Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Novas formas de fumar, entre a precaución e os intereses comerciais

A irresistible emerxencia de novos dispositivos e formas de fumar que se promocionan como alternativas ao tabaco pode pór en xaque anos de loita contra os estragos do cigarro

Imaxe: Lindsay Fox

Como unha onda. Ou, con máis precisión, como un tsunami. Así chegou á nosa sociedade un conxunto de produtos para fumar que imitan ao cigarro en tanto se distancian del, envolvidos en sofisticadas hechuras e elocuentes mensaxes: “sen fume”, “inofensivos”, “beneficiosos”. O son? O presente artigo ofrece unha lectura da situación e pon o foco sobre dous aspectos relevantes como son a saúde pública e os intereses comerciais. Por sinalar o punto de partida, consideremos o seguinte: a metade dos adolescentes en España utilizounos algunha vez. Si, o 50 %. Un tsunami.

A impactante cifra de consumo do parágrafo anterior foi feita pública hai unhas semanas polo Goberno de España, ao presentar unha campaña para alertar á cidadanía sobre os novos produtos para fumar (datos provisionais de 2018 da Enquisa Estudes). Segundo o Ministerio de Sanidade, os mozos (e non, por exemplo, os adultos fumadores que queren deixar de fumar) son o maior grupo consumidor destes novos dispositivos, o que supón un risco para a saúde pública.

Pero que é a saúde pública? Un instrumento de benestar social, podería dicirse. Ou, segundo a lei que a desenvolve no noso país, aquilo que pretende “que a poboación alcance e manteña o maior nivel de saúde posible”. Un dos seus eixos fundamentais, plenamente relacionado co que tratan estas liñas, é o chamado principio de precaución, segundo o cal, ante os indicios de que algo poida afectar seriamente á poboación, prohibirase ou limitará devandito elemento, aínda que poida existir incerteza científica sobre o carácter exacto do risco que comporta.

Máis mercado de adictos á nicotina


Imaxe: Ethan Parsa

Partindo desta premisa, a Organización Mundial da Saúde (OMS) publicou este verán o seu sétimo ‘Informe sobre a Epidemia Mundial de Tabaquismo’, no que cualifica de “novo desafío” aos cigarros electrónicos e produtos semellantes que están a poboar o mercado, a maioría dos cales simulan o acto de fumar mentres fornecen nicotina.

Tras facer unha diferenciación xeral entre produtos de tabaco quentado (que levan tabaco e nicotina), sistemas electrónicos que fornecen nicotina e sistemas electrónicos que non fornecen nicotina, e tras advertir da existencia de produtos híbridos que contribúen a maior confusión dos consumidores, a OMS sinala o seguinte:

  • A pesar de que moitos destes produtos comercialízanse como alternativas limpas e ata “ecolóxicas”, as súas emisións son “tóxicas”, en maior ou menor media, e non un mero e inocuo vapor de auga, polo que poden afectar tamén as persoas que están xunto aos seus consumidores.
  • A pesar de que se promoven como axudas para deixar de fumar, “non hai probas independentes suficientes para apoiar o uso destes produtos como unha intervención para deixar de fumar a nivel poboacional”; ao contrario, a maioría contribúe a “a expansión do mercado de usuarios de nicotina, cun alto risco de adicción, particularmente entre nenos e adolescentes”.
  • A pesar de que estes produtos se venden como de risco reducido, e “aínda que algúns destes produtos teñen emisións máis baixas que os cigarros convencionais, non están exentos de riscos e o impacto a longo prazo na saúde e a mortalidade aínda se descoñece”.

Esta última frase, por si soa, debería bastar para que un consumidor racional pensásello dúas veces. Pero a evidencia demostra que as nosas decisións de consumo, aínda que nos custe recoñecelo, non son todo o racionais que nos gustaría, xa que están influídas por multitude de factores que escapan á nosa percepción e control. E aquí entra en xogo un elemento fundamental que conforma este escenario: a industria que o promove e os seus intereses comerciais.

A ameaza que non cesa


Segundo a OMS, a información errónea sobre estes produtos fornecida polos seus fabricantes é unha “ameaza presente e real” que pode interferir nos esforzos para que a xente non fume ou deixe de fumar, xa que os seus promotores“explotan a falta de consenso claro sobre as formas específicas do dano que causan para confundir aos consumidores e evitar regulacións que afecten os seus produtos”.

E quen é esta industria? Nos seus inicios, produtos como os cigarros electrónicos foron desenvolvidos por compañías non tabacaleras, pero iso cambiou drasticamente nos últimos tempos, debido a que as compañías tradicionais do tabaco investiron cantidades significativas neste novo mercado. Por exemplo, un terzo das accións da empresa de cigarros electrónicos líder en Estados Unidos está controlado por un dos xigantes do tabaco.

Con todo, o caso máis rechamante quizá sexa o da denominada Fundación para un Mundo Libre de Fume, financiada por un dos maiores fabricantes de cigarros do planeta e que, segundo afirma, promove investigacións para erradicalos e apostar por unha estratexia de “redución de danos” e “produtos alternativos”, o que coincide precisamente co que vende o seu único financiador nesta emerxente liña de negocio.

En palabras da OMS, dita fundación está soportada economicamente por un “opoñente persistente ao control do tabaco” e forma parte de “unha estratexia industrial para influír nas axendas científica e política”, polo que reiterou que “non se vai a asociar” coa mesma e solicitou aos gobernos e á comunidade científica que fagan o mesmo e rexeiten os seus fondos e peticións de colaboración. A axencia da ONU vai máis aló e sinala que o feito de que un fabricante de cigarros situar como “un defensor da redución de danos é un bo exemplo de estratexia manipuladora (…) para gañar a aparencia de respetabilidad”, mentres ao mesmo tempo “bloquea os esforzos regulatorios”.

Aviso á comunidade médica

No noso país tamén se libra esta batalla, a tal punto que a Organización Médica Colexial emitiu o pasado decembro unha declaración oficial sobre estes novos dispositivos, para os que, en virtude de “un uso racional do principio de precaución”, pide a aplicación de “a normativa nacional e internacional do tabaco”, exhortando aos profesionais médicos a “que se informen por fontes independentes e exhaustivas e non acepten colaborar coa industria tabaqueira”.

Poucos meses antes, e baixo o auspicio do Comité Nacional de Prevención do Tabaquismo, case medio centenar de colexios de profesións sanitarias, sociedades científicas e organizacións de consumidores e de promoción da saúde do noso país subscribían a Declaración de Madrid para solicitar novos avances na loita contra o tabaco. Entre outras medidas, as entidades asinantes do devandito documento solicitan a aplicación aos novos produtos para fumar das regulacións existentes sobre fiscalidade, espazos sen fume ou publicidade.

En suma, a rápida introdución no mercado destes produtos, empuxada por evidentes intereses comerciais, ten implicacións claras na saúde pública. Non só polos posibles riscos para quen os consomen e quen están ao seu lado ou porque poida haber unha perda de oportunidade para que os fumadores abandonen o cigarro mediante métodos eficaces e de consenso, senón porque pode supor un retroceso na desnormalización do hábito de fumar. Está en xogo a captura dunha nova xeración de consumidores.

Estados Unidos: alarma e epidemia

Durante os últimos meses, en Estados Unidos detectáronse varios centenares de casos de enfermidade pulmonar grave e varias mortes asociadas ao consumo de cigarros electrónicos. Con todo, máis aló destes feitos, que aínda deben esclarecerse, as principais axencias sanitarias do país manteñen como recomendación oficial que os cigarros electrónicos “nunca deben ser usados por mozos, adultos novos, mulleres embarazadas ou adultos que non estean a usar produtos de tabaco na actualidade”, pois, a pesar de que “teñen o potencial de beneficiar a adultos que fuman se se usan como un substituto completo dos cigarros regulares (…), non son seguros”.Tamén no caso norteamericano os mozos áchanse no epicentro desta realidade. Como sinalan as autoridades sanitarias estadounidenses, o “disparado aumento no uso de cigarros electrónicos ameaza con desfacer o progreso logrado, pondo a unha nova xeración en risco de adicción á nicotina”, polo que “temos o compromiso de reverter esta epidemia”.

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións
Fundación EROSKI

Validacións desta páxina

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación do W3C indicando que este documento é XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto