Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Nenos superdotados

A falta de atención adecuada a persoas que posúen un talento fóra do común, cousa que sucede na maior parte dos casos, pode desembocar en graves trastornos psicolóxicos
Por EROSKI Consumer 19 de Setembro de 2006

Preto de 42.000 nenos españois teñen alta capacidade, pero segundo os datos que manexa o Centro paira Mozos con Talento, en Navarra, só 2.000 están identificados como talles, cifra parella á que sinala o Ministerio de Educación e Ciencia, que os eleva até 2.229. É dicir, que só cinco de cada cen nenos superdotados son detectados. A causa fundamental desta deficiencia é a escasa formación e sensibilización que existe en España entre os profesionais do ensino e a pediatría paira detectar aos superdotados o que, en última instancia, cerna o dereito destas persoas a desenvolver a súa capacidade intelectual. Pero ademais, non atender ás súas necesidades especiais pode provocarlles graves trastornos de índole psicolóxica como depresión, hiperactividade ou bulimia xa que, ademais de por ter un cociente intelectual igual ou superior a 130 e un rendemento elevado nun amplo abanico de aptitudes, as persoas superdotadas caracterízanse por ser extremadamente sensibles.

Quen é superdotado

Quen é superdotadoPoden recitar poesías con dous anos, ou coñecelo todo acerca da vida dos moluscos con só sete. Pero un neno superdotado non é a «enciclopedia andante» que moitos teñen aínda na cabeza. Quen é, realmente, un superdotado? Existe un criterio que defina a un superdotado como tal? Tradicionalmente asociouse a superdotación a altas puntuacións no test de intelixencia e a resultados brillantes.

Pero hai matices a esta definición. Segundo a Organización Mundial da Saúde o superdotado é una persoa cun cociente intelectual igual ou superior a 130 (a media é de 80-120); o Ministerio de Educación considera superdotados aos nenos con leste mesmo cociente intelectual que presentan un nivel de rendemento intelectual superior en numerosas aptitudes e capacidades, e que ademais aprenden con facilidade calquera materia ou área.

Os nenos superdotados mostran intelixencia extraordinaria, gran capacidade de traballo e elevado grao de creatividade

Na actualidade, a maioría dos especialistas prefire falar de talentos múltiples, altas capacidades ou talentos específicos en diversas áreas como a música ou as matemáticas, pero durante demasiado tempo salientouse no dato do cociente intelectual. A clave, con todo, está en tres características segundo sinala Alicia Rodríguez Díaz-Concha, presidenta da Asociación Española de Persoas Superdotadas e con Talento: intelixencia extraordinaria, gran capacidade de traballo e elevado grao de creatividade.

Os estudos serios sobre superdotación son moi recentes, os primeiros datan de comezos do século XX; no caso de España, segundo asegura Alicia Rodríguez, non fixeron máis que iniciarse. E non existe acordo sobre que é a superdotación polo que as explicacións están determinadas pola particular orientación, filosofía, formación e experiencias dos seus autores.

Con todo, en todos os modelos inclúense os tres factores citados como determinantes, que utilizou por primeira vez Ranzulli, á hora de definir a unha persoa dotada cunha intelixencia superior á media. Agora engádense outras características como habilidade paira o liderado, habilidade paira as artes visuais e representativas e habilidade psicomotriz.

Personalidade e disincronías

/imgs/2006/10/super2.jpgOs expertos desenvolven xogos específicos paira nenos superdotados. Neste hai que atopar a cara dunha persoa en menos de tres segundos.Se un neno presenta una gran curiosidade por todo canto lle rodea, aprende e almacena a información con facilidade e interésase por cuestións que non deberían ter interese paira a súa idade cronolóxica (pregúntase acerca da morte, ou sobre a xustiza con catro ou cinco anos) o máis probable é que sexa superdotado. Uno dos 42.000 nenos que se estima teñen alta capacidade en España, pero dos que só preto de 2.000 salguen á luz, segundo cifras do Centro paira Mozos con Talento, en Navarra.

Aínda que non son un grupo homoxéneo e canto máis superdotada é una persoa, máis única é, hai moitas características comúns a todos eles, como a súa facilidade paira aprender, gran capacidade de abstracción e paira a expresión verbal, e una afección desmedida pola lectura e os temas científicos. Así mesmo presentan grandes doses de intuición, hipersensibilidad, autocrítica moi desenvolvida e perfeccionismo, ao que unen en moitos casos a facultade de liderado. É dicir, que o superdotado o é tanto no plano intelectual como no emocional.

O problema dos superdotados agudízase nas nenas, a quen o medo ao rexeitamento lévalles a pasar desapercibidas, ser malas estudantes ou mesmo conflitivas

A súa particular intelixencia faille posuír una serie de vantaxes en ambos os planos, como non necesitar aprender academicamente nun principio, así como ter una potente sensibilidade que lle permite sentir una forte empatía cara aos problemas dos demais; frecuentemente, as persoas superdotadas son xenerosas e teñen un gran sentido da xustiza e a igualdade.

Pero ser tan distintos aos demais supón paira o superdotado unha enorme fonte de sufrimento, especialmente cando non recibe a atención adecuada. Así o asevera a presidenta da Asociación Española de Persoas Superdotadas e con Talento, quen indica que, «precisamente pola súa intelixencia», desde moi pequeno distingue que é diferente ao resto de nenos do seu mesma idade, e «sentirse só faille pensar que o que lle pasa é algo malo, máis sendo consciente de que aos demais véselles felices e el non sente así».

A pesar do seu elevado potencial intelectual e emocional, xeralmente non pode darlle saída socialmente xa que, ao non recoñecelos, a sociedade non sabe unilos para que se integren e acheguen o que falta. Este problema agudízase entre as mozas, a quen o medo ao rexeitamento dos seus compañeiros provócalles tentar pasar desapercibidas, polo que ás veces son mediocres ou malas estudantes, ou ben conflitivas. A súa maior preocupación por estar integradas no grupo e ocultar as súas habilidades é o que fai que haxa menos persoas identificadas como superdotadas entre o sexo feminino.

Ademais, no superdotado existen disincronías entre a idade mental e a cronolóxica, e con frecuencia gústalle estar con persoas de maior idade, «o que probablemente lles beneficie máis, ao compartir as súas inquietudes e intereses con quen que lle achegan mais coñecementos», sinala Alicia Rodríguez. Como deben adquirir ese coñecemento, na educación regulada con outros nenos da súa idade ou en centros específicos?

Atención adecuada

Atención adecuadaPaira atender de maneira integral as necesidades dun superdotado non é necesario acudir a un centro especial. Desde a Asociación Española de Persoas Superdotadas e con Talento aseguran que o neno debe estar dentro do sistema ordinario, pero con adaptacións curriculares que respecten tanto os seus ritmos de aprendizaxes como o seu desenvolvemento social, emocional e curricular.

Pero o máis importante paira contribuír ao mellor desenvolvemento posible dun superdotado é a súa detección como tal, e canto máis temperá, mellor. Esta é fundamental paira permitir que o pequeno desenvolva todo o seu potencial, xa que a descodificación do apreso non é igual paira todas as persoas con especial talento se non se teñen as mesmas oportunidades. Así, ante o primeiro sinal de alerta (precocidades desde pequenos, irmáns xa diagnosticados ou familiares que teñen conformidade de selo) hai que diagnosticar canto antes, una vez cumpridos os tres anos, paira evitar que caian posteriormente en episodios psicolóxicos como depresións, bulimia, hiperactividade ou mesmo trastorno de Asperger, una enfermidade rara encadrada na familia dos autismos.

Os expertos coinciden en que paira atender a nenos superdotados resultan insuficientes as medidas existentes no sistema educativo actual

As probas deben realizarse sempre por profesionais e deben completarse coa acreditación doutras calidades, como a creatividade. Ademais, á hora de afrontar a súa formación, hai que ter en conta que non todos os superdotados son iguais, e que existen diferentes graos de superdotación (superdotado, brillante, xenio, talentoso, precoz, creativo?), que esixen a adopción de diferentes medidas, xa que a súa problemática é diferente.

Ter en conta a especificidad de cada caso e contar co apoio do profesorado do centro é fundamental, porque até a data, tendo en conta os resultados, unha alta porcentaxe de superdotados non destaca no sistema educativo regulado e o seu fracaso escolar (ou resultados mediocres paira o seu potencial) é maior conforme avanzan os cursos.

Os expertos están de acordo en sinalar que paira atender a estes nenos resultan insuficientes as medidas existentes no sistema educativo actual. A lexislación, transferida ás comunidades autónomas, contempla tanto a adaptación curricular como as flexibilizaciones, que permiten iniciar un ano antes o período de escolarización ou avanzar até tres anos no Ensino Obrigatorio e un en Bacharelato..

A pesar da normativa vixente, no campo da educación dos superdotados raíña a desinformación, segundo sinalan desde a Asociación Española de Superdotación e Altas Capacidades. «Queda moito camiño por percorrer», sinalan. A maioría das familias atópase aínda coa incomprensión do profesorado, que non está preparado paira atender ás necesidades dos seus alumnos máis capaces, o que desemboca no escaso desenvolvemento do potencial dos superdotados.