Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

O desenvolvemento do sentido moral nos nenos

Unha investigación recente afirma que ao seis meses xa son capaces de distinguir entre o ben e o mal

Os bebés nacen con sentido moral ou, pola contra, este é resultado exclusivo da socialización? Algúns expertos en psicoloxía infantil, como Sigmund Freud ou Jean Piaget, consideran que os nenos nacen sen ningún tipo de conciencia desta apreciación, sen ningún tipo de sentido moral. No entanto, segundo un estudo da Universidade de Yale (EE.UU.), os bebés de apenas seis meses de idade xa están preparados para realizar xuízos morais, é dicir, saben distinguir entre o bo e o malo.

Img ninosImagen: Eric Richardson

Distinguir o ben do mal é fundamental para vivir en sociedade. O sentido moral é o conxunto de valores que rexen o comportamento. Mediante eles, as persoas deciden que está ben e que está mal. Pero para o recentemente nado, nada é bo ou malo desde un punto de vista moral. Algúns expertos en psicoloxía infantil consideran que o bebé nace sen ningún tipo de sentido moral. É o caso do psiquiatra e pai da psicanálise Sigmund Freud, do psicólogo evolutivo Jean Piaget ou do psicólogo estadounidense Lawrence Kohlberg.

Para o recentemente nado, segundo estes autores, nada é bo ou malo desde un punto de vista moral. O proceso de socialización permite que os nenos interioricen as normas sociais que axudan a distinguir o ben do mal. A pesar das diferenzas que teñen as súas respectivas teorías, todos coinciden en sinalar que a moral se desenvolve en cada persoa a medida que pasa por unha serie de fases, que son as mesmas para todos os seres humanos e que se dan no mesmo orde.

Osito bo ou osito malo

Con todo, estas opinións non son as únicas e, mesmo, hai ideas contrarias. Segundo as conclusións dunha investigación dirixida por Paul Bloom, da Universidade de Yale (EE.UU.), os bebés nacen cun código ético embrionario. O traballo levou a cabo no Infant Cognition Center, onde se estuda o desenvolvemento psicolóxico dos nenos. Alí realizáronse varios experimentos nos que, segundo conclúen os autores, os nenos de seis meses elaboraron xuízos morais. No primeiro deles, os bebés contemplaban como unha bóla vermella tentaba subir unha montaña mentres era axudada por un triángulo amarelo.

Noutras ocasións, un cadrado azul impedía que a bóla vermella subise e esta víase obrigada a descender. A maioría dos bebés (80%) elixiron o triángulo amarelo como o seu personaxe preferido. Deste xeito, aseguran os investigadores, elixiran ao personaxe que se comportou ben.

Na infancia e na adolescencia apréndense e interiorizan normas e valores que xogarán un importante papel na identidade e a personalidade

No seguinte experimento, os bebés observaban dúas escenas. Nunha delas, un can tentaba abrir unha caixa e un osito -ambos de peluche- axudáballe. Noutra escena, o osito sentaba encima da caixa para que o can non puidese abrila. Por último, no terceiro dos experimentos, un gato xogaba á pelota con dous coellos. Cando a pelota se lle escapaba, un dos dous coellos traíalla enseguida, mentres que o outro tentaba quedarlla. A maioría dos bebés escolleron como personaxe preferido ao peluche que axudaba, é dicir, que obrara ben.

Tras analizar estes resultados, os investigadores cren que autores como Freud, Piaget ou Kohlberg están equivocados e que os bebés nacen con certas nocións, aínda que moi básicas, sobre que está ben e que está mal. Para Montserrat Conde, profesora de psicoloxía na Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED), “a adquisición do sentido moral e da expresión da conduta moral está en mans dos axentes socializantes e, sobre todo, da familia. No entanto, hai autores que cren que o neno nace cun sentido moral rudimentario. É difícil demostrar calquera das dúas posturas pero considerar como verdadeira esta última supón aceptar que hai un código moral universal”. Na súa opinión, isto sería unha afirmación controvertida.

Desenvolvemento do sentido moral

Aída Pérez, psicóloga e directora da Fundación Sorapán de Rieros, entidade sen ánimo de lucro que traballa polas persoas con enfermidade mental, puntualiza que o desenvolvemento do sentido moral é froito de varios factores interrelacionados: o desenvolvemento cognitivo, as experiencias do neno coa súa contorna (sobre todo, os feitos que provoquen nel reflexión) e trazos de comportamento xeneticamente condicionados.

É moi difícil establecer a que idade os nenos son capaces de empezar a distinguir o ben do mal. Conde considera que a adquisición destes valores, aínda que se dea ao comezo da infancia, “estabilízase ao longo dun período de tempo bastante longo e non coincidente para todos”. Ao seu entender, o período que transcorre durante a socialización (infancia e adolescencia) resulta vital para iso.

Nestas etapas, o neno aprende e interioriza un repertorio de normas e valores, entre eles a idea do ben e o mal, que xogarán un importante papel na constitución futura da súa identidade e da súa personalidade. En algo coinciden todos os investigadores: é fundamental o papel que xogan os axentes socializantes. Entre eles, destaca o dos pais. “A interacción entre pais e fillos na vida diaria facilita esta transmisión de valores”, sinala Conde.

A importancia da escola

Os pais son fundamentais no desenvolvemento moral do neno. Pero, a medida que este crece, o papel da escola e dos seus iguais adquire máis relevancia. Os nenos pasan moitas horas no colexio e, na adolescencia, atopan as súas principais referencias entre os seus iguais. Pérez afirma que en primaria “se expoñen asembleas periódicas para estimular a reflexión e o diálogo sobre valores. O mesmo ocorre en secundaria coas tutorías grupales”. De maneira transversal, os valores están presentes en todas as materias e materias escolares.

Doutra banda, moitos proxenitores non poden ou non saben cumprir coa súa función de educadores. A falta de tempo, as súas propias crises persoais ou valores erróneos poden entorpecer o desenvolvemento moral dos fillos. Mírase á escola para que esta corrixa as posibles carencias morais que os nenos teñen en casa.

Pódense compensar en clase estas carencias morais? Depende da idade do neno, da capacidade de influencia que as figuras educativas teñan nel e do seu grupo de compañeiros. “Nunha situación óptima, nun neno menor de doce anos, cando os educadores teñen moito peso e sempre que desde casa valórese o papel destes, é posible se, ademais, o pequeno conta con bos compañeiros”, apunta Pérez. Na adolescencia resulta bastante complicado.

Non sempre copian ás súas figuras de referencia

Pódese fumar diante dos fillos? Tomar unha copa? Dicir unha palabrota? Numerosos pais cren que deben mostrar sempre un comportamento inmaculado ante os seus fillos. Para Conde, o feito de que a aprendizaxe observacional teña bos resultados no neno non significa que todos os actos do adulto cópiense. “Por norma xeral, os nenos entenden bastante ben o seu rol”, subliña. Os pequenos coñecen as diferenzas entre que poden facer os adultos e que actuacións non son apropiadas para os nenos.

Respecto da súa exposición aos medios de comunicación e o seguimento que fan neles dos seus ídolos, como cantantes, futbolistas ou actores, propicia que estes se converten en figuras que cobran importancia no mundo interior dos pequenos. En que medida inflúe o comportamento dos ídolos infantís no desenvolvemento moral dos nenos? Pérez considera que os menores poden querer imitar a conduta dos seus ídolos, pero o desenvolvemento moral refírese a cuestións máis profundas e amplas. “Os ídolos son persoas que non están na súa contorna inmediata, polo que a súa influencia é relativa, aínda que poden converterse nunha motivación para o éxito”, agrega.

O PAPEL DA EMPATÍA

A empatía é a capacidade de penetrar de maneira profunda, a través da imaxinación, nos sentimentos e nas motivacións do outro. Sen empatía, non se pode desenvolver o sentido moral. Non se pode discernir que está ben e que está mal, porque estes xuízos dependen, en gran medida, de distinguir entre que é bo e que é malo para os demais. “Ao redor do ano e medio de vida, o neno comeza a ter empatía”, afirma Montserrat Conde. A súa familia, profesores e amigos, entre outros, influirán sobre el para que aprenda a ter en conta os desexos dos demais, ser participativo e colaborador nos xogos e expresar emocións negativas e positivas. “Todo iso para que, en suma, aprenda a porse no lugar do outro”, engade.

Expertos como Martin Hoffman, psicólogo da Universidade de Nova York (EE.UU.), colocan a empatía no centro do desenvolvemento moral dos nenos: “O afecto moral ou a empatía é o factor máis importante que move a axudar a outros”. Determinados trastornos psicolóxicos impiden que se desenvolva a empatía. Un deles é o trastorno de personalidade antisocial, máis habitual en persoas procedentes de ambientes familiares desestructurados e sen referentes que, segundo Conde, “mostran un comportamento carente por completo de remorsos”. A especialista precisa que son persoas que tenden a crear códigos propios, polo que só senten culpa ao infrinxir as súas propias regras, pero non os códigos comúns establecidos pola sociedade.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións