Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Nas farmacias tamén se venden promesas sen fundamento

A eficacia de moitos produtos que se comercializan nas farmacias carece de evidencia científica, pero forman parte da oferta destes establecementos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Domingo, 06 de Outubro de 2019
Imaxe: rawpixel

O 30 % dos ingresos das farmacias corresponde, de media, a artigos de autocuidado como leites solares, tinguiduras, desodorizantes ou anticelulíticos. A tendencia indica que seguirá crecendo. Tamén se venden produtos de parafarmacia e de medicamentos que non precisan receita. Estes centros son atendidos por profesionais sanitarios, pero o interese comercial dos produtos fai preguntarse pola súa verdadeira capacidade sanadora ou paliativa. A eficacia de moitos carece de evidencia científica e, con todo, seguen á venda. Nas próximas liñas vemos exemplos destes produtos, que se esixe para a súa comercialización en farmacias e o labor do farmacéutico nestes casos.

Nas farmacias, ademais de medicamentos e outros produtos sanitarios
(desde xiringas ata aparellos de electromedicina), véndense champús, repelentes de mosquitos, anticelulíticos ou cremas hidratantes. Este segundo grupo englóbase dentro do concepto xenérico de "autocuidado". Nos fármacos, antes da súa comercialización, se testan a súa eficacia e seguridade, pero ocorre o mesmo cos produtos de consumo? Que tipo de controis seguen? Achega un valor diferencial o asesoramento do farmacéutico no caso dun produto de autocuidado?

O papel dos profesionais farmacéuticos

Os farmacéuticos e a Administración non deixan lugar á dúbida: o usuario atopa na farmacia un profesional sanitario cualificado que desempeña un papel
clave no sistema sanitario. O Ministerio de Sanidade, Consumo e Benestar Social confirma a EROSKI
Consumer que “o labor do farmacéutico a través do seu consello e asesoramento profesional asegura a correcta utilización dos produtos de venda en farmacias”. Con todo, a portavoz da Organización de Consumidores e Usuarios (OCU), Ileana Izverniceanu, explica que os datos apuntan, nalgúns casos, o contrario: "O ano pasado publicamos un estudo que puxo
de manifesto como unha maioría de establecementos
dispensaban ibuprofeno 600 sen receita, incorrendo
nunha mala praxe farmacéutica".

Máis aló desta atención sanitaria, na maioría
das farmacias dispénsanse produtos homeopáticos. Os efectos terapéuticos que din ter están
cientificamente cuestionados e, con todo, seguen vendéndose nesta canle. Aínda que desde abril de 2018
estes artigos seguen un proceso de avaliación por
parte da Axencia Española de Medicamentos e Produtos Sanitarios (AEMPS), a lexislación europea lles
concede un status particular: a pesar de non poder demostrar eficacia clínica, considéranse medicamentos
e, mentres este status siga vixente, ningún país da Unión Europea pode prohibir a comercialización da homeopatía. "O gran peso que ten en países como Alemaña ou Francia dificulta que se impulsen cambios regulatorios que acaben con esta excepción anacrónica", recoñece
Ileana Izverniceanu.

Na venda de produtos homeopáticos curmá xeralmente o interese comercial, pero ocorre o mesmo con outros produtos que se venden nas farmacias? Os artigos de autocuidado supoñen para estes establecementos unha fonte de ingresos crecente. O informe de 2019 da consultoría IQVIA apunta que este grupo supón o 30 % das vendas medias das
22.000 farmacias autorizadas en España, un 6 % máis que en 2010. En cambio, os medicamentos financiados han pasado de representar o 65 % dos ingresos ao 59 % no mesmo período. O 10 % restante corresponde
aos fármacos de venda libre ou que precisan receita pero non teñen cobertura pública.

Segundo os farmacéuticos, a calidade do que pon á venda está por encima do interese comercial e
iso supón unha garantía. "Se unha persoa, tras facerlle unhas preguntas, ves que o que pide non é o adecuado
para ela, non llo dispensas. Vendendo sen máis estariamos a facer un fraco favor aos usuarios e suporía un desprestixio profesional. Unha porcentaxe alta de persoas veñen coa idea de comprar un produto e moitas veces saen cun consello e sen produto", explica Ana Molinero, vicepresidenta da Sociedade Española de Farmacia Familiar e Comunitaria (SEFAC).


Imaxe: Getty

As organizacións profesionais defenden que o consello farmacéutico achega un plus ao cliente: os coñecementos dun profesional sanitario. Con todo, Ileana Izverniceanu apunta que "os fabricantes utilizan o reclamo de venda exclusiva en farmacia que se aplica a
moitos produtos como mera estratexia de mercadotecnia ,
aínda estando expresamente prohibido como argumento
publicitario. De feito, é unha estratexia que funciona". Con todo, a lexislación non establece esixencias diferentes segundo a canle de venda do produto e, ademais,
as investigacións puxeron varias veces de manifesto que os artigos vendidos en farmacias non presentan unha maior calidade que os que se distribúen por outros
canles de venda. Polo que o prestixio que achega o
feito de venderse en farmacias é inxustificado.

Promesas sen fundamento

Á marxe da canle onde se realice a venda, con frecuencia tamén se demandan artigos ou mesmo medicamentos porque a publicidade coa que se venden di que dispón de tal ou cal propiedade. O laboratorio GSK, fabricante de Alli (o seu principio activo é orlistat), ofrece aos usuarios unha páxina web específica sobre este fármaco de venda libre na que, como primeira mensaxe, pode lerse: "É o momento
perfecto para perder peso", xunto á etiqueta #EstoyPreparada. As expectativas que se crean moitas
persoas son determinantes, por exemplo, no caso de produtos de dermocosmética: antiarrugas, anticelulíticos ou preparados para o pelo.

Ante problemas de alopecia , por exemplo, Javier Pedraz, dermatólogo do Hospital Clínico San Carlos de Madrid, recomenda como criterio "ir ao médico antes de utilizar calquera produto. O consello farmacéutico pode estar ben, pero quen ten que valorar un problema de alopecia, diagnosticalo e fixar o tratamento é o médico". Si hai terapias eficaces contra a alopecia, pero son
medicamentos e requiren receita. Os dermatólogos
comproban como se emprega todo tipo de produtos
de venda libre a cal máis inútil para conservar o pelo.
"Nunca recomendamos un champú contra a caída,
porque ningún ten ese efecto. Indícanse algúns
porque son máis suaves para o pelo", apunta Pedraz.

O único profesional que, segundo a lexislación sanitaria, pode diagnosticar é o médico. Con todo,
no caso de problemas como as manchas na pel "é moi frecuente acudir a unha farmacia en busca de
unha solución", recoñece Pedraz. Solicítase un remedio rápido, cando moitos problemas requiren un tratamento máis complexo ou custoso. "Na consulta explicámoslle ao paciente que as manchas son difíciles de
quitar e, para facelo, hai que aplicar un tratamento
con láser ou un peeling", conta. Sobre a utilidade das cremas quitamanchas, o especialista en dermocosmética do Hospital Clínico San Carlos é rotundo: "O 99 % non fai nada".

Unha efectividade con dúbidas

Ás veces, o motivo polo que nos atopamos algúns produtos inefectivos nas farmacias áchase na propia lexislación. Aínda que a evidencia científica é determinante á hora de pór á venda un medicamento, non ocorre o mesmo cos produtos de parafarmacia ou de consumo, para os que dita evidencia non é obrigatoria. A lei establece que este tipo de artigos, máis aló do debate sobre a súa efectividade, só teñen que probar que son seguros, é dicir, que ningún dos seus compoñentes é nocivo para a saúde.

No caso dos produtos de orixe natural (á venda en cápsulas ou tamén como jarabes), a confianza na súa efectividade vese reforzada polo halo de credibilidade que lles achega a súa venda en farmacias. As revisións de Cochrane –entidade que chequea todas as investigacións que se fixeron– sobre os produtos naturais confirman que non existen investigacións que os avalen. Ou as que hai son de evidencia moi baixa.


Imaxe: Monfocus

Debido ao risco para a saúde que pode entrañar un fallo nas medicións que efectúan, algúns produtos e tecnoloxías sanitarias, como os tensiómetros, han de estar validados por organismos de recoñecido prestixio. Nese sentido, o Ministerio de Sanidade, Consumo e Benestar Social puntualiza que “todos os produtos, excepto os de mínimo risco, teñen que ser avaliados polos chamados organismos notificados. Cando a avaliación é favorable, emiten a certificados CE de conformidade”. No caso dos aparellos para medir a tensión arterial, son validados pola Sociedade Europea de Hipertensión (ESH), a Sociedade Británica de Hipertensión (BHS) ou a Asociación para o Avance de Instrumental Médico (AAMI), pero non se venden só en farmacias.

De feito, os únicos produtos que, por lei, só poden comercializarse por esta canle especializada son os medicamentos e os produtos sanitarios que paga en parte o Sistema Nacional de Saúde de España e en parte o usuario. Tamén os fármacos de venda libre e os que precisan receita pero non teñen cobertura pública, como o ibuprofeno de 600 miligramos, dispénsanse só nas boticas.

Con todo, hai marcas de produtos de parafarmacia que poderían empregar varias canles de comercialización, pero escollen un especializado polo prestixio engadido que leva. É o caso de Cinfa, o laboratorio de medicamentos xenéricos líder en España, cuxa actividade se estende tamén ao autocuidado e produce desde medias elásticas ata produtos de saúde bucodental. De igual modo, as grandes multinacionais cosméticas contan con marcas que se comercializan en farmacias e outras que se venden en perfumarías, supermercados...

Supervisión do proceso

Aos produtos de venda en farmacias, como os distribuídos por outras canles, aplícaselles a normativa nacional e a da UE. Por exemplo, “supervísase que os produtos cosméticos non fosen experimentados en animais como establece a lexislación comunitaria”, lembra Daniel Fernández Font, responsable da área do Código Nacional de Parafarmacia do Consello Xeral de Colexios Farmacéuticos. Ademais, o control dos produtos cosméticos de venda en farmacias realízase antes de que se lles conceda un número de rexistro e tamén a posteriori.

A canle farmacéutica é un colaborador nese proceso de exame permanente, pero non o único. Calquera persoa pode acceder, por exemplo, ao servizo de Cosmetovixilancia, dependente do AEMPS, e notificar un efecto adverso á marxe do establecemento onde comprase o artigo. A eficiencia do sistema baséase na implicación dos profesionais sanitarios e dos consumidores porque, como sinala Ileana Izverniceanu, “sen a notificación destes problemas non se xera o sinal necesario para que as autoridades tomen as medidas para previr futuros danos”. No entanto, o risco cero non existe e, como ocorre cos medicamentos, algúns efectos adversos identifícanse cando o principio activo ou un tratamento cosmético é de consumo masivo.

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografías | Fotografías | Investigaciones

Información de Copyright e aviso legal

Visita a nosa canle Eroski Consumer TV

En EROSKI CONSUMER tomámonos moi en serio a privacidade dos teus datos, aviso legal. © Fundación EROSKI

Fundación EROSKI

Validacións desta páxina

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación do W3C indicando que este documento é XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto