Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Mar Serrano, responsable de formación da Fundación Grünenthal e máster en dor

Catro de cada dez nenos sofren dor durante a súa hospitalización

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 18deSetembrode2012

Catro de cada dez nenos hospitalizados, máis do que se esperaba, sofren algún tipo de dor, segundo o novo “Estudo sobre a dor en nenos hospitalizados”, realizado pola Fundación Grünenthal e a Fundación Antena 3 con menores de idades comprendidas entre os 7 e os 12 anos. Cando se lles pregunta aos pais, o 80% pensan que o seu fillo ingresado ha padecido dor, pero se se lles consulta a eles, só o 40% afirman sufrir dor. Hoxe, as picadas, entre outros actos médicos, seguen sendo os máis temidos polos máis pequenos. Os expertos aconsellan aos pais non mentirlles respecto diso, aínda que deben adquirir destreza para explicarlles que procedemento realizaráselles, sempre de forma adaptada á súa idade. Neste entrevisto Mar Serrano, médica e responsable de formación da Fundación Grünenthal e máster en dor, explica que as principais conclusións do estudo servirán para elaborar un folleto con recomendacións para os proxenitores co obxectivo de que os seus fillos enfermos afronten mellor a dor.

Facía falta en España un estudo sobre os nenos con dor hospitalizados?

Si, de feito, fan falta máis estudos e algo aínda máis importante: unha maior concienciación sobre a mellora na abordaxe da dor nos nenos. Son escasas as investigacións sobre este tema, a dor no menor foi un gran esquecido, a pesar de que o alivio da dor é un dos principios fundamentais do medicamento. Con todo, nos últimos 10-12 anos aumentou o número de publicacións relacionadas, o que demostra o interese por este tema. Ademais, neste subgrupo de poboación, a valoración é moi complexa.

Por que?

Porque están nun proceso de desenvolvemento e maduración, e para o neno non resulta fácil explicar se sente dor e como o percibe. Fan falta estudos sobre a dor mesmo en idades máis temperás, xa que os participantes neste estudo teñen entre 7 e 12 anos. Este traballo é interesante porque os protagonistas son os propios afectados. É habitual que en estudos como este analícense outros factores, como os fármacos, para comprobar a súa eficacia e seguridade, ou unha nova técnica diagnóstica. Pero nesta investigación indágase na percepción que os nenos teñen sobre a dor que experimentan durante a súa estancia no hospital. Queremos saber o que senten e opinan para poder tratarlles mellor. Ademais, aproveitamos para que sexan eles os que compartan a súa experiencia con outros que van pasar por experiencias similares ás súas cando tamén estean ingresados. Os resultados difundiranse en formato de conto xunto con folletos divulgativos destinados a familiares e a profesionais sanitarios.

A cantos nenos estudaron? Que porcentaxe padecen dor durante a hospitalización?

“A prevalencia da dor é do 80% segundo os pais e do 40% segundo os nenos”En total a 391. Participaron 20 hospitais repartidos por todo o territorio nacional. De toda a mostra, case un 60% estiveron no hospital con anterioridade, un 10% dos casos estiveron seis ou máis veces antes e o 26% dos nenos necesitan visitar o hospital con certa asiduidade. A dor é un síntoma moi prevalente, de modo que, cando se lles pregunta aos proxenitores estes afirman que o 80% dos nenos experimentouno, nun 40% de maneira esporádica e noutro 40% de maneira habitual. Con todo, só nun 20% dos pais a resposta é negativa. A prevalencia da dor nos pequenos hospitalizados é diferente: segundo os pais é dun 80% e segundo os propios nenos, dun 40%. A resposta é que catro de cada dez menores hospitalizados sofren dor, algo máis do que se esperaba.

De que intensidade é esa dor?

A intensidade das molestias habituais só representa dous puntos nunha escala sobre dez. Para ver cal é o nivel percibido utilízanse escalas faciais: móstranselles unhas caras con distintas expresións, de máis contenta a máis triste, que se corresponden con distintas puntuacións. Isto é, desde 0, que é a ausencia de dor, ata 10, que é a máxima dor imaxinable; a puntuación media dos nenos sería de 2 puntos, o que se considera leve. De feito, os datos do estudo mostran que un de cada dous nenos hospitalizados (48,4%) manifesta sentir dores moi fortes nalgún momento, durante a súa estancia no hospital. Con todo, ao longo do tempo, as dores descenderon de maneira sensible e, no momento da entrevista, apenas un 4% queixábase de dores fortes (o 70% respondía que “pouco ou nada”).

Que tipo de dor é o máis común entre os pacientes máis pequenos?

Neste estudo non se recolleu información do profesional sanitario sobre a patoloxía causante. Pero esta dor depende da orixe do ingreso dos nenos. Os que participaron neste estudo proceden do servizo de Urxencias (53%), cirurxía (24%) ou foron ingresados para tratamentos periódicos (9%). E a maioría estiveron ingresados en servizos de pediatría (42%), seguidos polos de traumatología e cirurxía (39%) e oncoloxía (11%) e unha porcentaxe mínima en coidados críticos (3%). Segundo isto, o tipo de dor que padecen pode ser agudo por unha enfermidade aguda, queimaduras, traumas postoperatorios e procedementos médicos; crónico non oncolóxico; ou dor crónica debido ao cancro. E a dor que se lles ocasiona pode deberse a “procedementos levemente dolorosos”, como punciones no dedo ou para instaurar unha cánula intravenosa, “procedementos moderadamente dolorosos”, como unha punción lumbar, ou “procedementos moderada ou severamente dolorosos” como unha aspiración de medula ósea ou unha biopsia. As dores máis intensas definíanse como picadas, coma se queimásenlles “” ou “retorcesen”.

Cal é a dor que máis temen os nenos?

As picadas son a principal causa de medo e de dor para os nenos durante o seu ingreso hospitalario. Parece que habería unha relación directa entre o que lles dá máis medo, porque lles doe máis, ou o que lles doe máis, porque lles inspira máis temor. Pero nesta investigación non se lles pediu que os comparen entre si.

Segundo este estudo, o 62% dos nenos din afrontar mellor a dor cando se lles notifica de maneira adecuada. Con todo, só infórmase á metade.

“Os pais deben dicir a verdade aos nenos sobre a súa enfermidade ou os procedementos médicos que lles realizarán”No estudo informouse ao 80% do pacientes pero, destes, a un 40,9% contóuselles con detalle e a un 37,1% só con algúns aspectos. Ao 20% non lles comunicaron nada. Os proxenitores deben dicir a verdade aos nenos sobre a súa enfermidade ou os procedementos que lles realizarán. Mentir non lles axuda e fan que perdan confianza en quen son o seu principal refuxio. Os pais son os máis indicados para informarlles e, despois, hai que animalos a preguntar o que necesiten aos profesionais sanitarios.

Pero, como deben informarlle?

Débese evitar entrar en detalles e, se é algunha proba, é aconsellable dicirllo un pouco antes, pero sen demasiada antelación, porque se podería incrementar o seu nivel de ansiedade. Outras veces pódese expor a explicación como un xogo simbólico. É moi importante proporcionar a información máis completa e detallada posible, en función da idade e capacidade do neno e, se resulta moi complexo, sempre se pode pedir a axuda dun psicólogo clínico do hospital.

Desde o punto de vista médico, deséñanse novos procedementos ou probas menos invasivas e dolorosas para os nenos?

Si, hai distintas técnicas que melloran a abordaxe diagnóstica, con procedementos menos invasivos, que levan a cabo con técnicas laparoscópicas. E tamén hai estudos de punciones lumbares que, para diminuír a dor, utilizan distraccións virtuais, como un casco con medios audiovisuais virtuais, que se lle pon ao neno mentres lle realizan a proba.

Que se pode facer para que os pequenos sintan menos dor?

A dor non só trátase con tratamentos farmacolóxicos. Son igual de importantes outros métodos, que se denomina de apoio, cognitivos, conductuales ou físicos. Entre os de apoio, a asistencia e acompañamento da familia é un dos máis eficaces. Entre os de intervención cognitiva, como a distracción, para dirixir a atención da mente a outros camiños, a hipnosis é un método moi útil en nenos; a súa eficacia para diminuír a percepción da dor demostrouse a través dun estudo da Universidade de Standford, onde se evidencia que, mediante simples pasos, alivia a dor e a ansiedade nas probas diagnósticas. Nelas convídase aos nenos a pechar os ollos, respirar profundamente e imaxinar que se está nun parque ou en casa cun amigo.

Entón, a compañía dos familiares non só é necesaria, senón que alivia a dor dos nenos?

“A pesar de que o alivio da dor é un dos principios fundamentais do medicamento, nos nenos foi o gran esquecido”Por suposto, a dor increméntase ante as situacións de ansiedade e angustia, e a presenza da familia supón para eles contar cunha contorna máis segura e protexido. De feito, os hospitais cambiaron moito a contorna e a accesibilidade, xa que antes impuñan un réxime de visitas e agora permiten aos pais permanecer xunto aos seus fillos (practicamente conviven con eles), o que favorece que a contorna sexa menos hostil para o neno, cuxo principal referente é a súa familia. Neste estudo, cando se lles preguntou aos menores que fan cando teñen dor para que lles desbasta menos, contestaron: “os meus pais danme a man e déixanme que aperte para desafogarme”, “aperto as mans e poño música ou falo coa miña nai, iso reláxame e levo mellor a dor” e “xogo coa miña familia ou coas profes”.

Como afecta psicoloxicamente a dor aos menores hospitalizados?

A dor afecta á esfera emocional de calquera persoa, tanto no medio hospitalario como no domicilio. O hospital, ademais, é un lugar descoñecido para eles, o que lles pode infundir temores. A sensación predominante é a preocupación (33%), por encima do medo (26%) e a tristeza (25%) e, de maneira escasa, o enfado (13%). En todos os casos, a existencia de ingresos precedentes contribúe de forma significativa a suavizar os sentimentos adversos.

En definitiva como poden os pais axudar ao seu fillo hospitalizado a afrontar mellor a dor? Que estratexias pódense propor?

Cos resultados do estudo publicaranse uns folletos con consellos para quen teñen fillos hospitalizados. En xeral, os pais non deben mentir aos seus fillos e é moi positivo que faciliten que lles poidan preguntar sobre aquilo que lles inquieta. Tamén hai que reforzar todo o que o neno é capaz de facer e non rifarlle ante a expresión das súas emocións, nin imporlle que sexa valente. Hai que transmitirlle confianza no persoal que lle atende. Está en boas mans e terá o necesario para aliviar a dor se este chegase a presentarse. Se algo non gusta da atención recibida, non é bo para os pequenos que sexan partícipes da conversación; debe falarse directamente co persoal implicado. E como principal ferramenta para diminuír a percepción da dor, hai que recorrer á distracción. Os propios nenos emprégana e aconséllana: ver a televisión, falar cos que lles visitan, xogar e, mesmo, tentar durmirse.

Que lles gusta aos nenos do hospital?

O paso dos nenos polo hospital non adoita ser unha experiencia traumática. Ao contrario, achegan sensacións positivas. Cando se lles pregunta aos nenos como se atopan, o 71% responden “ben”, só o 22,5%, “regular” e o 5,6%, “mal”. Os que conviven a diario coa dor son quen responden “mal” con máis frecuencia e esta é “unha importante área de mellora”, afirma Mar Serrano, xunto con “as picadas que deben soportar e a comida do hospital, que tamén detestan”.

En cambio, “ver a televisión é a actividade lúdica que máis lles gusta do hospital, e con diferenza. De feito, a Fundación Antena 3, moi sensible coa infancia, deseñou a primeira canle infantil de televisión para nenos e mozos que se atopan hospitalizados. A programación de FAN 3 axunta contidos de entretemento -series, debuxos animados…- con pezas educativas creadas para promover hábitos saudables e que axudan a comprender e familiarizarse co proceso polo pasan, dunha maneira amable e amena. Para iso, algúns dos contidos da canle FAN3 informan o funcionamento das diferentes máquinas e probas do hospital, así como do traballo dos profesionais que lle axudan na súa recuperación. E rostros emblemáticos da cadea e famosos con gran capacidade de prescrición participan de maneira periódica para animar aos pequenos, tanto nas programacións da canle de televisión como nas actividades que desenvolve a Fundación nos hospitais a través do seu Programa de Asistencia Hospitalaria”, detalla Serrano. Xunto á televisión, os nenos tamén gozan do colexio infantil e valoran de forma positiva o trato do persoal sanitario.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións