Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Natación infantil

Aínda que un bebé pode aprender a flotar con apenas un mes de vida, até o catro anos non aprende a coordinar movementos e a nadar
Por Azucena García 14 de Marzo de 2006

Ás poucas horas de nacer, ao mes, ao ano… Os expertos non se pon de acordo. Non existe unanimidade respecto da mellor idade para que un bebé comece a acudir a clases de natación. Algúns médicos aseguran que a partir do primeiro mes os nenos están listos paira adquirir técnicas de flotación, mentres que outros animan a esperar até os dous anos e lembran que, a pesar de todo, non é até os catro anos cando o aparello locomotor está o suficientemente maduro como paira aprender a nadar. Respecto dos posibles danos derivados da depuración das piscinas con cloro, parece claro que non existe perigo paira o organismo dos pequenos, posto que as técnicas habituais de limpeza recorren a outros sistemas como o uso de hipoclorito (con baixo contido en cloro), bromo, ozono ou raios ultravioleta.

A que idade pode acudir un bebé á piscina

A matronatación defínese como “o ensino da natación a bebés de pouca idade”, pero que significa curta idade? Segundo a Asociación Española de Pediatría (AEP), con datos de ‘A Guía do neno’ do Hospital da Paz, “non existe unanimidade respecto diso”, é dicir, non hai una idade considerada idónea paira aprender a nadar. “En todo caso, -recoñece María Castelo, profesora do INEF da Universidade da Coruña- depende da madurez do bebé”.

A natación é una das maneiras máis completas e divertidas de practicar deporte, ademais dun bo modo de previr que os nenos se afoguen na auga por non saber nadar. Por iso é importante que nos familiaricemos co medio acuático desde que somos pequenos e que xa os primeiros baños en casa sexan aproveitados polos pais para que o neno perda o medo á auga. Introducir a cabeza do bebé baixo a auga na bañeira, paira lavarlle a cara, ou mollarlle a cabeza e a fronte son dúas técnicas que poden axudar a conseguilo.

Desde a escola de natación Ureabi, o seu director, Alfonso Valdeolmillos, asegura que non se trata de facer bebés campións, senón de que adquiran seguridade e saiban como actuar si caen á auga”. De feito, neste centro os bebés acoden a clases de natación desde que teñen un mes. “En realidade, trátase de ensinarlles a flotar en posición dorsal para que, no caso de que caian á auga, saiban flotar. É posible que o neno proteste un pouquiño, pero canto máis pequenos empecen, mellor”, asegura.

Cunha vintena de clases, os bebés aprenden a flotar en posición dorsal; a súa cabeza é aínda moi pesada como para que poidan controlala e si nadasen boca abaixo non poderían sacala da auga. Ademais, até o cuarto ou quinto mes de vida bloquean de maneira natural a respiración debaixo da auga, nun acto reflicto que lles axuda a pechar as vías respiratorias por uns instantes, e con tan só un ano- afirma Valdeolmillos – poden nadar de costas, sempre que un adulto váialles collendo da man.

Cunha vintena de clases, os bebés aprenden a flotar en posición dorsal

“Aínda que algúns organismos recomendan comezar a natación a partir do catro anos, é preciso aclarar que non existen evidencias que a desaconsellen antes desta idade”, apunta a Asociación Española de Pediatría.

Pola súa banda, María Castelo recoñece que si as instalacións acuáticas reúnen todas as medidas de seguridade e calidade da auga, non hai maior problema por apuntar aos bebés a clase de natación, salvo porque sexan moi chiquitines e teñan problemas paira regular a temperatura ou sexan, por exemplo, propensos a infeccións de oído. “Por acudir antes a estas clases non se gaña nada. O ritmo de maduración do neno non se pode cambiar e por moitas clases que dea aprenderá a facer aquilo paira o que estea maduro”, precisa.

Segundo esta experta, as investigacións apuntan a que antes de que os pequenos cumpran dous anos de idade non hai diferenza entre os nenos que van á piscina e os que non van, porque o sistema nervioso aínda é inmaturo. No entanto, considera positivo levar ao neno ou nena á piscina antes de cumprir esa idade por todo o que os pais, que lle acompañan nas clases, poidan compartir con el, e asegura que esta experiencia en común reporta beneficios de tipo afectivo máis que físico. “Até os catro anos un neno non está listo paira coordinar o movemento das extremidades coa respiración, só aprende a ter equilibrio, orientación e control da posición do corpo”, confirma.

Vantaxes

A unión entre pais e fillos durante as clases de natación é indiscutible. O proxenitor acompaña ao pequeno durante toda a sesión, que adoita durar uns trinta minutos, catro días á semana, e consegue infundirle a tranquilidade que necesita paira perder o respecto a un medio similar ao que, á fin e ao cabo, coñeceu durante os primeiros nove meses de vida.

Pero ademais dos beneficios sobre o vínculo afectivo, paira María Castelo a matronatación é una fonte de estímulo en todo o corpo do bebé que lle permite ir espertando as súas sensacións ao mesmo ritmo que desenvolve outras habilidades como sentarse ou gatear.

A matronatación é una fonte de estímulo en todo o corpo do bebé

“Nun principio, o neno ou nena ralizará movementos moi descoordinados, que se converten aos poucos en algo parecido ao que poderían ser as primeiras habilidades acuáticas”, explica. Realizan una especie de gateo na auga, que simula o nadar dos cans, pero que en ningún caso ten nada que ver coa disciplina acuática.

Neste sentido, Alfonso Valdeolmillos destaca tamén a mellora que a natación supón en nenos con problemas de parálise cerebral, problemas de costas ou síndrome de Down. “Ao non haber forza da gravidade na auga poden realizar exercicios de maneira máis sinxela”, matiza. “Resulta especialmente conveniente que practiquen a natación os menores con problemas de columna vertebral ou con mobilidade reducida (nenos en cadeira de rodas, obesidade importante), é dicir, aqueles que apenas poden practicar outros exercicios físicos. Con todo, non é sempre recomendable en nenos asmáticos, xa que moitas das crises están desencadeadas por fungos ou humidade”, engade a AEP.

En canto ás condicións das piscinas e os cursos, débense organizar programas nun horario no que as instalacións estean o menos frecuentadas posible, xa que moitas veces o que asusta aos nenos é o bulicio ou as salpicaduras doutros nadadores. Respecto da temperatura da auga, esta debe manterse ao redor dos 30 graos, a profundidade non debe superar o metro, preferiblemente para que os pais fagan pé e poidan reaccionar mellor ante calquera contratempo. E é imprescindible que haxa socorristas e monitores sempre preto dos nenos.

Perigos

Algunhas das preocupacións dos pais cando comezan a levar ao seu fillo á piscina é a posibilidade de que este rexeite o medio acuático ou as posibles consecuencias da inxesta de auga clorada. Neste sentido, María Castelo asegura que as condicións hixiénicas da piscina están impostas polas correspondentes áreas de sanidade de cada comunidade autónoma e recalca os “estritos controis de calidade” aos que son sometidas as instalacións.

A polémica máis recente neste aspecto fai referencia a diversos recortes de prensa nos que se advertía de que a natación antes dos dous anos podía danar os pulmóns de modo irreversible. Segundo Valdeolmillos, esta información está elaborada a partir dun estudo realizado polo doutor Alfred Bernard, profesor de toxicoloxía da Universidade católica de Lovaina (Bélxica), quen declarou que a natación en piscinas fortemente cloradas podería ser un factor de risco de desenvolvemento ou empeoramento da asma no neno. “Despois de falar co propio Bernard, el mesmo aclarou que o estudo se refería ao risco da cloramina, resultante da reacción do cloro con elementos orgánicos derivados da pel e os ouriños. Neste caso, si se poden producir determinados malestares, a condición de que se dean concentracións moi altas”, tranquiliza o director da escola Ureabi, que explica como as piscinas son depuradas na actualidade con hipoclorito (una sustancia baixa en cloro), bromo, ozono, cobre-prata ou raios ultravioleta. “Ademais, a depuradora ten que estar a funcionar constantemente, o que evita a formación de cloramina, e as esixencias sanitarias obrigan a renovar cada día o 5% da auga e o aire das instalacións”, precisa.

Non existen evidencias do risco de desenvolvemento ou empeoramento da asma por acudir a clases de natación

Desde a Asociación Española de Pediatría, asegúrase que non existen evidencias do risco de desenvolvemento ou empeoramento da asma por acudir a clases de natación desde pequenos e fai referencia a un informe elaborado polos doutores J. Elorz e C. González, da Unidade de Pneumoloxía Infantil do Servizo de Pediatría do Hospital de Basurto (Biscaia), que conclúe que “está demostrada a relación entre o aumento da prevalencia de asma e a práctica da natación a nivel profesional, pero non hai evidencia de que o risco de padecer asma aumente nos nenos que acoden ás piscinas, sempre que nestas existan uns niveis de cloración da auga dentro de limítelos establecidos e que a aireación das instalacións sexa adecuada”.

Si existe risco- continúa a AEP- de que os nenos máis pequenos presenten hiperhidratación pola inxesta de auga, mentres que as enfermidades máis frecuentes inclúen a conjuntivitis química por cloro (sobre todo no verán, xa que o sol contribúe máis a iso), a conjuntivitis infecciosa vírica ou bacteriana, a infección de córnea en nenos con lentes de contacto, o denominado molluscum contagiosum (infección da pel a modo de verruga con centro deprimido), infeccións dos pés por fungos (sobre todo en duchas), a pitiriasis versicolor (infección da pel das costas por fungos) ou as diarreas. “Estas infeccións propáganse na súa maioría pola auga, aínda que habitualmente son benignas”, tranquiliza.