Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

María José Fernández, coordinadora do Grupo de Coidados Paliativos da Sociedade Española de Medicamento Xeral

O 60% das persoas que falecen cada ano en España necesitan coidados paliativos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 29 de Xuño de 2010

Ao redor de 200.000 persoas que morren nun ano en España, é dicir, o 60%, necesitan recibir coidados paliativos durante a fase terminal da vida. A maioría deles, o 81%, prefiren que se lles dispensen no domicilio e moi poucos solicitan facelo nos centros hospitalarios. E é que, segundo María José Fernández, coordinadora do Grupo de Coidados Paliativos da Sociedade Española de Medicamento Xeral (SEMG), o reto nos coidados paliativos é que os enfermos teñan dereito a morrer como queiran e onde queiran. Fernández, que tamén traballa en coidados paliativos como médico do Equipo de Soporte de Atención Domiciliaria en Xixón, explícao con detalle nesta entrevista.

En que consisten os coidados paliativos?

Son curas esenciais que alivian tanto o sufrimento do enfermo como o da súa familia durante o período ou situación terminal da súa enfermidade.

Que porcentaxe de persoas necesitan recibir coidados paliativos en España?

Un total de 386.000 persoas falecen ao ano no noso país, das cales, o 60% necesitan coidados paliativos durante o proceso final da vida. É dicir, unhas 200.000.

E todas estas persoas falecen tras un proceso de deterioración lenta?

Si, ao que poden chegar por unha insuficiencia orgánica: cardíaca, renal, pulmonar ou enfermidades dexenerativas, como o Alzheimer, neurológicas ou o cancro.

Que profesionais integran os equipos médicos que realizan estes coidados?

“O control dos síntomas é un dos alicerces dos coidados paliativos” Son equipos multidisciplinares formados, sobre todo, por médicos, enfermeiros, auxiliares clínicos e, en ocasións, psicólogos e traballadores sociais. O psicólogo e o traballador social, no noso caso, non forma parte da unidade senón do sistema sanitario.

Cal é a situación en España dos equipos de coidados paliativos? Cal é a comunidade mellor dotada?

A comunidade que está mellor é Cataluña, xa que a Organización Mundial da Saúde (OMS) impulsou alí unha experiencia piloto de coidados paliativos a domicilio e de hospitalización. Hai uns anos había 105 equipos na comunidade catalá que, actualmente, ten 135 unidades plenamente desenvolvidas. No resto de comunidades, a situación varía pero, por sorte, a cantidade de unidades e a concienciación sobre a importancia destes coidados son cada vez maiores, tanto para os políticos como os profesionais e a sociedade. No últimos dez anos mellorouse moito, aínda que aínda nos queda moito por facer.

Que outras comunidades se están desenvolvendo máis?

Ademais de en Cataluña, Estremadura e Andalucía. En Asturias empézase agora a implementar a Estratexia de Coidados Paliativos que se aprobou o ano pasado. En abril tiñamos seis equipos e en outubro haberá dous máis.

Os coidados paliativos, préstanse no domicilio e no hospital?

“O reto é que cada enfermo poida morrer onde el queira e nas mellores condicións posibles” Préstanse en función das necesidades de cada enfermo, da complexidade da súa situación ou do grao de apoio no domicilio. Polo xeral, cando se lles pregunta aos enfermo todos din que queren estar nas súas casas. Pero, ás veces, o mal control dos síntomas ou a falta axuda no domicilio leva a atendelos no hospital.

Que significa “falta de apoio”?, refírese a persoas que viven soas?

Soas, ou nas que a complexidade da súa situación fai inviable que se poida controlar a domicilio e, mesmo, pola propia vontade do paciente. Moitos non queren ser unha carga para os seus familiares, porque son totalmente dependentes ou porque teñen medo e prefiren verse máis arroupados por profesionais as 24 horas do día. Pero insisto en que é unha porcentaxe moi pequena o do enfermo terminal que necesita ser hospitalizado. Un traballo que se publicou en “Medicamento Paliativo”, realizado durante o últimos cinco anos, demostra que o 81% dos enfermos que se atenderon no Equipo de Soporte de Atención Domiciliaria (ESAD) falecen no domicilio.

Cales son os principais temores aos que se enfronta un paciente neste período ao final da vida?

A morte dá respecto a todo o mundo pero, sobre todo, o que máis medo lles dá é a dor, o abandono dos seus seres queridos, a falta de control dos síntomas e non ter a unha persoa con quen desafogarse.

Ante esta situación, cales son as estratexias dos coidados paliativos?

“Os coidadores e familiares son os que mellor reflicten o grao de satisfacción de coidados, despois do falecemento do paciente” Os alicerces fundamentais dos coidados paliativos son o control dos síntomas, o apoio emocional e a comunicación.

Hai estudos comparativos dos beneficios destes coidados paliativos?

Os estudos no ámbito dos paliativos son complicados por razóns obvias: por inconvenientes de tipo ético e polo tempo, xa que a temporalidade da vida é breve nos momentos finais. Someter a eses pacientes a preguntas e comunicacións, e entrar a valorar se unhas medicacións son mellores que outras, non é factible.

Pero, cabe a posibilidade de comparar os efectos positivos dos coidados paliativos segundo as autonomías dispoñan ou non de unidades.

Creo que o que mellor reflicte o grao de satisfacción, en moitísimos casos, son os coidadores e familiares despois do falecemento do paciente. Baseándonos nese principio, o grao de beneficios dos coidados paliativos é moi alto. Non terían por que dicir que lles agradou o final se non fose verdade. Este é un bo medidor. Sobre este aspecto fíxose un estudo no Hospital Clínico de Valladolid nos que se fixo un cuestionario aos familiares, despois da defunción, sobre o grao de satisfacción, os fallos advertidos na atención e os beneficios. Os resultados revelaron un alto grao de satisfacción. Desde o noso equipo, coordinámonos cos equipos de atención primaria, xa que parte do noso traballo é formar a outros profesionais no manexo de paliativos para prestar unha atención continua durante as 24 horas. O seguimento dos pacientes é moi positivo xa que, en moitos casos, axuda a previr incidencias, desaxustes e contribúe a un mellor control.

Isto permite que os pacientes morran sen dor e que teñan menos complicacións ao final da vida?

“Os coidados realízanse no hospital ou domicilio segundo as necesidades e a complexidade de cada enfermo” Si, é o alicerce dos coidados paliativos, como o control de síntomas. Canto mellor é a atención ao longo desta enfermidade, mellor é o final destes enfermos. Con todo, preocúpannos tanto os enfermos, como os familiares e o seu futuro. Prestamos atención ás familias e coidadores de maneira que, cando se dea por pechado o programa de atención, a pesar de sentir a perda do seu achegado, non teñan materias pendentes, como sentir que houbo falta de atención ou de control. Evitamos incidencias específicas como as crises por dor, a angustia, a disnea ou a falta de control dos síntomas, o que supón un mal grolo tanto para os enfermos como para os seus coidadores.

Cales son os retos na atención dos coidados paliativos?

Eu resumiríao nunha frase: o enfermo ten o dereito a morrer onde el queira e nas mellores condicións posibles. Ese é o gran reto dos paliativos.

O MAPA DOS COIDADOS PALIATIVOS

España ocupa o sétimo lugar dos 27 Estados membros de Europa en canto ao mapa de dispositivos e recursos de coidados paliativos, segundo datos de Juan Romeu Cotelo, médico adxunto na Unidade da Dor e Coidados Paliativos do Hospital Virxe das Neves (Granada). O noso país conta, na actualidade, con 424 equipo s de coidados paliativos, un 62% máis respecto de fai só cinco anos atrás. Segundo información da SEMG, incrementalos nun 30% permitiría mellorar a atención ao final da vida a unhas 50.000 persoas máis.

Con todo, os equipos non están distribuídos por igual no territorio. Cataluña é a comunidade que rexistrou un maior aumento (43%) dos equipos de coidados paliativos nos últimos anos. Outras autonomías que fixeron importantes esforzos na mesma dirección son Galicia, Asturias, Cantabria, País Vasco, Aragón, Madrid, Andalucía e Murcia. Pola contra, entre as comunidades peor dotadas figuran Castela-A Mancha, Castela León, a Comunidade Valenciana, Ceuta e Melilla -que en coidados paliativos dependen do Ministerio de Sanidade e Política Social- e Navarra.

Un dos retos na área dos coidados paliativos para os próximos anos non só é incrementar o número de unidades, senón crear unidades especializadas, como no caso dos nenos, xa que se estima que uns 1.500 menores españois requírenas cada ano.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións