Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Microquimerismo, o intercambio celular

Ademais dos lazos afectivos entre nai e fillo, hai un vínculo físico en forma de intercambio de células proxenitoras que persisten durante moito tempo
Por Teresa Romanillos 17 de Decembro de 2007

Hai algúns anos que sabemos que durante a xestación hai un intercambio de células proxenitoras entre nai e fillo. Estas células, que poden persistir durante moito tempo, a miúdo son uns hóspedes amables que axudan a reparar danos que se producen nos tecidos, aínda que noutros casos demostrouse que poden ser a orixe de determinadas enfermidades.

Dúas poboacións celulares

Dúas poboacións celulares

O amor entre nai e fillo agora sábese que vai máis aló do agarimo, por un vínculo físico en forma de intercambio de células. Desde o punto de vista da supervivencia da especie, este fenómeno podería ter sentido porque co achegue por parte do feto de novas células reparadoras a nai podería vivir máis. Por outra banda, a nai segue dando vida máis aló dos nove meses de xestación xa que as súas células poden tamén axudar a emendar deficiencias no seu fillo.

Este fenómeno, reportado por primeira vez en 1981, espertou certo escepticismo xa que non quedaba explicado como células estrañas ao organismo podían ser aceptadas polo sistema inmune e sobrevivir tantos anos. As células fetales poden sobrevivir no organismo materno durante décadas despois do embarazo; da mesma maneira, as células da nai tamén sobreviven no neno durante anos. Nun estudo, nunha muller identificáronse células procedentes do seu fillo que xa cumprira os 27 anos.

O intercambio de células podería axudar a reparar danos que se producen nos tecidos da nai e o fillo

O microquimerismo é a coexistencia de dúas poboacións celulares diferentes (orixinadas en individuos xeneticamente distintos), presentes nun só individuo. Na natureza, a causa máis frecuente é o microquimerismo asociado ao embarazo debido a un intercambio bidireccional de células entre o feto e a nai. Tamén se produce microquimerismo no caso dos transplantes e as transfusións. Pero este fenómeno tamén pode presentar contradicións.

Aínda que se identificaron casos en que estas células poden ser uns ‘hóspedes amables’ que axudan a reparar danos que se producen nos tecidos maternos, noutros casos demostrouse que poden ser a orixe de determinadas enfermidades. Por este motivo, cada ano aparecen varios estudos sobre o tema. A comprensión das células que se transfiren, a súa localización e a súa funcionalidade, podería levar a minimizar os efectos prexudiciais deste fenómeno e a potenciar os seus probables beneficios con obxectivos terapéuticos.

Intercambio beneficioso

/imgs/2007/12/celulashigado1.jpgHepatocitos

Os beneficios deste intercambio de células parecen ser mutuos xa que, recentemente, un estudo efectuado por en o Centro de Investigación do Cancro Fred Hutchinson en Seattle (EE.UU.), pon de manifesto que as células que pasan de nai a fillo durante o embarazo poden diferenciarse, a nivel do páncreas, en illotes de células beta funcionais que producen insulina no neno.

Na investigación tamén se evidenciou que no sangue de nenos e adultos novos con diabetes tipo 1 había maior cantidade de ADN materno que na dos seus irmáns sans, o que induce a pensar que poderían estar a tentar reparar o tecido danado. Non se acharon evidencias de que as células maternas estivesen ‘a atacar’ aos illotes pancreáticos do neno nin tampouco de que fosen obxecto dunha resposta agresiva por parte do sistema inmune do neno.

Segundo comentarios da reumatóloga e inmunóloga J. Le Nelson, autora principal do estudo, as células maternas poderían estar a axudar a rexenerar o tecido danado no páncreas, e postula que o neno é probablemente tolerante ás células da nai debido a que as adquiriu durante a fase fetal mentres o seu sistema inmune aínda se estaba desenvolvendo.

A outra cara da moeda

Durante o embarazo, as células fetales atravesan a placenta cara á circulación materna e poderían inician una reacción enxerto contra hóspede

Nalgúns casos, o intercambio de células entre nai e fillo pode ter efectos prexudiciais paira a saúde materna. Nelson foi a primeira en formular a hipótese de que a presenza de células fetales no organismo materno puidese ser a orixe de enfermidades autoinmunes. Este tipo de patoloxía é moito máis frecuente en mulleres, e presenta una similitude de certos síntomas cos da enfermidade “enxerto contra hóspede” (EicH) ligado aos transplantes de medula ósea.

A esclerodermia foi a primeira enfermidade autoinmune na que se identificou o posible papel do microquimerismo na súa orixe. Investigadores suxiren que durante o embarazo, as células fetales atravesan a placenta cara á circulación materna e, posteriormente, inician una reacción enxerto contra hóspede. Nun estudo comparativo entre en 17 pacientes con esclerodermia e 23 persoas sas, as primeiras tiñan 30 veces máis células fetales no seu sangue que o grupo control. Estas células pertencían ao sistema inmune fetal, concretamente eran linfocitos que identificaban ás células da nai como ‘estrañas’ e, por tanto, atacábanas.

Posteriormente, demostrouse o papel do microquimerismo en enfermidades como a cirrosis biliar primaria, a síndrome de Sjögren, o lupus sistémico e a dermatomiositis, entre outras. Tamén parece que este fenómeno pode ter algún papel na orixe de dúas patoloxías asociadas ao embarazo: a preeclampsia e a erupción polimórfica. Nun dos estudos efectuados comprobouse que as mulleres con preeclampsia tiñan aproximadamente 1 célula fetal por cada 1.000 células na circulación materna, mentres que nas mulleres embarazadas sas, a proporción era só de 1 por millón..

En relación ao efecto letal do microquimerismo na nai, un estudo evidenciou que as mulleres que tiveran fillos de distintos pais tiñan una maior mortalidade a longo prazo. Neste caso suponse que cada un dos fillos achega células con cargas xenéticas moi diferentes polo que, probablemente, a nai toleraría peor esta situación.