Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Mercè Boada, neuróloga do Instituto Catalán de Neurociencias Aplicadas, Barcelona

«Aprender a enfermar axuda moito a facerse vello sen problemas»

Esta neuróloga especializada en acháquelos dexenerativos propios da terceira idade prodígase en divulgar consellos orientados a coidadores de enfermos con Alzheimer e insiste en abordar o problema con mensaxes positivas. Entrevistámola á mantenta dun debate no que tomou parte sobre Envellecer con dignidade. A vinculación de Boada á terceira idade arrinca de lonxe, co deseño do programa Vida als anys (vida aos anos), pioneiro en España á hora de fraguar un plan multidisciplinario para mellorar a situación sociosanitaria dos anciáns.

Como asumir de forma positiva un diagnóstico de enfermidade de Alzheimer?

No momento de comunicar o diagnóstico hase de calcular exquisitamente a maneira de facelo; como e que se vai a dicir, e tamén a quen, posto que de todo iso dependerá que se estableza ou non unha boa relación entre o médico, a familia e o propio enfermo.

Non vén ser, en certo xeito, como unha sentenza de morte?

Se, é dar a coñecer unha morte anunciada, case sempre a longo prazo… Pero hai moito por facer en prol do enfermo no tempo de que dispomos. Segundo avanza a enfermidade os familiares senten que cae sobre eles un peso maior, as responsabilidades aumentan e a comunicación co enfermo faise cada vez máis difícil, chegando ao seu fin nalgúns casos. Pode parecer moi frustrante, pero os profesionais debemos corroborar que se está facendo o mellor pola persoa coidada.

O prazo imposto pola enfermidade pode ser moi longo…

Durante todo o proceso da enfermidade de Alzheimer, que pode durar ata 20 anos, hai aínda moita vida por vivir e non pode arroxarse a toalla de inmediato. As estratexias a seguir deberán adaptarse ás necesidades crecentes.

Familiares e coidadores aseguran que non doe ter que trasladar, vestir, lavar ou dar para comer ao enfermo, senón sentir que o enfermo non recoñece nada do que fagamos, que dimita da súa propia persoa e pase a converterse nun ser sen pasado…

Nós subliñamos que a memoria contén sensacións moi heteroxéneas. Hai memoria nos bicos, nas palabras doces por poucas que estas sexan, nas caricias, nun rostro riseiro. Aínda sen unha conciencia cerebral de todos estes coidados, o enfermo acúsaos e inflúen no seu fráxil (que non inexistente) calidade de vida. Que o que antes importaba deixe agora de importar non significa que nada importe.

É partidaria de dar a coñecer ao propio enfermo o que lle vén encima?

Pescudar o que o enfermo sabe e o que quere saber, pescudar o que está en condicións de facer respecto diso é clave para apontoar a súa supervivencia e a súa calidade de vida. Informar ao enfermo é un acto médico pero, ante todo, humano. A grandeza e humanidade dos equipos profesionais que traballan con demencias faise patente cando, nos momentos máis difíciles, sábese estar alén da mesa e porse na pel de quen consulta.

Algún tratamento efectivo?

O tratamento consiste en manter ao paciente tan activo (vivo) como sexa posible. Tamén hai fármacos destinados a paliar síntomas ou a enlentecer determinados procesos dexenerativos, pero non a curar.

Como evoluciona a enfermidade?

Vivir ben non é poder facelo todo, senón simplemente aquilo que podamos facer ben e que nos gratifiqueNos primeiros estadios da enfermidade altéranse as actividades complexas e instrumentais da vida diaria, necesarias para manter a independencia e as relacións sociais. Pérdese progresivamente a capacidade para planificar viaxes, concertar saídas con amigos, coidar netos, acudir a espectáculos, practicar deporte, manter afeccións ou facer ben a compra; usar o teléfono, ir ao banco, xestionar as finanzas, coidar da casa, preparar a comida, usar medios de transporte, responsabilizarse da medicación, entre outras.

Ultimamente fixéronse famosos o vídeo-xogos encamiñados a estimular a memoria e os sudokus.

Son pasatempos que estimulan a atención, a concentración ou as estratexias. Están ben, pero é máis importante que o paciente poida memorizar os produtos e prezos dun posto de verdura no mercado onde acode miúdo, o título ou as letras dunha canción e que escriba cousas, talvez un diario… As habilidades deben ter certa progresión social, empática. Saber rir e facer rir, por exemplo, pode resultar máis beneficioso que resolver unha ecuación.

Existe unha síndrome do coidador?

Vaia que si. Vívese sen tempo para descansar, mantendo a atención as vinte e catro horas do día, supervisando todo o que no enfermo fai, o que necesita ou o que require. É unha etapa de desgaste emocional e físico, máis acusado canto máis avanzada atópase a enfermidade. Os sentimentos son moitas veces contraditorios: por unha banda búscase facelo todo o mellor posible e por outro se desexa dimitir de tanta responsabilidade. Afloran sentimentos de culpa por non facer determinadas cousas ou por facelas sen entusiasmo ou con certo mal humor.

E, entón?

Non poder máis é o máis natural do mundo e ninguén pode culpar por iso a estas persoas. A actitude correcta é auxilialas a poder compaxinar a súa carga asistencial cunha vida minimamente satisfactoria e atractiva, estimulante. Ese beneficio redundará tamén nun mellor coidado do enfermo.

Antes a senectude era venerada, hoxe tómase por algo calcado a unha enfermidade.

A nosa sociedade potencia o estereotipo de vivir ao 100%, o que resulta ilusorio téñase a idade que se teña. A min gústame pór o exemplo dun director de orquestra: non se trata de dirixir á maior formación de músicos do mundo, senón de executar unha música adecuada ao que temos, ao que hai. Vivir ben non é poder facelo todo, senón simplemente aquilo que podamos facer ben e que nos gratifique. Pouco e ben, á fin e ao cabo, sempre é mellor que moito e mal, e esa mensaxe é tan compatible coa máis tenra infancia como coa máis avanzada senectude. Non identifico a vellez como enfermidade, pero é indubidable que aprender a enfermar axuda moito a facerse vello sen problemas; asumir os contratempos sen exasperación, aprender a convivir coa dor, que en si é unha experiencia subxectiva moi difícil de valorar clinicamente.

As pastillas potenciadoras da función eréctil han esvaecido un pouco o panorama? A que idade sacámonos o título de anciáns?

Un é vello no momento en que queira selo. A torpeza non será nunca nova. Aprender é un proceso que progresivamente se volve máis lento e fráxil. Un individuo de vinte anos pode aprender moito mellor que un de corenta sen que este deba sentirse vello. A velocidade de resposta fraquea cos anos, pero mellora a concisión e a capacidade para distinguir o importante do que non o é. Un ancián dificilmente aguantará a súa atención nunha película do cinema que dure tres horas, pero entenderá moito mellor un documental de só unha hora. A fluidez verbal pode fraquear, pero hai máis recursos. Deberiamos ser conscientes de que alongar a vida só pode pagarse ao prezo de envellecer máis.

Volvendo aos coidadores, empezan a coidar sendo mozos e terminan sen darse conta de que envelleceron?

Alguén dixo que a verdade non é triste, senón que non ten remedio. Envellecer é un proceso biolóxico universal a todas as especies vivas, e coidar a un enfermo é unha responsabilidade que algunhas persoas deben asumir. Nin o uno nin o outro, desexo deixar claro esta mensaxe, deben vivirse ás bravas.

Que estratexias existen para coidar aos coidadores?

Existen en todo o país grupos de autoaxuda e de terapia familiar directamente indicados para os coidadores de enfermos con demencia. Outra forma indirecta de descarga para os familiares é a asistencia a centros de día específicos, nos que o obxectivo principal da asistencia e tratamento é a psicoestimulación, actividade terapéutica que permite o mantemento das funcións intelectuais e que indirectamente axudan ao coidador a tomarse un descanso e dispor de tempo libre para o seu propio coidado.

CONSELLOS PRÁCTICOS

Img
Imaxe: Sittered

Boada recomenda «recoller a roupa antes de que se poña a chover». Convén ir adaptando a casa ás necesidades que aparezan para manter o maior nivel de autonomía do enfermo e a maior comodidade do coidador. A adaptación deberá ser progresiva, xa que todo cambio brusco provoca desorientación. Procurar que o armario do enfermo conteña o necesario para facilitar a elección do seu vestiario, diferenciar as pezas con claridade, simplificar o uso de electrodomésticos e evitar novos modelos que resulten descoñecidos, manter un horario rutineiro e facelo de forma metódica, axudan ao enfermo a enfrontarse ao día a día.

Así mesmo, supervisar directa ou indirectamente a hixiene e limitar as xestións financeiras sen ferir a autoestima do enfermo (informar o banco e aos comercios habituais da situación) son cuestións que se deben ter en conta. Para comer, é adecuado manter ao enfermo sentado sempre que sexa posible e procurar que a inclinación da cabeza sexa a correcta para favorecer a mecánica da deglución. Non deben mesturarse alimentos de diferentes texturas, xa que os enfermos non poden discriminalas. Os líquidos daranse sempre que o enfermo estea alerta para evitar atragantamientos ou broncoaspiración. Hai que controlar as inxestións, posto que un dos problemas principais de saúde coas demencias son a deshidratación e a desnutrición.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións