Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Morte súbita en deportistas

Entre 15 e 20 deportistas falecen en España cada ano por morte súbita relacionada maioritariamente con problemas cardiovasculares


Son moitos os casos de morte súbita no terreo de xogo. O fútbol en concreto está presente na maioría de estatísticas como un dos deportes nos que ocorren máis mortes deste tipo. A morte de Antonio Porta, futbolista do Sevilla de 22 anos, tras múltiples paradas cardiorrespiratorias, volve a reformular preguntas aínda sen resposta. Un 90% das causas son ata agora diagnosticables a través de probas ou dos historiais clínicos. Pero aínda hai moitos casos que, a pesar de revisións completas, escápanse do previsto. Queda aínda moito camiño por percorrer.

En xeral, a incidencia de morte súbita durante a actividade deportiva é escasa e varía segundo o país e o deporte practicado (ao redor de 0,26 casos por 100.000 habitantes ao ano). En deportistas de competición das high schools americanas estímase ao redor de 1 caso entre 200.000 ao ano, mentres que en corredores de maratón a incidencia é de 1 por 50.000 e en joggers de 1 por 15.000 practicantes ao ano. En España calcúlase que máis de 12 millóns de persoas practican deporte, con máis de 6 millóns de deportistas federados. Non hai datos concluíntes sobre os casos de morte súbita asociada ao deporte no noso país. Segundo os datos da Mutualidade Xeral Deportiva, entre 1994 e 1997 producíronse 191 falecementos, a maioría de orixe traumática e só 21 (10,9%) de causa cardíaca.

Actualmente a Federación Española de Medicamento do Deporte está a deseñar un Rexistro Nacional de morte Accidental e Súbita no Deportista (MASD) que indubidablemente terá un valor extraordinario para coñecer a incidencia e causas reais deste proceso entre os deportistas do noso medio. Dentro das causas que provocan morte súbita entre os deportistas, a patoloxía cardiovascular é a máis frecuente, do mesmo xeito que na morte súbita non asociada ao deporte. En practicantes de maior idade predomina a enfermidade ateromatosa coronaria, mentres que nos máis novos destacan as cardiopatías de orixe congénito. Publicáronse diversas series de morte súbita asociada ao deporte que difiren en canto á poboación estudada e ao método de estudo. Unha das máis interesantes é unha serie española procedente do medio forense, que revisa os casos ocorridos en España desde 1995 ata o 2001. No estudo recolléronse 61 casos de morte súbita nunha idade comprendida entre os 11 e os 65 anos, sendo 59 deles homes e 2 mulleres.

A causa máis frecuente de morte súbita entre os deportistas é a patoloxía cardiovascular, igual que na morte súbita non asociada ao deporte

Os deportes máis frecuentemente implicados foron ciclismo (21), fútbol (13) e ximnasia (5). As causas máis habituais de morte nestes pacientes foron a enfermidade ateromatosa coronaria en 25 casos (40,9%) e a maioría maiores de 30 anos, miocardiopatía arritmogénica en 10 (16,3%), miocardiopatía hipertrófica en 4 (6,5%) e a hipertrofia ventricular esquerda idiopática en 3 (4,9%). En 10 casos, todos menores de 30 anos, a orixe da morte foi indeterminado. En 16 casos existían antecedentes patolóxicos e en 3 diagnosticouse a enfermidade que provocou o falecemento. Estes datos revelan que as principais causas de morte súbita identificables en deportistas menores de 30 anos son a miocardiopatía arritmogénica e a hipertrofia ventricular esquerda grave aínda que un 30 % son inexplicables.

Ciclismo e fútbol, maior risco

Na cima da negra estatística da morte súbita atópanse o fútbol e o ciclismo. É probable que o maior número de casos sexa debido a que son algúns dos deportes máis practicados, aínda que hai que ter en conta que, sobre todo o ciclismo, é un deporte que esixe un alto nivel de esforzo e no que se atopa bastante estendido o uso de sustancias non autorizadas (dopaxe). A alarma neste deporte saltou en 1965 cando o británico Tom Simpson faleceu de forma fulminante cando ascendía o Mont Ventoux, no Tour de Francia. Posteriormente comprobouse que Simpson sufriu un ataque ao corazón como consecuencia das sustancias dopantes que tomara horas antes. A este caso seguíronlle outros como o do ciclista italiano Denis Zanette e o do francés Fabrice Salanson, ambos os falecidos no 2003.

O fútbol é outro dos deportes cun maior número de casos. O 26 de xuño do 2003 na Copa das Confederacións xogada en Francia, as cámaras de televisión captaron como se esborrallou o camerunés Marc-Vivien Foe, que faleceu nos vestiarios. En 2004, outros dous xogadores correron a mesma sorte, o xogador do Benfica Miklos Feher e o defensa brasileiro Serginho, do Sao Caetano. Nas distintas series publicadas, os deportes máis relacionados coa morte súbita varían segundo os países. Nas americanas, os deportes de maior risco son o baloncesto e o fútbol americano, co 68 e o 76% dos casos, respectivamente.

Nunha serie forense irlandesa, o deporte que máis casos de morte súbita produciu foi o golf, cun 31% e o fútbol gaélico co 21,5%, mentres que nun estudo italiano, con 49 casos rexistrados, o deporte máis frecuentemente implicado foi o fútbol con 22 casos (44,8%), seguido a distancia polo baloncesto con 5 casos (10,2%), a natación con 4 casos, e o ciclismo con 3 casos. Na serie española, o fútbol estivo asociado a un gran número de casos (21,3% do total e o 33,3% nos menores de 35 anos) pero o deporte máis asociado a matar súbita foi o ciclismo, responsable do 34,4% dos falecementos.

Propúxose unha clasificación dos deportes, con vistas ao risco cardiovascular e morte súbita que poden comportar, de acordo cos seus compoñentes estático e dinámico. Os exercicios dinámicos producen gran consumo de osíxeno e sobrecarga de volume. Pola contra, nos exercicios estáticos o máis característico é o gran aumento da presión arterial e a sobrecarga de presión no corazón. A maioría dos deportes asociados a matar súbita teñen un compoñente dinámico alto e estático moderado ou alto.

PREVIR MELLOR QUE CURAR

Img
Un estudo de investigadores da Facultade de Medicina da Università degli Studi dei Padova (Italia), publicado recentemente na revista JAMA, sinala que un programa de revisión que detecta problemas cardíacos ocultos pode reducir a incidencia de morte súbita en atletas. No informe indícase que, en 2004, o índice de morte cardíaca súbita na rexión de Véneto reduciuse en 89%, (de 3,6 a 0,4 por 100.000 persoas/ano) despois de que comezase o programa en 1979. O programa de avaliación tamén conduciu a que o 2% dos atletas resultase descualificado da competencia por razóns médicas, segundo asegurou o equipo de investigadores cardiólogos.

Resulta obvio que unha valoración do estado de saúde previa á práctica deportiva é necesaria para previr problemas. A pesar disto, non sempre se seguen as recomendacións, considerando á revisión médica como un mero trámite burocrático incómodo. Neste caso non son só importantes os controis dos atletas de elite e dos deportistas federados, senón que debería facerse fincapé nas revisións de todas aquelas persoas que realizan deporte de forma habitual, abrigo, por encima dos 30 anos. As sociedades médicas e deportivas marcan unhas pautas que se deben seguir, aínda que non existe consenso. As recomendacións da American Heart Association respecto ao recoñecemento médico inclúen: revisión dos antecedentes familiares (especialmente en canto a mortes súbitas ou enfermidades cardíacas), antecedentes persoais (soplos, hipertensión, fatiga, síncope e disnea ou dor torácica asociados ao exercicio) e unha exploración física (soplos, pulsos femorais, trazos de síndrome de Marfan e medida da presión arterial).

As autoridades europeas tamén recomendan a práctica rutineira dun electrocardiograma (ECG) e dunha proba de esforzo; de feito, o informe italiano atribúelle boa parte do éxito do seu programa a estas avaliacións regulares. O ECG pode ser útil para detectar enfermidade coronaria, miocardiopatía hipertrófica e alteracións arritmogénicas. O ecocardiograma tamén pode ser unha importante arma preventiva, sobre todo en presenza de alteracións electrocardiográficas suxestivas de hipertrofia ventricular. Para previr a morte súbita en afeccionados ao deporte quizá habería que realizar campañas de sensibilización dirixidas á poboación para que se sometesen a recoñecementos médicos específicos antes de practicalo, especialmente en deportes como o ciclismo.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións