Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Novidades na administración de insulina

Un sensor que mide a glicosa, xunto cun pequeno dispositivo que inxecta insulina, son avances que melloran a calidade de vida dos pacientes diabéticos
Por Clara Bassi 29 de Maio de 2011
Img insulina
Imagen: leafbug

A diabetes de tipo 1 representa un 10% de todas as formas de diabetes. As persoas afectadas necesitan insulina, desde o primeiro momento, porque o seu organismo non a produce. No 90% dos casos conseguen un bo control dos seus niveis de glicosa (azucre) en sangue mediante a inxección desta hormona cun dispositivo a modo de bolígrafo. Ademais, na actualidade, quen non logran controlala de forma adecuada, poden combinar un mecanismo de infusión de insulina cun sensor, mentres se investigan novas solucións terapéuticas, como o páncreas artificial ou a obtención de células secretoras a partir de células nai.

A diabetes mellitus tipo 1

A diabetes mellitus de tipo 1 afecta a entre o 0,1% e o 0,2% da poboación. Na actualidade, representa o 10% de todos os casos de diabetes. De maneira tradicional, este tipo de diabetes asociouse co feito de ser neno, adolescente ou novo, una relación que só se cumpre na metade dos casos, xa que o 50% dos diagnósticos de diabetes de tipo 1 detéctanse antes dos 15 anos e a outra metade, a partir desta idade. Nesta última metade, o 25% dos casos desenvólvense na etapa adulta, ben a partir de 20, 25 ou 30 anos, ou en calquera época da vida.

Por esta razón, hai xa certo tempo que nos foros científicos descartouse referirse a esta diabetes como infantil ou xuvenil, segundo informa Ignacio Conget, médico consultor da Unidade de Diabetes do Hospital Clínic, de Barcelona.

Diabetes de tipo 1 ou de tipo 2?

O desenvolvemento da diabetes de tipo 2 está asociado a un aumento de peso, mentres que a diabetes de tipo 1 débese a que o organismo non produce suficiente cantidade de hormona paira diminuír os niveis de glicosa en sangue (glucemia). Isto sucede case desde o inicio da diabetes, en moitos casos, desde a infancia. Nos afectados, as células humanas que producen insulina alteráronse.

Este déficit implica que haxa que administrar a insulina desde o inicio da enfermidade, de maneira que, a miúdo, denominóuselles “insulinodependientes”. Con todo, Conget precisa que, ao final da evolución da diabetes de tipo 2 moitas persoas tamén poden necesitala, polo que este termo pode dar lugar a confusión e é preferible denominar a cada tipo polo seu nome: diabetes de tipo 1 e diabetes de tipo 2.

Do bolígrafo á bomba de infusión

Co uso de bolígrafos, conséguese un correcto control da glucemia na maioría dos pacientes con diabetes

O 90% dos pacientes con diabetes de tipo 1 adminístranse insulina cuns dispositivos a modo de bolígrafo, provistos dun depósito e dunha agulla na punta paira poder inxectala. A insulina de acción rápida inxéctase antes de cada comida; a insulina lenta ou de acción prolongada, unha vez ao día. Só co uso de bolígrafos conséguese un correcto control da glucemia na maioría dos pacientes.

Cando a pesar de que se realiza o tratamento de forma adecuada non se logra un control apropiado, una das solucións terapéuticas actuais é colocar ao paciente un infusor continuo ou bomba de perfusión. É un pequeno dispositivo, similar a un teléfono móbil, que se colga da cintura ou outra parte do corpo e que proporciona insulina. Paira iso, está cargado e provisto dun pequeno catéter ou tubo, a través do cal se administra en pequenas cantidades de forma continua, no canto de facelo en momentos puntuais do día.

No entanto, “a bomba non fai nada de forma automática”. É o paciente quen o programa para que lle administre a cantidade que necesita en cada momento, “polo que debe estar ben adestrado”, explica o experto. Na actualidade, estímase que utilizan este sistema de bomba de insulina entre un 3% e un 4% dos pacientes con diabetes de tipo 1.

Combinada con glucosensor

Un avance no tratamento con bomba de insulina é a súa combinación cun glucosensor, encargado de facer medidas continuas da glucemia cada cinco minutos. Este aparello consta dun sensor que se coloca no tecido subcutáneo -que se cambia cada quince días- e dun transmisor do tamaño dun teléfono móbil, onde se pode ver o resultado das medicións.

O tratamento con bomba de infusión é una prestación cuberta polo Sistema Nacional de Saúde, mentres que os sensores non están financiados e son caros. Quen desexe adquirir un sensor continuo de monitorización debe pagalo. Por esta razón, o uso combinado deste sistema de bomba e sensor é aínda anecdótico en España onde, por agora, só utilízano unhas dez persoas, segundo información de Conget.

Os sensores continuos de glicosa constan dun monitor duradeiro, cun custo entre 1.500 e 2.500 euros; una parte fungible, que se cambia cada seis ou sete días e que custa entre 60 e 80 euros; e un transmisor, que dura un ano ou ano e medio e cuxo prezo oscila entre 500 e 800 euros.

Da bomba clásica ás “patch-pump”

Da bomba clásica ás O infusor continuo conéctase ao corpo do paciente mediante un tubo de pequenas dimensións (catéter) que, ao final, ten una cánula de plástico que se insere debaixo da pel. A insulina pasa por leste catéter. Estes pequenos tubos ligados á bomba poden chegar a medir 60, 90 ou 110 centímetros, segundo sexa paira nenos ou adultos.

Os pacientes disimúlano de distintas maneiras: no peto, na roupa interior, entre as pernas, etc. No entanto, a algúns non lles importa levar a bomba de insulina á vista. Hoxe en día, o seu aspecto pódese confundir cun mp3, un móbil ou un buscapersonas. “Ten una portabilidad boa”, opina Conget.

Só cando os afectados realizan o máximo esforzo paira controlar a súa enfermidade, se non logran o control adecuado, exponse outras opcións terapéuticas

Paira quen queren ocultalo, o desenvolvemento de bombas de nova xeración, “patch-pump”, constitúe un avance interesante. Son aparellos desechables que funcionan por control remoto, mediante un pequeno motor que impulsa a xiringa de insulina. Este dispositivo colócase pegado á pel coma se fose un parche, de aí o seu nome. O motor é fixo e, cando se gasta a insulina, reponse. “Sempre é mellor facer un control remoto que levar un tubo colgado á bomba”, comenta o especialista.

Páncreas artificial e células nai

O avance combinado de bomba de infusión e glucosensor non é, en ningún caso, un páncreas artificial, xa que non reproduce por completo a función deste órgano (produtor da insulina). A tecnoloxía dispoñible na actualidade é un paso preliminar cara a ese anhelado órgano artificial, xa que uno dos sistemas permite medir os niveis de glucemia (sensor) e o outro, administrar a necesaria paira regulalos (bomba). Pero aínda se require un sistema automático que conecte aos dous anteriores. “Falta obter o algoritmo matemático que permita que o sistema tome decisións e sexa equivalente a un páncreas”, informa Ignacio Conget.

Xa hai algúns prototipos de páncreas artificial. Uno con máis visos de aproximarse anunciouse en 2010. É un modelo deseñado pola Universidade de Boston e o Hospital de Massachusetts (EE.UU.). A súa principal achega foi que combina a administración de dúas hormonas: a insulina, paira regular os niveis de azucre, e o glucagón, paira evitar as hipoglucemias ou baixadas bruscas de azucre. A subministración de glucagón, nunca antes tido en conta, é un dos retos que se deben solucionar paira conseguir un páncreas artificial, posto que as hipoglucemias son una das complicacións máis frecuentes nos pacientes diabéticos.

Un aspecto que quere destacar o especialista é que ningunha destas opcións terapéuticas -bomba de insulina e glucosensor- proponse aos afectados con diabetes de tipo 1 que non asumen a responsabilidade sobre o seu tratamento. Só cando coñecen o procedemento realizan o máximo esforzo paira controlar a súa enfermidade e demostran ser bos cumpridores. Se non logran o control adecuado da glucemia, exponse utilizar outras opcións terapéuticas: desde as distintas bombas, até solucións máis drásticas como o transplante de páncreas ou de illotes pancreáticos. Ademais do páncreas artificial, as liñas de investigación estudan como fabricar células produtoras de insulina a partir de células nai.