Aparte, hai que citar as lesións sobre tendóns. Ao contrario do que ocorría coas afeccións musculares, estas reprodúcense polo “sobreuso” de certas estruturas orgánicas, coa repetición excesiva de determinados exercicios un número excesivo de veces. Poden aparecer a pesar de que a carga coa que se adestra non sexa considerada como alta. De entrada, dá a impresión de que non tería por que causar problema algún e, con todo, co tempo, a repetición dunha táboa concreta chega a producir molestias como lesións crónicas en tendóns e zonas musculares nas articulacións. Paira os expertos, este tipo de danos prodúcense principalmente nas extremidades superiores e, dentro delas, destacan aquelas que afectan á musculatura do cóbado e, en concreto, ao epicóndilo.

‘Cóbado de tenista’ e ‘cóbado de golfista’

A reiteración da contracción do grupo músculotendinoso externo do cóbado pode levar -segundo Duandikoetxea- á aparición da inflamación da zona, afección coñecida como epicondilitis ou, popularmente, como ‘cóbado de tenista’. Dita lesión reproducirase en exercicios que requiran reiteradamente a contracción do tendón da zona en movementos similares aos que exerce un tenista cando practica o golpe de revés, por exemplo. Na vida cotiá, a epicondilitis poderíase dar en xestos habituais dun traballador, como cando este usa un desaparafusador, ou nos dunha persoa na súa vida cotiá, por exemplo, ao tentar agarrar una botella ou un prato de comida.

Outro tipo de afección é a epitrocleitis ou ‘cóbado de golfista’, una lesión que afecta o grupo muscular e aos tendóns internos do cóbado. Adóitase dar en exercicios nos que se utiliza a musculatura flexora da man co uso de aparellos que inclúen elásticos ou peiraos paira o exercicio manual.

Xunto ás afeccións sobre o cóbado, o experto confirma que se atopan outras que se localizan nos ombreiros. Neste sentido, están as tendinites do ‘manguito de rotadores’, que é a estrutura que estabiliza ao ombreiro, e a que repercute sobre o tendón supraespinoso. En menor medida están as lesións que afectan as extremidades inferiores, sobre todo, entre deportistas que practican carreira ou footing. Todas elas teñen especial incidencia sobre o chamado tendón de Aquiles, no nocello, e sobre o tendón rotuliano, no xeonllo (neste caso, a lesión estaría relacionada con exercicios de salto). Adóitanse dar por usar mal calzado, por exercitarse sobre un terreo especialmente duro ou por pisar de forma incorrecta á hora de correr ou saltar.

En canto ás lesións que afectan a articulacións e ligamentos, adoitan darse con maior incidencia no nocello e no xeonllo, principalmente sobre o ligamento lateral externo por mor de accións traumáticas como escordaduras ou distensións. Este tipo de afeccións tamén poden chegar a desencadear roturas nas articulacións, que son as zonas máis débiles en causa de trauma. Nas extremidades superiores, danse no ombreiro ou na man.

Tratamentos posibles

Desde o centro de Medicamento Manual certifícase que as lesións descritas, se se dan en “situacións agudas” teñen bo prognóstico, tanto en afeccións orixinadas por xestos e traumas puntuais ou explosivos como no caso de inflamacións por sobreuso. Con todo, no caso das tendinites, Duandikoetxea explica que “nos deportistas non profesionais é máis difícil de curar”.

Paira o caso das lesións musculares, o doutor confirma que existe “un momento agudo”. Con todo, no caso das tendinites, “existen moitos parámetros a analizar que as poden provocar, moitos deles non se descobren e non se teñen en conta xa que poden ser provocadas por técnicas á hora de facer deporte, polo calzado ou pola superficie, por exemplo”.

Vixilancia do peso, técnica e número de repeticións

Paira evitar estas lesións no ximnasio, os expertos na materia como Duandikoetxea e Fran Villasol, monitor de ximnasio durante máis de dez anos, recomendan controlar os pesos cos que se traballa, os xestos técnicos necesarios na realización dunha determinada táboa de exercicios e o número de repeticións que se fai de cada un deles. Sempre deberán ser os adecuados paira cada persoa. Nin máis nin menos. Neste sentido, indican que o usuario destes centros deportivos debe facer fincapé “no sentido común”. O tipo de actividade ideal que poderá desempeñar con normalidade e en busca dun beneficio paira a súa saúde será aquel que veña determinado polos parámetros vitais do individuo, como o seu estado de forma, o seu xénero, idade ou o traballo que desempeña habitualmente, entre outras cuestións.

Baixo devanditas consideracións os médicos deportivos recomendan realizar un recoñecemento previo a todas as persoas que van iniciar una actividade deportiva reiterada, neste caso nun ximnasio. Devanditos controis ben poderían basearse na realización dunha proba de esforzo ou nunha entrevista con especialistas deportivos ou médicos, máis se o deportista é consciente de pertencer a grupos de risco, ben por padecer lesións con anterioridade ou por ser susceptible diso polo historial da súa familia, por exemplo.

Cuestión de sentido común

Tampouco hai que obviar que o inicio do exercicio físico nun ximnasio debe consistir nun traballo progresivo e en escalas, “que non debe producir molestias, como as coñecidas agujetas, no día nin ao día seguinte”, asume o doutor do Centro de Medicamento Manual. Respecto diso, este tamén lembra que o deportista debe de ser consciente do que fai. “Creemos que o ximnasio vai ser bo paira a nosa saúde e, con todo, sen control pódese converter nun calvario, con lesións e malestar”. Neste sentido, o doutor alerta sobre prácticas habituais, como acudir a facer exercicios á hora para comer, madrugar en exceso paira acudir ao centro deportivo, exercitarse todos os días ou facelo sen omitir hábitos tóxicos como fumar, que poden resultar contraproducentes.

“Cando se inicia una actividade física, é necesario que o organismo estea ben hidratado e alimentado e descansado. Ás veces, se non se dá esa premisa, acudir a un ximnasio pode ser a pinga que colme o vaso en situacións como as descritas ou noutras nas que una mala postura ergonómica no traballo pódese agudizar facendo exercicio. É sempre cuestión de sentido común”, sentenza Imanol Duandikoetxea.

Traballo progresivo e baixo control

Os monitores dos ximnasios indican una serie de recomendacións paira practicar exercicio sen riscos:

  • Deixar pasar polo menos 24 horas entre actividades diferentes que requiran o uso dos mesmos grupos musculares paira ser efectuadas, período que habería que elevar a 72 horas se a sesión no ximnasio foi especialmente intensa.
  • Non é conveniente aumentar dunha semana á seguinte máis dun 10% na intensidade nin na duración dos exercicios a efectuar no ximnasio, ao que habería que dedicarlle sesións de entre una hora e hora e media e co día polo medio. “O facer un esforzo desmedido sen unha asesoría física é moi perigoso. Non hai que excederse”, advirte Manuel Ocejo, fisioterapeuta adscrito ás federacións deportivas de Álava Outra das taras que poden devir dunha inadecuada práctica deportiva en ximnasios é a ausencia da biomecánica precisa paira exercitar segundo que exercicios. Neste sentido, Ocejo considera fundamental a supervisión dun preparador físico. “Cando a técnica non é boa, un pode lesionarse. É moi importante que o movemento que se realiza cando carga una pesa estea ben feito”. Un exercicio mal executado non alcanzará o obxectivo desexado e iso pode desembocar nunha lesión. O deportista debe ser consciente de que ten que manter una postura correcta. Esta consistirá na posición neutral da cabeza a pelvis e os xeonllos relaxados.
  • Non é aconsellable procurar o equilibrio na execución dos exercicios. Adoita ocorrer que moitas articulacións ven afectadas cando os músculos que realizan accións opostas presentan un desenvolvemento moi desigual. Así, por exemplo, pode ocorrer cun bíceps moi desenvolvido e un tríceps débil, ou ao revés. E iso pode derivar en tensións que, á súa vez, poden degenerar en lesións en tendóns ou rachos musculares. Paira evitar tal situación, habería que estirar o músculo que se traballa e exercitar o músculo que non intervén moito na actividade.

    Quecemento previo

    Á parte de todo o devandito, antes de efectuar calquera tipo de exercicio nun ximnasio é necesario realizar un quecemento previo. Previrá a aparición de lesións. O mesmo, segundo o referido fisioterapeuta deberá constar dun mínimo de 20 minutos para que a fibra muscular, os tendóns, os ligamentos e a parte ósea póñanse a ton paira afrontar a actividade deportiva. Dita posta a punto deberá ser máis concienzuda paira deportistas que se acheguen aos 40 anos, xa que é una idade crítica na aparición de lesións de índole deportiva.