Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Mª Teresa Muñoz Calvo, endocrinóloga infantil

A nutrición é un dos principais factores que determinan o inicio da puberdade

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 14 de Decembro de 2018

Os mozos e mozas de hoxe en día entran na puberdade cada vez antes. Ás veces, mesmo cando apenas se acaban de estrear na Educación primaria. Antes de que cumpran os 8 anos no caso das nenas e nos 9, nos nenos, estamos ante unha puberdade precoz que, aínda que é “unha enfermidade rara, intúese un aumento de casos nos últimos anos”, tal e como comenta nesta entrevista Mª Teresa Muñoz, endocrinóloga infantil do Hospital Ruber Internacional de Madrid e membro do grupo de Endocrinoloxía da Sociedade Española de Medicamento da Adolescencia (SEMA), sociedade integrada na Asociación Española de Pediatría (AEP).

Como definiría a puberdade precoz?

É a aparición temperá dos caracteres sexuais secundarios: nas nenas xorde o botón mamario antes dos 8 anos e nos nenos prodúcese o incremento do volume testicular antes dos 9. Clasicamente, definíronse dous subtipos de puberdade precoz: a central, por activación precoz da liberación de gonadotropinas a nivel hipotalámico; e a periférica, debido ao aumento de esteroides sexuais-estradiol/testosterona.

Que a diferenza da puberdade normal?

“Factores nutricionais (epidemia de obesidade), ambientais (disruptores endocrinos) e psicosociais (adopción) explican o adianto da puberdade”A idade de inicio. Unha puberdade normal acontece entre os 8 e 13 anos en nenas, e entre 9 e 14 anos en nenos. Nelas a aparición do botón mamario adoita ser o primeiro signo de desenvolvemento puberal. Ocorre ao redor dos 10,5-11 anos de media e coincide, habitualmente, co chamado estirón puberal. Nos homes, o comezo márcao o incremento do volume testicular a unha idade media de 11,5-12 anos. Neste caso, a diferenza das nenas, o estirón puberal non coincide co inicio da puberdade, senón que se produce aproximadamente un ano despois.

Cal é a incidencia da puberdade precoz no noso país?

Aínda sendo unha enfermidade rara, intúese un aumento de casos nos últimos anos. Para explicar o cambio desta tendencia, existen varias teorías: factores nutricionais (epidemia de obesidade), ambientais (disruptores endocrinos) e psicosociais (adopción). Pero a incidencia da puberdade precoz central é difícil de establecer. Dáse nun de cada 5.000-10.000 nenos e cun claro predominio en nenas, pois a relación oscila entre 3:1 e 23:1, segundo as series. No Rexistro Español de Puberdade Precoz, observouse unha incidencia anual que oscilaba entre 0,02 e 1,07 novos casos por 100.000: en nenas entre 0,13 e 2,17, mentres en nenos sobre 0 e 0,23.

Como se recoñece nas nenas?

Pola aparición do botón mamario e o desenvolvemento progresivo da mama antes dos 8 anos que pode ser, inicialmente e durante uns meses, unilateral. A idade ósea adiántase por encima da idade cronolóxica e a velocidade de crecemento experimenta unha rápida aceleración, ao redor de máis de 6 centímetros ao ano.

E nos nenos?

Polo incremento do volume testicular, que alcanza ou supera os 4 mL antes dos 9 anos. Séguelle, habitualmente, o desenvolvemento de lanuxe pubiano e axilar. E a idade ósea adiántase por encima da idade cronolóxica.

Por que ocorre? Cales son as principais causas?

Nas nenas, a etiología é habitualmente idiopática (descoñecida), mentres que nos nenos son máis frecuentes as causas orgánicas. Dentro das formas idiopáticas, ao redor dun 30 % son familiares. Outras causas son: tumores hipotalámicos (hamartoma), alteracións do sistema nervioso central (neurofibromatosis, hidrocefalia, mielomeningocele…), irradiación cranial polo tratamento de diferentes tumores, determinadas síndromes como o de Beuren-Williams ou porque son menores procedentes de adopción internacional, onde a frecuencia de puberdade precoz central é claramente superior á do resto da poboación.

Os nenos e nenas de hoxe en día crecen máis rápido que os de hai uns anos?

Desde mediados do século XIX a mediados do XX, nos países occidentais desenvolvidos observouse unha melloría no seu crecemento, con maiores tallas adultas en ambos os sexos, e unha tendencia a unha maduración máis rápida; isto ocorre sobre todo en mulleres, onde a idade da menarquia adiantouse dos 15-17 anos a menos de 14.

Por que esta tendencia?

“O exceso de graxa subcutánea e o aumento do índice de masa corporal asócianse cun incremento no risco de presentar unha puberdade temperá”Ambos os fenómenos, coñecidos como “tendencia secular do crecemento e desenvolvemento”, mostran variacións de magnitude entre diferentes países. Atribuíronse á melloría na nutrición, saúde e condicións de vida. Pero a idade de inicio puberal mostra unha variabilidade duns 4-5 anos entre individuos con condicións de vida similares e que parece estar determinada por factores xenéticos e ambientais. As diferenzas nese comezo entre razas e etnias son, probablemente, un reflexo da combinación de factores xenéticos, socioeconómicos e ambientais, cuxa influencia individual é difícil de establecer; no entanto, determinadas razas, como a negra, tenden a unha maduración máis temperá.

Ten algo que ver a alimentación?

Unha adecuada nutrición e un ambiente socioeconómico favorable asócianse a un desenvolvemento puberal máis temperán; pola contra, condicións nutricionais ou socioeconómicas desfavorables condicionan un desenvolvemento puberal máis tardío. Neste sentido, a nutrición parece ser un dos principais factores determinantes do inicio puberal. A malnutrición crónica induce un atraso puberal en ambos os sexos. E, no outro extremo, o exceso de graxa subcutánea e o aumento do índice de masa corporal antes do inicio da puberdade asócianse cun incremento no risco de presentar unha puberdade temperá, especialmente en nenas, e poderían ser un dos factores implicados na aceleración puberal observada en países occidentais con taxas crecentes de obesidade infantil.

A contorna tamén inflúe?

A industrialización produciu un incremento gradual, pero significativo, no número e cantidade de contaminantes ambientais. Algúns deles son sustancias, naturais ou de sínteses que, debido á súa similitude estrutural con determinadas hormonas, poden ter efectos negativos sobre o sistema endocrino. Demostrouse que algúns destes disruptores endocrinos, como fitoestrógenos, estrógenos naturais (tópicos ou sistémicos), pesticidas, fungicidas, sustancias químicas industriais ou ftalatos, son axentes capaces de producir en humanos puberdade adiantada e precoz.

Que consecuencias ten este desenvolvemento prematuro nos mozos e mozas?

Por unha banda están os riscos auxológicos. O desenvolvemento puberal precoz acelera o ritmo de crecemento, pero máis aínda a maduración ósea. Por iso, aínda que estes nenos parezan a prinicipio altos, o peche dos cartílagos de crecemento e a finalización do crecemento a unha idade temperá leva un risco de perda de talla final.

Pero tamén psicolóxicos.

“En nenas describíronse situacións de tensións e de dificultade de adaptación ante os rápidos cambios físicos e psicolóxicos que se producen”Nas nenas, onde maioritariamente se levaron a cabo estes estudos, describíronse situacións de tensións e de dificultade de adaptación ante os rápidos cambios físicos e psicolóxicos que se producen, ademais de rexeitamento por parte dos seus compañeiros e tendencia ao illamento e á depresión. Ambos os sexos, pero sobre todo os homes, poden mostrar un aumento da libido, con desenvolvemento de condutas masturbatorias ou sexuais inadecuadas, especialmente se existe un certo grao de atraso mental que limite a súa capacidade de control. Pero, en calquera caso, os riscos psicosociais nun paciente concreto son difíciles de predicir.

Podería derivar nalgún trastorno da alimentación?

Poden presentar un maior índice de masa corporal (IMC), con incremento de graxa abdominal e maiores cifras de tensión arterial, así como un peor perfil lipídico. Todos estes factores suxiren que as mulleres terían un maior risco cardiovascular.

Cando se debe consultar co pediatra?

Se os pais detectan nos seus fillos algún dos cambios físicos que describín anteriormente, deberán porse en contacto co seu pediatra canto antes. Despois, se é necesario, derivarase ao endocrinólogo infantil.

Que probas determinan o diagnóstico de puberdade precoz?

“O tratamento pretende reverter, deter ou enlentecer o desenvolvemento dos caracteres sexuais secundarios, conservar o potencial de crecemento e evitar as consecuencias psicosociais e conductuales”Temos en conta os criterios clínicos descritos. Pero hai máis. Cunha radiografía de man-boneca esquerda valórase a idade ósea. Nun estudo hormonal, a presenza de niveis séricos elevados de esteroides sexuais (estradiol na nena ou testosterona no neno) sería o primeiro a demostrar ante unha sospeita de puberdade precoz. A ecografía abdómino-pélvica, ademais de descartar a presenza de tumoraciones (suprarrenales, ovario, fígado, etc.), pode permitirnos, no caso das nenas, valorar o tamaño ovárico e uterino. Cunha resonancia magnética cranial avaliamos a anatomía da rexión hipotálamo-hipofisaria e descártase a patoloxía orgánica. Ademais, caben outros estudos: función tiroidea, mapa óseo, marcadores tumorales ou estudos moleculares, entre outros.

De que maneira tratan os endocrinos a puberdade precoz?

O tratamento da puberdade precoz central o que pretende é reverter, deter ou, polo menos, enlentecer o desenvolvemento dos caracteres sexuais secundarios, conservar o potencial de crecemento e evitar as consecuencias psicosociais e conductuales dunha puberdade temperá. Consiste nunha serie de inxeccións mensuais que bloquean os receptores hipofisarios, directamente relacionados coa produción de estrógenos. Ao frearse a produción desas hormonas e a estimulación do ovario polas mesmas, conséguese a supresión dos estrógenos e do desenvolvemento puberal. E nos casos nos que exista unha causa orgánica, deberá facerse tratamento se é posible.

Que alimentación e hábitos poden previla?

Como prevención, débense realizar os controis adecuados de peso e talla polo pediatra e, en caso necesario, facer unha radiografía de man-boneca esquerda para valorar a idade ósea. Aos pais aconséllolles que desde o nacemento leven unha alimentación regulada polo seu pediatra e tamén que cumpran cos hábitos que se recomendan. O neno debe ter unha nutrición normal para a súa idade e, en ningún momento, presentar sobrepeso ou, pola contra, estar malnutrido pola escasa formación dos seus pais.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.


Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións
Fundación EROSKI

Validacións desta páxina

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación do W3C indicando que este documento é XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto