Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Listas de espera

Oftalmoloxía, neurología e cirurxía vascular rexistran as listas de espera máis longas
Por miren 7 de Febreiro de 2003

As listas de espera figuran como a materia pendente da sanidade pública española. Acabar con elas ou, polo menos, reducilas de maneira considerable, é, nestes momentos, moi difícil e as súas consecuencias “inadmisibles”. A situación agrávase no caso das persoas maiores, cuxo débil organismo non entende de prazos e obriga ao 90% dos anciáns con enfermidades crónicas a acudir ao servizo de urxencias antes da cita prevista co especialista.

Principais riscos

A oficina do Defensor do Pobo publicou recentemente un informe acerca das listas de espera na sanidade pública. O estudo deixaba ao descuberto as carencias do sistema e estipulaba en seis meses o tempo medio de demora tanto en probas diagnósticas como cirúrxicas. Isto significa que una persoa enferma realiza, como máximo, tres visitas anuais ao especialista e accede a un quirófano medio ano despois de habérselle detectado una patoloxía concreta.

A situación é preocupante e tórnase moi grave cando afecta á denominada terceira idade, “posto que se produce unha deterioración funcional que leva, en ocasións, anomalías irreversibles”, sinala Antonio Andrés Burgueño, asesor médico de CEOMA (Confederación Española de Organizacións de Maiores). “De feito, -continúa- o 90% dos pacientes maiores de 65 anos con patoloxías crónicas acode a urxencias antes da cita prevista co especialista”. “Sen dúbida, esta é case a regra”, confirma o vicepresidente da SEGG (Sociedade Española de Xeriatría e Gerontología), Joaquín Midón.

A lista de espera máis numerosa, a de oftalmoloxía, é un claro exemplo que prexudica a calidade de vida dos maiores, aínda que as esperas tamén son importantes en reumatoloxía (até oito meses), neurología (once meses) ou cirurxía vascular (15 meses).

“Hai dúas patoloxías, supostamente non graves, que teñen especial repercusión sobre os anciáns. Son as intervencións de cataratas e de próstata”, reflexiona Joaquín Midón. “A limitación en todos os aspectos vitais e funcionais que supón a falta de visión ou ser portador dunha sonda urinaria mentres se espera una solución definitiva é incalculable en canto a calidade de vida, pero tamén en canto a consumo de recursos sanitarios e sociais por parte doutras persoas”, engade.

No informe do Defensor do Pobo ponse de manifesto tamén a existencia de casos nos que o paciente debe esperar sete meses paira a colocación de prótese de cadeira, vinte meses paira a de xeonllo e “cifras espectaculares e inaceptables”, denuncian en CEOMA, paira a cirurxía de varices e rehabilitación. “En conxunto, 328.836 persoas esperando cirurxía e 7.633 delas máis de seis meses”.Problemas que se poden complicar, por exemplo, cunha caída e esixir una intervención máis delicada e inmediata.

Un caso especialmente difícil no momento actual é a demencia. “Trátase dunha patoloxía crónica e sen tratamento curativo que xera un gran sufrimento persoal e familiar e que require dunha abordaxe complicada, multidisciplinar e, sobre todo, o máis temperán posible para que os tratamentos dispoñibles sexan máis eficaces e a diminución do dano e así como do gasto sanitario e social sexa máis eficiente”, apunta Midón.

Causas do atraso

O Parlamento Europeo ha alertado do progresivo envellecemento da poboación que, ao seu xuízo, “pode deteriorar a calidade dos servizos sanitarios ás persoas maiores”. Nesta liña, instou aos diferentes gobernos a tomar medidas preventivas e insistiu nas consecuencias do déficit dos recursos na seguridade social. Unhas e outras constitúen importantes desvantaxes á hora de atallar as listas de espera.

A práctica das “axendas pechadas” tampouco o pon nada fácil, ao impedir que o paciente sexa sequera incluído na lista de espera. A frase “xa lle chamaremos”, á que se recorre con frecuencia paira non dar a cita no momento en que se solicita, é o máis habitual nestes casos.

Outra das causas desta situación “inadmisible” é o efecto embude orixinado pola afluencia de moitos pacientes e a generalización de probas diagnósticas “innecesarias” que, debido á demora na seguinte visita ao especialista, acaban perdendo validez e requiren ser repetidas. “Precísase una organización máis eficiente”, recomenda o vicepresidente da SEGG. O feito é que non se debe esperar paira acudir ao especialista cando se detecta algunha anomalía, pero tampouco ser alarmistas e taponar o servizo.

“Doutra banda, a espera acentúase debido a que, nalgúns hospitais, as listas empezan oficialmente a correr só cando danche una data, que tamén ten a súa lista de espera. Despois virá a lista de espera paira as probas diagnósticas, de cuxas listas nin sequera hai datos na maior parte dos hospitais. E o proceso é acumulativo”, denuncia CEOMA.

Solucións

No principio do ano, a ministra de Sanidade e Consumo, Ana Pastor, presentou ás comunidades autónomas o proxecto de Real Decreto polo que se establecen as medidas paira o tratamento homoxéneo da información sobre listas de espera que ten cada centro sanitario.

De aprobarse, aseguran desde o Ministerio, “os cidadáns disporían de información homoxénea e periódica sobre a situación das demoras, as cales se pretende sexan o máis curtas posibles”. Con todo, paira as asociacións que defenden os intereses dos maiores, non parece suficiente.

“É preciso que se acelere o Anteproxecto de Lei de Cohesión e Calidade do Sistema Nacional de Saúde, e que o Ministerio de Sanidade e Consumo, liberado das presións diarias da xestión, defina pronto as garantías e o tempo máximo de acceso ás prestacións sanitarias, a posta en marcha de auditorias externas, e a obrigatoriedade dun sistema de información fiable, que evite neste caso a (aparentemente) bochornosa falta de datos existente”, subliñan en CEOMA.

Ademais, paira estes colectivos, é “imprescindible” ampliar o gasto público, polo menos, un punto sobre o PIB, “paira estar ao nivel dos países da nosa contorna”. “Se hai recursos económicos -puntualiza Antonio Burgueño-, aumentarán as posibilidades de acabar coas listas de espera. Una actuación á que contribuiría tamén a aposta por especialidades específicas de xeriatría multidisciplinar”.

“É fundamental a universalización da asistencia xeriátrica e dos servizos de xeriatría hospitalarios en toda a rede pública, para que as prioridades poidan establecerse con rigor e de acordo á evidencia científica e reducir ao mínimo a invalidez evitable”, explica Joaquín Midón. “Cando un ancián perde ou ve deteriorada a súa capacidade de desenvolverse en por si, a abordaxe rápida do problema clínico que o produciu é básico paira conseguir a recuperación total e previr a dependencia”, advirte.

Ademais destas solucións, o vicepresidente da SEGG incide na necesidade de proporcionar aos equipos de atención primaria máis medios técnicos e humanos. “Desta maneira, poderían asumir un maior número de patoloxías sen necesidade de enviar ao paciente ao especialista”. “Tamén sería importante aumentar as horas de funcionamento das tecnoloxías, o número de puntos intermedios de atención continuada fóra dos hospitais e concienciar á poboación das repercusións globais dun mal uso dos servizos”, indica Midón.

Sobre a posibilidade de facilitar o acceso ás persoas maiores de toda a Unión Europea aos sistemas sanitarios dos países membros, o Defensor do Paciente (ADEPA) móstrase tallante: “Non estamos de acordo con esta medida, sería máis eficiente habilitar quirófanos en días de festa ou fins de semana e contratar máis persoal”, sinala o secretario de ADEPA, Ramón Prieto.

Recomendacións ao paciente

Fiel ao seu nome, o Defensor do Paciente vea por que os enfermos reciban a atención sanitaria pertinente de maneira que o seu estado non empeore. Ramón Prieto xustifica, mesmo, a necesidade de acudir á sanidade privada “cando a deterioración física é importante e o sistema público non dá una solución”.

ADEPA ten previsto nestes casos un mecanismo polo que o afectado pode solicitar á sanidade pública o reembolso dos gastos. “A condición de que o paciente, pos a súa enfermidade, viuse obrigado a tomar esa decisión”.

Ademais, o Defensor elaborou as seguintes recomendacións paira os afectados por listas de espera excesivas:

  • Cando se necesite una proba importante, talles como una mamografía, escáner, resonancia, una intervención cirúrxica ou a necesidade de acudir a un especialista, e a espera pase os dous meses (paira a mamografía), tres meses (paira o escáner), un mes (paira a resonancia), etc., o paciente pedirá a Folla Oficial de Reclamacións onde deixará constancia escrita da súa situación e das posibles secuelas que poidan aparecer a causa do atraso.

  • Como sinalaron os Tribunais, o dano que se sufra será antijurídico cando veña dado por unha lista mal xestionada ou irracional, de duración esaxerada, cando houber un erro na clasificación da prioridade do enfermo ou cando no curso desa espera producísense empeoramentos ou deterioracións da saúde que leven secuelas irreversibles ou que, sen chegala a anular, si mitiguen a eficacia da intervención esperada.

  • Nestes casos cabe iniciar una Reclamación sobre Responsabilidade Patrimonial da Administración Sanitaria (Vía Contencioso-Administrativa) solicitando a indemnización polos danos e prexuízos ocasionados pola lista de espera.

“O problema vén á hora de recibir esa indemnización, xa que, ao ser transferidas as competencias en materia de sanidade a cada comunidade autónoma, non queda claro de quen é a competencia en caso de neglixencias ocorridas antes deste proceso”, quéixase o secretario do Defensor do Paciente.