Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Álex Iranzo, neurólogo especializado en trastornos do soño doHospital Clínic de Barcelona

«No trastorno do soño REM, o soño é vivido fisicamente como real»

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 21deXaneirode2008

Como tantos pais, Álex Iranzo pasou horas cos seus fillos contemplando unha e outra vez ese antigo vídeo de Walt Disney que fai as delicias dos máis pequenos. A casualidade fixo, con todo, que advertise en ‘A cincenta’ (1950) un trazo neurológico característico da enfermidade do soño REM (fase de Movemento Rápido dos Ollos, polas siglas inglesas de Rapid Eye Movement, que ten lugar no último tramo do ciclo do soño) identificado os anos oitenta. Ademais, a visión sistemática das películas de Disney permitiu a Iranzo identificar unha ampla gama das desordes do soño, incluíndo pesadelos, sonambulismo, excesiva somnolencia diúrna e insomnio nocturno e desorde do ritmo circadiano, entre outros. Os resultados foron publicados recentemente na revista ‘Sleep Medicine’.

Os animais tamén padecen trastornos do soño REM?

En efecto. Durante os anos sesenta identificáronse trazos deste trastorno tanto en ratas como en cans. En humanos non se describiu a síndrome ata 1986. Pero, ao parecer, os guionistas de ‘A cincenta’ coñecían perfectamente en que consistía xa en 1950. A escena á que me refiro non aparece no conto orixinal de Charles Perrault (1697) nin na posterior adaptación dos irmáns Grimm (1812), así que é obra do equipo de guionistas formado por Ken Anderson, Homer Brightman, Winston Hibler, Bill Peet, Erdman Penner, Harry Reeves, Joe Rinaldi e Ted Sears.

Disney non quedaba curto á hora de contratar a guionistas.

O que lle permitía ir máis aló do conto nas súas películas, reproducir situacións ou escenas propias dunha observación detallada da realidade. A escena do can Bruno repítese con outro can en ‘A dama e o vagabundo’, película de 1955, na que tomaron parte tamén algúns guionistas de ‘A cenincienta’. Tamén en ‘Dumbo’ (1941) hai unha escena de soño na que aparecen elefantes rosas, icona propia de determinadas alucinacións…

As antigas películas de Walt Disney encerran curiosidades que farían as delicias dos estudiosos da mente humana, non é así?

«Miguel de Cervantes xa describiu con certa exactitude as axitacións dun trastorno do soño REM en ‘O Quixote’»Si, é certo, aínda que moitos anos antes Miguel de Cervantes xa describiu con certa exactitude as axitacións dun trastorno do soño REM en ‘O Quixote’. Concretamente, ilustra como o Quixote, soñando, facía coma se blandiese unha espada cando no seu soño era atacado por un xigante.

Pero soñar non é unha enfermidade.

O malo do trastorno do soño REM é que os núcleos cerebrais fallan e o soño dun ataque é vivido fisicamente coma se non fose un soño. Os pacientes poden dar patadas ou golpes, poden gritar ou expresar un ataque de pánico sen nin sequera espertarse. O cerebro é incapaz de ‘frear’ eses impulsos subconscientes.

Parece cousa de tolos.

Non existe necesariamente unha comorbilidad psiquiátrica nestes pacientes. Si, en cambio, pescudamos que se trata en xeral de persoas xa maiores, en quen a aparición deste cadro semellante a unha ataxia ou unha epilepsia pode predicir a inminencia dun trastorno cognitivo, enfermidade de Parkinson ou demencia. Tamén pescudamos que é máis común en homes que en mulleres.

Lémbreme como acusaba o can Bruno, en ‘A cincenta’, ese trastorno de conduta do soño REM.

Tal como ilustro no artigo de ‘Sleep Medicine’, que escribín en colaboración co neurólogo estadounidense Carlos H. Schenck e un experto na obra de Disney, Jorge Fonte, o can Bruno empeza a aullar mentres dorme, ladra, gime e move as patas como perseguindo a alguén. Coñécese que algún guionista da película debeu advertir ese curioso comportamento nun can da súa veciñanza (que padecía trastorno do soño REM) e ocorréuselle levalo á gran pantalla.

E, postos a investigar, que máis acharon na filmoteca infantil?

Buscamos alteracións do soño en 46 clásicos de Walt Disney e en máis de 500 curtametraxes, desde 1937 ata o 2005, e en tan extensa revisión vimos repetida a escena, ademais de en ‘A dama e o vagabundo’, na longametraxe ‘Tod e Toby’ (1981) e no curto ‘O día do xuízo de Pluto’ (1935). Como trazo máis sofisticado, en ‘A dama e o vagabundo’, o can Triste perdía simultaneamente o seu sentido do olfacto e a memoria, que son dúas características asociadas co trastorno da conduta do soño en fase REM en humanos e que non foron descritas ata moito despois.

PERNAS INQUIETAS

Img
Imaxe: Matthew Bowden

A inquietude investigadora de Álex Iranzo non se circunscribe só á obra de Walt Disney. O especialista da Unidade do Soño do Hospital Clínic identificou recentemente unha variación xenética que predispone a sufrir a chamada síndrome das pernas inquietas. Devandita síndrome afecta a un 10% da poboación e considérase un dos motivos principais de consulta clínica por insomnio. Tendido na cama ou nun sofá, cando o paciente debese obter unha máxima relaxación, experimenta en cambio unha sensación molesta e constante nas pernas que só se alivia ao movelas.

«O malo é que moi poucos pacientes relacionan este trastorno co soño e pasan unha media de cinco anos buscando remedios ou consultando a outros especialistas sen dar coa súa orixe». E a orixe non é outro, ao parecer, que unha anemia ferropénica, e o feito de que a metade dos pacientes con síndrome das pernas inquietas teña un familiar de primeiro grao con idéntico trastorno suxire que hai unha conexión xenética.

Nun estudo publicado na revista ‘New England Journal of Medicine’, o equipo de Iranzo, investigadores do centro de CODE Genetics de Reykiavik (Islandia) e da Emory University de Atlanta (EE.UU.), compararon datos clínicos e xenéticos de 688 pacientes con síndrome das pernas inquietas e máis de 16.000 controis sans. «A variación xenética descrita no traballo atópase no cromosoma 6 e involucra a un xene chamado BTBD9». Ser portador desta copia duplica a susceptibilidade de enfermar, e ter as dúas copias multiplica por catro o risco de padecer a síndrome das pernas inquietas.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións