Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Maria Antolín Matei, investigadora do Laboratorio de Fisioloxía e Fisiopatología Dixestiva do Hospital Vall d’Hebrón

Un probiótico podería diminuír os brotes da enfermidade de Crohn
Por Clara Bassi 7 de Xaneiro de 2009
Img mantolinmate
Imagen: CONSUMER EROSKI

Os resultados dun novo estudo co probiótico “Lactobacillus casei” (L. casei) na enfermidade de Crohn apuntan a que poida utilizarse como terapia de mantemento. Aínda que aínda se deben realizar máis estudos e é pronto para que se converta nunha aplicación clínica, con este traballo, que se publicou en “Inflamatory Bowel Disease”, ábrese unha porta máis no tratamento desta enfermidade, unha patoloxía inflamatoria do intestino que hoxe é incurable, explica nesta entrevista unha das autoras, Maria Antolín Matei, farmacéutica especialista en bioquímica clínica do Instituto de Investigación do Hospital do Vall d’Hebrón, de Barcelona.

Cales son as principais características da enfermidade de Crohn?

É unha enfermidade inflamatoria do intestino que evoluciona en brotes. Hai períodos en que non dá síntomas e outros en que si. A inflamación maniféstase por vómitos, diarrea, perda de apetito e, mesmo, sangue nas feces e febre. Durante este brote, as persoas enfermas, que adoitan ser novas, non poden facer vida normal. O peor de todo é que non se cura; alívianse os seus síntomas cun tratamento de mantemento coa esperanza de que o brote non se repita. É unha enfermidade crónica.

Que ocorre no intestino dos enfermos de Crohn que o diferencie do das persoas sas?

Non se coñece ben. O intestino está inflamado en lugar de ter un aspecto san e íntegro e, debido a esta reacción inflamatoria, pode ter úlceras. Todas as persoas temos bacterias na nosa flora intestinal e o noso sistema inmune reacciona contra elas. Estas reaccións asócianse a unha inflamación, de modo que, pola chegada das células inmunitarias, a mucosa se inflama e prodúcense lesións. Nestas feridas, poden entrar antígenos de bacterias e alimentos que perpetuarían a inflamación, de forma que se perde a integridade do intestino e a reacción inflamatoria grave repercute na súa función.

Vostedes estudaron o papel dun probiótico nesta enfermidade. Que función teñen os probióticos?

Os probióticos están descritos como bacterias vivas que teñen un efecto máis aló do nutricional. Inxérense por vía oral e teñen un efecto sobre a saúde. Durante moito tempo especulouse coa posibilidade de que os probióticos poden ser útiles nas enfermidades onde está implicada a flora intestinal, axudando e contrarrestando os efectos da flora. Pero o seu papel na enfermidade de Crohn non está tan claro.

En que consistiu o estudo realizado polo seu laboratorio?

“En situacións de tensións, os probióticos aumentan os macrófagos intestinais, claves na inflamación”
Fixemos un estudo “in vitro”, no laboratorio, con pezas de tecido lesionado pola enfermidade de Crohn. Ás veces a lesión é tan importante que se fai unha gran resección ou intervención cirúrxica do intestino danado. Nestes casos de intervención cirúrxica podemos aproveitar para obter mostras para investigar no laboratorio. Utilizamos este tecido e enfrontámolo a dúas bacterias: un probiótico común, o “L. casei”, e outro que está na flora intestinal, a “Escherichia coli”, para comparar os efectos de ambos. E o que vimos no tecido inflamado é que había unha serie de secreciones moleculares, de sinais inflamatorias, como citoquinas e quemoquinas, dentro do ser humano, que podían facer que esta inflamación aínda fose maior. Queriamos ver se o efecto do probiótico era capaz de gañar ao da “E. coli”.

Cales foron os resultados?

Ao pór a mucosa en contacto co probiótico, eses sinais inflamatorias diminuíron. E, en cambio, ao pór a “E. coli” en contacto coa mucosa inflamada sinálalas inflamatorias aumentaron. Despois, puxémolas aos dous para ver se o probiótico podía contrarrestar o efecto da bacteria e vimos que era capaz de diminuílo: gaña o efecto do probiótico ao da “E. coli”.

Ten este resultado algunha aplicación terapéutica?

Abre a porta a que un probiótico en concreto teña unha aplicación terapéutica no futuro. De todos os xeitos, hai que facer máis estudos con outros probióticos, xa que os seus efectos aínda non están tan claros. Depende de que dose poñamos, teñen que ser alcanzables por vía oral e chegar ao intestino. Os efectos demostráronse sobre unha bacteria, pero pode haber outras en competencia que interaccionen entre si. É difícil que un probiótico poida curar a enfermidade, pero podería utilizarse de forma preventiva para alongar o período de non enfermidade e, mesmo, para evitar ingresar aos enfermos. Podería contribuír ao tratamento de mantemento da enfermidade de Crohn.

Que se propoñen estudar agora?

Queremos comprobar os efectos do probiótico sobre outras bacterias da flora comensal, porque só probamos un probiótico nunha bacteria. É moi importante ver como actúa sobre estas bacterias e ver se hai indicios de que diminúan os sinais inflamatorias dentro das células. A medida que profundemos nestes coñecementos, poderemos aumentalos para manipulalos e agrandar máis os seus efectos.

Se pode haber varias bacterias na flora intestinal que poden interaccionar entre si, non habería que estudar que ocorre se se aplica un cóctel de bacterias en lugar dunha soa?

Primeiro débense estudar as bacterias unha a unha. Si que se poderían facer estudos con cócteles, pero desta forma non saberiamos o por que dun resultado nin a cal delas atribuírllo, e non poderiamos potenciar o seu efecto. Por iso, agora, estamos a probar bacterias unha a unha. É complicado estudar o ecosistema no que se achan sometidas. Podemos enfrontar os probióticos ás bacterias da flora que non teñen este efecto. O ecosistema do intestino é tan complexo que é moi difícil reproducir nun anaco de tecido a súa flora intestinal. Necesitamos modelos animais para traballar a flora enteira. Nestes modelos animais podemos provocar a enfermidade de Crohn, pero non podemos reproducir especificamente a do humano. No humano seguimos a situación da mucosa. O que facemos é ir combinando distintas aproximacións experimentais.

A parte do “L. Casei”, con que probióticos traballastes anteriormente e que se viu?

Tamén estudamos o “Lactobacillus vulgaricus”, que se atopa en diversos produtos, e varios “casei”. Pero os “Lactobacillus” non funcionan tan ben como os “casei”.

Poderían os produtos que se venden como probióticos axudarnos a previr a enfermidade de Crohn?

Os probióticos son bacterias que demostraron ter efectos beneficiosos para a saúde, tanto nas persoas enfermas como nas sas. Os probióticos xogan o seu efecto en humanos pero antes teñen que chegar ao colon e facer a súa función (podería ocorrer que polo camiño morresen pola acción dos mollos gástricos). E este efecto beneficioso tería que demostrarse. En estudantes que están en situacións de tensións hase visto que os probióticos aumentan certas células, os macrófagos intestinais, cun papel importante en situacións de inflamación na mucosa intestinal. E tamén en estudos en poboación maior hase visto que reactivan o sistema inmune.

Pero a investigación segue aberta, non é certo?

Se, todos estudos realizados aínda non son suficientes para avalar o uso de probióticos na prevención da enfermidade de Crohn. Séguese estudando. Ademais, a lexislación non é moi clara á hora de dicir a partir de que composición e de que cantidade de bacterias un produto é probiótico. Non todos din o mesmo. Unha cousa é unha bacteria láctica e outra que esta teña un efecto beneficioso para a saúde e que, por tanto, póidalla denominar probiótico. Os estudos científicos demostran que non todos os produtos que están comercializados como probióticos, cumpren este requisito.

UNHA ENFERMIDADE DE CAUSA DESCOÑECIDA

A enfermidade de Crohn garda relación co estilo de vida occidental. Afecta a entre cinco e dez persoas por cada 1.000, ás veces moi novas, e a súa incidencia vai á alza. É de orixe multifactorial xa que, ao parecer, son necesarios diferentes factores xenéticos, ambientais e de tensións , aínda que as causas exactas da enfermidade seguen sendo descoñecidas. Proba diso é que houbo irmáns xemelgos, coa mesma carga xenética, dos cales un desenvolveu a enfermidade e outro non.

Crese, ademais, que o sistema inmune das persoas afectadas podería ser “algo máis reactivo” que o dunha persoa sen a enfermidade. Isto favorecería que o intestino perdese a súa integridade e función de barreira, propiciando que as bacterias deixasen de estar confinadas, o horadasen e inflamasen a mucosa intestinal, segundo información de Maria Antolín.

O descoñecemento exacto da causa da enfermidade de Crohn impide que poida previrse. Os probióticos, se se demostra a través doutros estudos, poderían contribuír a previr o factor da flora, aínda que non poderían actuar nin sobre os factores xenéticos nin sobre a tensión.