Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Lisa Appignanesi, escritora experta na vida e obra de Sigmund Freud

Ninguén pode dicir que está enfermo polo simple feito de non ser feliz

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 24deFebreirode2009

O seu nome auténtico é Elsbieta Borenztejn e naceu en Lodz (Polonia) ao termo da Segunda Guerra Mundial. Tras vivir, crecer e estudar en París (Francia) e Montreal (Canadá), Appignanesi trasladouse a vivir a Londres (Reino Unido), onde pasou de dirixir un instituto de artes contemporáneas a presidir o Pen Club británico (asociación de escritores). Experta na vida e obra de Sigmund Freud, autora dunha ducia de novelas, xornalista e locutora de radio e televisión, esta escritora visitou recentemente Barcelona para pronunciar unha conferencia á mantenta dos trastornos alimentarios e da publicación do seu último libro acerca da depresión nas mulleres: Bad, Mad and Sad (Mala, tola e triste).

A anorexia é un problema de saúde de dimensión social. Culpamos aos modistos?

Non tan rápido. É certo que a utilización de modelos extremadamente delgadas nos desfiles e a publicidade propiciou unha moda nefasta entre as mulleres -non só en mozas adolescentes, tamén en mulleres adultas e nenas- pero a dimensión psicosocial da anorexia vai moito máis alá do universo da moda. Séculos atrás, moitas novicias falecían como consecuencia de procesos anoréxicos que por entón tiñan máis que ver cos arrebatos místicos que coa moda. Catalina de Siena ou a mismísima Teresa de Jesús virían ser iconas dun ciclo perverso que, con todo, interpretábase baixo un prisma de santidade. Na historia máis recente, hai personaxes que se erixiron como iconas dunha imaxe romántica da muller e que, con todo, sufriron en silencio e deron forma de anorexia ao seu sufrimento. Un bo exemplo témolo na fundadora da Cruz Vermella, a enfermeira Florence Nightingale.

Moda e publicidade, os arrebatos místicos, o sufrimento existencial… Que máis factores inciden na anorexia das mulleres?

Engadiría tres: a pracenteira sensación de control (son capaz de non comer, podo vivir sen o cebo que a sociedade me impón, podo adelgazar tanto como queira, non son escrava de ningún tipo de apetito…), as situacións de desestruturación familiar (non comer como protesta contra unha orde familiar absurdo, ferinte ou alienante) e unha fobia ou medo ás relacións sexuais (máis propio da adolescencia, e estudado con detalle por Sigmund Freud).

Que lle levou a escribir un libro como “Bad, Mad and Sad”?

A constatación de que os trastornos depresivos son moito máis habituais en mulleres que en homes sen que exista para iso unha razón biolóxica de peso. No libro repaso a relación das mulleres coa ciencia da mente desde o século XIX aos nosos días.

A que conclusión chegou?

Primeiro, nada novo, que a calidade de vida das mulleres atópase en todo o mundo bastante por baixo da dos homes. Devandito isto, a psicoloxía descubriu que as mulleres reaccionamos ante a dor, a frustración ou a tristeza de formas non sempre asimilables aos patróns masculinos. A ciencia tivo así que facer fronte a un amplo abanico de actitudes e condutas das mulleres que non era fácil de encasillar pero que, baixo un común denominador de “tristeza”, pasaron a engrosar o capítulo elevado das depresións.

Pero a relación das mulleres cos conflitos de conduta parte de moito antes que o século XIX.

“A empatía do lector cos personaxes dunha novela ou dun poema exerce un beneficio terapéutico”En efecto. Eu limítome a unha colección de casos psiquiátricos documentada. Con todo, é obvio que hai descricións moi anteriores a esa época. As máis famosas poida que estean recollidas en obras inmortais da literatura universal como “As Bacantes”, obra póstuma de Eurípides, escrita no ano 406 a.C. Alí relátase cunha precisión case cirúrxica como as mulleres de Tebas tolean por obra de Dionisos. Macbeth, escrito por William Shakespeare en 1605, ilustra tamén como Lady Macbeth dá conta da súa ambición ao prezo da tolemia mental… Son este tipo de relatos os que posiblemente intrigaran a Sigmund Freud para analizar os primeiros rudimentos científicos da “histeria feminina”.

Como xornalista, escritora e adaíl cultural, vostede defende que ler é beneficioso para a saúde e que a palabra cura.

Non se trata dunha impresión que eu teña, senón dunha constatación científica. En Londres, tomei parte recentemente nun debate titulado “A lectura cura”, organizado por The Reader Organisation (unha organización inglesa de lectores de libros) e a revista médica “The Lancet”. O debate concluíu que unha lectura organizada causa efectos terapéuticos en persoas con enfermidade mental, nenos con problemas de escolaridade ou enfermos terminais que fan fronte a situacións depresivas.

Situamos bibliotecas nos centros de saúde?

Non é unha idea desatinada. Ler libros pode curar tanto como consumir pastillas, recreando unha idea central do eu e do mundo que nos rodea, cos seus problemas, os seus conflitos e a necesidade de interaccionar. Os estudiosos do comportamento descubriron que a empatía do lector cos personaxes dunha novela ou dun poema exerce un beneficio terapéutico ostensible. Un filósofo, Ian Hacking, manifestaba que na obra cultural de cada xeración “danse regras particulares para facer fronte á tolemia”.

O seu admirado Sigmund Freud tamén apostilou a repercusión dos clichés literarios na conduta humana.

Freud poida que exercese unha influencia maior entre os narradores que entre os mesmos psiquiatras ou psicólogos. En certo xeito, foi o inventor dunha a narrativa do eu moi próxima á de Proust. En libros como “A psicopatología da vida cotiá” fálanos de conflitos habituais nas vidas de todo home e de toda muller sen excentricidades, sobre a importancia de pequenas cousas que adoitamos esquecer e sobre o poder terapéutico do amor, da tenrura.

O libro que acaba de publicar non é, en absoluto, un manual de autoaxuda para mulleres en crises. Máis ben ao revés, nel fai gala dun certo “pesimismo intelectual”.

Con independencia de se os conflitos de conduta están ben ou mal diagnosticados, ben ou mal atendidos, ben ou mal tratados cos elementos de que dispomos, o certo é que crecen cada vez máis en número e en complexidade. Chegados a este punto, non ser feliz, non conseguir un orgasmo de cando en vez, non ser rico nin famoso xera ansiedades e frustracións moi difíciles de encasillar e de analizar… Non imos ben por este camiño.

Que terceira vía propón?

A simplificación. E se o normal fose non ser feliz salvo en contadas ocasións, ligar o xusto, gozar dun só minuto de gloria e sortear a penuria económica como fai a maior parte do mundo? Desde a cultura impúxose unha imaxe de realidade pasada de revolucións. Desde o medicamento corremos o risco de acabar clasificando aspectos como a pobreza a modo de enfermidade.

Quere engadir algo máis?

Dise que o déficit de atención e hiperactividade cala cada vez máis entre a poboación infantil occidental. E se os nenos e as nenas estivesen demasiado distraídos con televisións, videoconsolas e chats de computador como para prestar atención ás pequenas cousas necesarias que importan? En Xapón crecen as depresións das mulleres menopáusicas casadas. E se non fose debido a desamaños hormonais senón ao simple feito que ven obrigadas a convivir con alguén que agora non ten traballo (xubilados) e que estivo ausente das súas vidas durante todo o tempo transcorrido? Ninguén pode dicir que está enfermo polo simple feito de non ser feliz.Virginia Woolf ou Marilyn Monroe son exemplos de mulleres que en teoría deberían ser felices e non o foron en absoluto. Britney Spears pasaría por un exemplo máis recente.

Nacer muller é exporse a unha maior trasfega psicolóxica: menstruaciones, embarazos, partos, menopausa…

Poida que tóquenos bailar coas hormonas máis “feas” e que, por iso, esteamos predispostas a sufrir máis depresións ou ansiedades. Pero na adolescencia ocorre o mesmo, as hormonas dispáranse e alteran o comportamento ao límite dos trastornos de personalidade. Trátase de algo normal, fisiológico, consustancial… Non vaiamos tan rápido a clasificar como tolos aos nosos mozos, posto que esta clasificación exclúe, marxina e fere.

CAUSAS DE ENFERMIDADE MENTAL

Img
Imaxe: brunopp

No seu libro, Lisa Appignanesi cita casos horribles de mulleres “tolas, malas e tristes”. En 1810, a autora describe como en Bedlam, o primeiro asilo de saúde mental (manicomio) do Reino Unido, os científicos identificaran ata dezaseis causas de enfermidade mental, “entre as que se citan a mala sorte, a pena, a dor, o amor, o orgullo, os celos, a adicción ao alcol, a relixión e o metodismo”. Appignanesi dá conta dun manual daquel centro, con 950 páxinas, que contén diagnósticos específicos e esquemas terapéuticos “que nalgúns casos seguen en vigor”.

Outro caso extraído do libro de Appignanesi refírese a Celia Brandon, unha muller que ingresou no Royal Edinburgh Hospital en 1915 e que foi a primeira paciente na historia do medicamento británico que ingresou baixo a denominación de “caso freudiano”. A muller, que descoñecía por completo a Freud e que non lera xamais ningún libro, refería os seus soños e a súa sexualidade de forma desinhibida e meridiana. Os terapeutas non sabían como clasificar o seu comportamento e optaron por inscribir unha “tolemia ilusoria sistematizada”, como consecuencia de que Brenda asociaba os seus soños “a unha mera expresión dos seus desexos e os seus temores na vida”. Pero o libro desta autora subliña tamén realidades moito máis crúas. Un estudo levado a cabo en 2004 no Reino Unido conclúe que por cada home que tenta o suicidio naquel país, tentárono xa nove mulleres.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións